Antalya ilinde birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran hastaların kolorektal kanser hakkında bilgi düzey,tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Assessment of knowledge level, attitudes and behaviors regarding colorectal cancer among patients applying to primary healthcare services in antalya
- Tez No: 939837
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN HÜSEYİN AVCI
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Kolorektal Kanser, Kanser Tarama Testleri, Dışkıda Gizli Kan Testi, Kolonoskopi, Bilgi Düzeyi, Tutum, Colorectal Cancer, Cancer Screening, Fecal Occult Blood Test, Colonoscopy, Knowledge Level, Attitude
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Kolorektal kanser (KRK), dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu olup, erken tanı ve tarama testleri mortalite oranlarını düşürmektedir. Bu çalışma, Antalya ilinde birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran bireylerin kolorektal kanser taramalarına yönelik bilgi düzeylerini, tutumlarını ve davranışlarını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Bu araştırma, kesitsel ve tanımlayıcı bir çalışma olup, Antalya ilinde birinci basamak sağlık hizmetlerinden faydalanan 388 bireyin (197 kadın, 191 erkek) katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara, KRK tarama testleri ile ilgili tutumlarını ve bu testleri erteleme durumlarını değerlendiren Kolorektal Kanser Tarama Davranışları Yarar ve Engel Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Katılımcıların demografik özellikleri, kronik hastalık öyküleri ve ailede kanser ve KRK varlığı sorgulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 istatistik programı kullanılmış olup, bağımsız örneklem t testi, varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve eşleştirilmiş t testi gibi analiz yöntemleri uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya toplam 388 kişi katılmış olup, katılımcıların %50,8'i kadın, %49,2'si erkektir. Katılımcıların %61,3'ü en az bir kez kanser tarama testi yaptırdığını belirtmiştir. DGKT yarar algısı (2,97 ± 0,73) ve kolonoskopi yarar algısı (3,33 ± 0,31) yüksek bulunurken; DGKT engel (2,02 ± 0,23) ve kolonoskopi engel algısı (2,03 ± 0,31) daha düşük düzeyde saptanmıştır. Genç yaş grubundaki bireylerde, kadınlarda ve düşük eğitim düzeyine sahip katılımcılarda tarama tutumlarının anlamlı şekilde düşük olduğu belirlenmiştir. Kronik hastalığı olan ve ailesinde kolorektal ya da başka bir kanser tanısı bulunan bireylerde ise tarama testlerini erteleme düzeyleri anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur(p=0,01). Sonuç: Çalışma bulguları, kolorektal kanser taramalarına yönelik farkındalık ve bilgi düzeyinin bireyler arasında farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Genç yaş grubundaki bireylerde, kadınlarda ve düşük eğitim düzeyine sahip katılımcılarda farkındalık düzeyi anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur. Ailesinde KRK veya başka bir kanser tanısı bulunan bireylerin tarama testlerini erteleme düzeylerinin ise anlamlı şekilde daha düşük olduğu saptanmıştır. DGKT'ye yönelik engel algısında öne çıkan ifadeler; testin nasıl yapılacağına dair bilgi eksikliği, sonucun kötü çıkmasına ilişkin endişe, zaman yetersizliği, maliyetin sorun oluşturması ve testin utandırıcı bulunmasıdır. Kolonoskopiye ilişkin engel algısında ise; işlemin ağrılı olabileceği düşüncesi, bağırsakların zarar görebileceği korkusu, tanımadık bir doktora muayene olma zorunluluğu, işlem öncesi bağırsak temizliği için özel ilaç kullanmanın ve yiyecek kısıtlamalarının zorlayıcı bulunması yüksek puanlı maddeler olarak öne çıkmıştır.
Özet (Çeviri)
Objective: Colorectal cancer (CRC) is a major global public health issue, and early diagnosis through screening tests significantly reduces mortality. This study aimed to evaluate the knowledge levels, attitudes, and behaviors related to colorectal cancer screening among individuals applying to primary healthcare services in Antalya, Türkiye. Methods: This descriptive, cross-sectional study was conducted with 388 individuals (197 women, 191 men) receiving primary healthcare services in Antalya. Data were collected using the“Perceived Benefits and Barriers of Colorectal Cancer Screening Scale,”which evaluates attitudes toward fecal occult blood test (FOBT) and colonoscopy and the tendency to delay such tests. Participants' sociodemographic characteristics, chronic disease status, and family history of cancer or CRC were also assessed. Statistical analyses were performed using SPSS 25.0, employing independent samples t-test, ANOVA, Pearson correlation, and paired samples t-test. Results: Of the participants, 50.8% were female and 49.2% were male. A total of 61.3% reported having undergone at least one cancer screening test. The mean perceived benefit scores were high for FOBT (2.97 ± 0.73) and colonoscopy (3.33 ± 0.31), while the mean perceived barrier scores were lower for FOBT (2.02 ± 0.23) and colonoscopy (2.03 ± 0.31) (p<0.05). Screening attitudes were significantly lower among younger individuals, women, and those with lower educational attainment (p=0.01). Participants with chronic diseases or a family history of CRC or other cancers had significantly lower levels of screening postponement (p=0.01). Perceived barriers to FOBT included lack of knowledge about how to perform the test, anxiety about potential results, time constraints, cost concerns, and feelings of embarrassment. For colonoscopy, prominent barriers were fear of pain, concern about bowel injury, discomfort with being examined by an unfamiliar physician, and difficulties with bowel preparation and dietary restrictions. Conclusion: Awareness and attitudes regarding colorectal cancer screening vary significantly across sociodemographic groups. Younger individuals, females, and those with lower education levels tend to have lower awareness and more negative attitudes. Conversely, those with chronic illnesses or a family history of cancer are more likely to engage in screening behaviors. These findings underscore the need for targeted education and awareness programs to improve screening participation.
Benzer Tezler
- Birinci basamağa başvuran hastaların giyilebilir teknolojilerin sağlıkta kullanımına ilişkin bilgi ve farkındalık düzeyleri
Knowledge and awareness levels of patients admitted to primary care regarding the use of wearable technologies in healthcare
MEHMET HAYTA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Halk SağlığıAkdeniz ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN HÜSEYİN AVCI
PROF. DR. MELAHAT AKDENİZ
- Antalya il merkezinde 1. basamak sağlık kuruluşlarına başvuran yaşlı hastaların yaşam kalitesi ve rehabilitasyon ihtiyaçlarının değerlendirilmesi
The evaluation of the need of rehabilitation and life quality of whose old patients who use primary health care service in the city of Antalya
HASAN HÜSEYİN AVCI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
Aile HekimliğiAkdeniz ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN YAMAN
- Birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran erişkin hastalarda sosyal medya bağımlılığı ile uyku kalitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between social media addiction and sleep quality in adult patients admitted to primary healthcare services
FURKAN YUNUSOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAkdeniz ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN HÜSEYİN AVCI
- Birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran 18-49 yaş arası kadınların doğurganlığa ve çocuk sahibi olmaya yönelik istek ve tutumlarının değerlendirilmesi
Assessment of the desires and attitudes towards fertility and childbearing among women aged 18-49 who seek primary healthcare services
FATİH KARATAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAkdeniz ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN HÜSEYİN AVCI
- Bir aile sağlığı merkezine periyodik sağlık muayenesi için başvuran kişilerde psikolojik sıkıntı görülme sıklığı: Kesitsel araştırma
Prevalence of psychological distress among individuals admitting for periodic health examinations at a family health center: A cross-sectional study
SERDAR ERDEM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ÖZEN