Archaeometrical characterisation and provenance of Early Bronze Age III pottery from Kültepe-Kaneš: A multianalytical investigation
Kültepe-Kaneš Erken Tunç Çağı III çanak-çömleğinin arkeometrik karakterizasyonu ve provenans analizi: Çoklu analitik bir inceleme
- Tez No: 940720
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FATMA TOKSOY KÖKSAL, PROF. DR. ZEYNEP IŞIL KALAYLIOĞLU AKYILDIZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeometri, Archaeometry
- Anahtar Kelimeler: Arkeometri, Deneysel arkeoloji, Erken Tunç Çağı, Jeokimya, Kültepe-Kaniş, Mineraloji, Petrografi, Seramikler, Çok değişkenli analiz teknikleri, Archaeometry, Experimental archaeology, Early Bronze Age, Geochemistry, Kültepe-Kaniş, Mineralogy, Petrography, Ceramics, Multivariate analysis techniques
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeometri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Kültepe-Kaneš Erken Tunç Çağı III çanak-çömleklerinin karakterize edilmesi, örneklerin kimyasal ve mineralojik kompozisyonlarının incelenip, petrografik özellikleri ile beraber değerlendirilmesi ve olası hammadde kaynakları ile karşılaştırılmasıdır. Kazıdan elde edilen örneklerin ithal veya yerel üretim oldukları sorusuna, elde edilen verilerin çok değişkenli istatistiksel analiz yöntemleriyle cevap aranmıştır. Potansiyel hammaddelerden üretilen briketler deneysel olarak pişirilerek, çanak-çömlek yapımına uygunlukları araştırılmıştır. Mineralojik karakterizasyon, X-Işını Kırınımı yöntemi ile yürütülmüş ve elde edilen veriler ince kesit mikroskopisi ve stereomikroskopi yöntemlerinden elde edilen petrografik bilgilerle desteklenmiştir. Kimyasal karakterizasyon için, majör ve minör element tayininde Endüktif Eşleşmiş Plazma Optik Emisyon Spektrometri, eser element tayininde ise Endüktif Eşleşmiş Plazma Kütle Spektrometri yöntemleri kullanılmıştır. viii Arkeolojik olarak yerel üretim olarak sınıflandırılmış olan referans çanak-çömlek grubu, ören yerinden ve çevre bölgeden toplanan jeolojik örneklerle yüksek korelasyon göstermiştir. Yerel referans grubundan üç örnek, ya bilinmeyen bir hammadde kaynağı kullanımına ya da aynı seramik geleneğine ait başka bir yerleşimde üretilmiş olmaya işaret etmektedir. Dört istatistiksel ana gruptan birine ek olarak tekil bir örnek ile bir aykırı örnek çifti de yerel gruplardan farklılaşma sergilemekte olduğundan, bu buluntuların ithal üretim olmaları kuvvetle muhtemeldir. Kültepe-Kaneš Erken Tunç Çağı III çanak-çömlek üretiminin, değişik kil kaynakları kullanılarak üretilmiş olduğu anlaşılan üç farklı grup oluşturduğu gözlemlenmiştir. Atölyeden ele geçen fırınlanmamış çanak-çömlekler ile ocak parçaları, tespit edilen üç yerel ana grubun sadece biri ile eşleştiğinden, Erken Tunç Çağı III seviyelerinde henüz açığa çıkarılmamış en az bir tane daha işliğin bulunması gerektiğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
The objective of this dissertation is the characterisation of pottery assemblages from Early Bronze Age III Kültepe-Kaneš, by investigating the chemical and mineralogical compositions of the pottery samples together with their petrographical properties and comparing the results with potential raw materials. Multivariate statistical analysis was employed to investigate whether the archaeological samples were imported or produced locally. Briquettes made from potential raw materials were experimentally fired to check their viability for pottery making. Mineralogical characterisation was achieved by X-Ray Diffraction, supplemented by petrographic information obtained via stereomicroscopy and thin section microscopy. As for chemical characterisation, Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectrometry was utilised for the determination of major and minor elements, while Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry was used for trace elements. The reference pottery group, archaeologically classified as local, exhibited a high degree of correlation with geological sample groups collected from and around the vi site. On the other hand, three samples from this reference group imply an unknown source or production in another regional town, sharing the same pottery tradition. One of the four major statistically determined groups, as well as one loner and an outlier pair, discernible from the local production modes, might have been imports from other regions. Early Bronze Age III pottery production in Kültepe-Kaneš formed three distinct groups, utilising separate clay sources. Unfired pottery samples and the hearth pieces from the workshop cluster geochemically with only one of the three local groups, indicating the presence of yet-unearthed pottery workshop(s) within the EBA III levels of Kültepe-Kaneš.
Benzer Tezler
- Karain Mağarası“E”gözü yontmataş alet endüstrisinin trasiyolojik açıdan değerlendirilmesi
The Use-wear analysis of the lithic tools from Karain cave E
CEVDET MERİH EREK
- An Archaeometric study on the iron age plant samples from Patnos (Ağrı)
Demir çağı Patnos (Ağrı) bitki örnekleri üzerine arkeometrik bir çalışma
KAMERAY ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
İngilizce
1999
ArkeometriOrta Doğu Teknik ÜniversitesiArkeometri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İNCİ TOGAN
- Selçuklu ve Osmanlı çinilerinin minerolojik ve mikromorfolojik farklılıklarının arkeometrik yönden irdelenmesi
The Archaeometric study of the mineralogical and micromorphological differences of the Seljuk and Ottoman tiles
BİRGÜL SAKARYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
ArkeometriÇukurova ÜniversitesiArkeometri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NECDET SAKARYA
- Underwater survey and archaeometrical analysis on coastal archaeology along the mediterrarean coasts of Anatolia
Anadolu'nun Akdeniz kıyılarının kıyısal arkeolojisi üzerine sualtı araştırmaları ve arkeometrik incelemeler
VOLKAN EVRİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2000
ArkeometriOrta Doğu Teknik ÜniversitesiArkeometri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLAY ÖKE
DOÇ. DR. AHMET CEVDET YALÇINER
- Karatepe seramiklerinin termolüminesans (TL) ve optiksel uyarılmayla lüminesans (OSL) yöntemleriyle tarihlendirilmesi
Dating of the ceramics from Karatepe by using the thermolüminescence (TL) and optically stimulated luminescence (OSL) tecniques
ZEYNEP ATAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
ArkeometriÇukurova ÜniversitesiArkeometri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEHRA YEĞİNGİL