Psycholinguistic analysis of conceptualization of space-time metaphors in Turkish
Türkçede uzam-zaman metaforlarının kavramsallaştırılmasının psikodilbilimsel analizi
- Tez No: 950199
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEYNEP DOYURAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Bilişsel dil bilim, Kavramsal metafor kuramı, Psikodilbilim, Cognitive linguistics, Conceptual metaphor theory, Psycholinguistics
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İngiliz Dilbilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Lakoff ve Johnson (1980) tarafından ortaya konulan Kavramsal Metafor Kuramı, metaforları yalnızca retorik araçlar değil, insan bilişinin temel bileşenleri olarak yeniden tanımlamıştır. Bu kuramsal çerçevede, ZAMAN MEKANDIR metaforu farklı dillerde kapsamlı şekilde incelenmiştir.“Yılbaşına yaklaşıyoruz”(hareket eden-ego) ya da“Yılbaşı bize yaklaşıyor”(hareket eden-zaman) gibi ifadeler, zamansal akıl yürütmenin altında yatan mekânsal şemaları yansıtır. Bu tez, Türkçe konuşanların zamanı mekânsal metaforlar aracılığıyla nasıl kavramsallaştırdığını psikodilbilimsel bir yaklaşımla incelemektedir. Bu ilişkiyi araştırmak amacıyla iki deneysel çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk deney, Boroditsky'nin (2000) ön-hazırlama metodolojisini uyarlamıştır. Katılımcılara mekânsal hareketi çağrıştıran görseller (hareket eden-ego ya da hareket eden-zaman) gösterilmiş ve ardından şu zamansal olarak belirsiz cümleyi yorumlamaları istenmiştir:“Gelecek Çarşamba günü için planlanan toplantı iki gün ileri alındı.”İngilizce konuşurlardan farklı olarak, Türkçe konuşurlar mekânsal ön-hazırlamaya duyarlılık göstermemiştir. Bunun yerine, verdikleri yanıtlar hedef soruda kullanılan sözcüğe—ön ya da ileri—göre şekillenmiştir. Ön ifadesi Pazartesi (time-moving), ileri ise Cuma (ego-moving) yanıtlarını tetiklemiş; bu da her iki sözcüğün farklı uzam-zaman şemalarını etkinleştirdiğini göstermektedir. Bulgular, Boroditsky'nin (2000) Zayıf Metaforik Yapılandırma Görüşü'nü desteklemekte ve uzamsal terimlerin zaman alanında bağımsız temsillere dönüşebileceğini öne sürmektedir. İkinci deney, mekânsal prototip tercihleri ile zamansal prototip tercihleri arasında bir örtüşme olup olmadığını incelemiştir. Hill (1978) ile Harris ve Strommen'in (1979) yöntemlerine dayanan deneyde, katılımcılar hem nesne yerleştirme hem de zamansal sıralama görevlerini tamamlamıştır. Ön sözcüğü için zamansal tercihler belirgin şekilde ayna görüntüsü prototipine yönelirken, mekânsal tercihler eşit biçimde dağılmıştır ve prototipler arasında örtüşme gözlemlenmemiştir. Genel olarak, bulgular Türkçede zaman-mekân metaforlarının bulunduğunu ortaya koysa da, gerçek zamanlı görevlerde zamansal akıl yürütmenin mekânsal bilişten çok kullanılan sözcüklerin anlamsal özelliklerinden etkilendiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Conceptual Metaphor Theory (CMT), introduced by Lakoff and Johnson (1980), redefined metaphors as core components of human cognition rather than mere rhetorical tools. Within this framework, the metaphor TIME IS SPACE has been widely studied across languages, with expressions such as“We are approaching Christmas”(moving-ego) or ''Christmas is approaching us'' (moving-time) reflecting underlying spatial schemas in temporal reasoning. This thesis adopts a psycholinguistic approach to investigate how Turkish speakers conceptualize time through spatial metaphors. Two experimental studies were conducted to explore this relationship. The first experiment adapted Boroditsky's (2000) priming methodology. Participants were shown spatial motion primes (ego-moving or time-moving) and then interpreted an ambiguous temporal statement: ''Gelecek Çarşamba günü için planlanan toplantı iki gün ileri alındı'' (“The meeting originally scheduled for Wednesday has been moved forward two days.”). Unlike English speakers, Turkish speakers did not show sensitivity to spatial priming. Instead, their responses were shaped by the lexical item used in the target question- ön (front) or ileri (forward). While ön led to Monday responses (time-moving), ileri elicited Friday responses (ego-moving), indicating that each word activates distinct spatio-temporal schemas. These findings support Boroditsky's (2000) Weak Metaphorical Structuring View, suggesting that spatial terms may develop autonomous representations in the temporal domain. The second experiment examined whether prototype preferences in the spatial domain align with those in the temporal domain. Based on Hill's (1978) and Harris and Strommen's (1979) methodologies, participants completed object placement and temporal ordering tasks. Results showed no prototype alignment for the word ön (front), where temporal responses favored the mirror-image prototype, while spatial preferences were almost evenly split. Overall, findings reveal that while Turkish does employ space-time metaphors, temporal reasoning is more strongly influenced by lexical meanings than by spatial cognition, particularly during real-time interpretation tasks.
Benzer Tezler
- Ankara ili Altındağ ve Mamak ilçeleri ile köylerinde ilkokul birinci sınıf çocuklarının konuşma yeteneklerinin gelişimine okulun etkisi
School's impact on the development of speaking capability of children in the class one of primary school's in Altındağ and Mamak districts of Ankara and in villages
N.SEMRA ERKAN
Doktora
Türkçe
1988
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEv Ekonomisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MİNE MANGIR
- Spell checking in agglutinative languages and an implementation for Turkish
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA OKAN KİBAROĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
1991
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolBoğaziçi ÜniversitesiPROF.DR. SELAHATTİN KURU
- Çocuklarda görsel sıralı bellek ve yaş gruplarındaki gelişimi
Development of visual and auditory sequential memory
NUR İNAN
- Identification of the reading comprehension needs of the freshman students at the university of Gaziantep
Başlık çevirisi yok
MEHMET SEMİH SUMMAK
- Delayed speech in normal child
Başlık çevirisi yok
OKŞAN DAĞLI
Yüksek Lisans
İngilizce
1993
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÇİLER ÖZBAYRAK