Tip 2 diyabet tanısı almış yetişkin bireylerin fonksiyonel besinlere yönelik bilgi düzeyleri, yaklaşımları, tutumları ve tüketim durumlarının değerlendirilmesi
An evaluation of the knowledge levels, approaches, attitudes and consumption status of functional foods among adults diagnosed with type 2 diabetes
- Tez No: 952103
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, tip 2 diyabet tanısı almış bireylerin fonksiyonel besinlere yönelik bilgi düzeylerini, bu besinlere karşı tutum ve yaklaşımlarını, tüketim durumlarını ve bunlarla ilişkili değişkenleri değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Ayrıca bireylerin fonksiyonel besinlere yönelik tutumlarının ve tüketim sıklıklarının, diyabet öz-etkililik düzeyleriyle olan ilişkileri de araştırılmıştır. Araştırma, tanımlayıcı ve analitik bir kesitsel çalışma olup, 2024-2025 yılları arasında özel bir hastanenin endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları polikliniğine başvuran, tip 2 diyabet tanısı almış 110 yetişkin birey (53 kadın, 57 erkek) ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, sosyodemografik bilgi formu, Fonksiyonel Besin Tutum Ölçeği (FBTÖ), Diyabet Öz-Etkililik Ölçeği (DÖEÖ), besin ve fonksiyonel besin tüketim sıklığı anketi aracılığıyla yüz yüze görüşmelerle toplanmıştır. Ayrıca bireylerin günlük enerji, makro ve mikro besin ögesi alımları ile fonksiyonel bileşen tüketimleri değerlendirilmiş; antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı, bel çevresi, boyun çevresi vb.) ve biyokimyasal (HbA1c, açlık ve tokluk kan glukozu) parametreleri de analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, bireylerin yaş ortalaması 62.66±12.26 yıl; beden kütle indeksi kadınlarda 31.06±5.70 kg/m², erkeklerde 30.80±4.50 kg/m² olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların DÖEÖ toplam puan ortalaması 52.82±10.47'dir. Analiz sonuçlarına göre, DÖEÖ ile erkeklerde sarımsak (r=-0.312, p<0.05), lahana (r=0.272, p<0.05), elma (r=0.291, p<0.05) ve probiyotik gıdalar (r=0.283, p<0.05) tüketimi incelendiğinde sarımsak hariç, diğer besinlerin tüketimi arttıkça DÖEÖ puanı da artmıştır. Kadınlarda ise yaban mersini (r=0.322, p<0.05), çörek otu (r=0.372, p<0.05) ve probiyotik gıdalar (r=0.301, p<0.05) tüketimi arttıkça DÖEÖ puanı artmıştır. Katılımcıların FBTÖ puanı ortalaması 76.68±4.90'dır. Çalışmaya katılan erkeklerin BKİ değeri arttıkça FBTÖ puanının azaldığı saptanmıştır (r=-0.288, p<0.05). Analiz sonuçlarına göre, FBTÖ ile erkeklerde brokoli (r=0.366, p<0.05), ahududu (r=0.302, p<0.05), elma (r=0.287, p<0.05), chia tohumu (r=0.296, p<0.05) ve badem, ceviz, fındık (r=0.409, p<0.05) tüketimi incelendiğinde bu besinlerin tüketimi arttıkça FBTÖ puanlarının arttığı; kadınlarda ise brokoli (r=0.343, p<0.05), elma (r=0.387, p<0.05), zerdeçal (r=0.341, p<0.05) ve elma sirkesi (r=0.265, p<0.05) tüketimi arttıkça FBTÖ puanlarının arttığı saptanmıştır. Araştırmaya katılan erkeklerin, FBTÖ puanı ile A vitamini (r=0.310, p<0.05), C vitamini (r=0.395, p<0.05), B1 vitamini (r=0.351, p<0.05), B6 vitamini (r=0.283, p<0.05), toplam folat (r=0.406, p<0.05), magnezyum (r=0.377, p<0.05), fosfor (r=0.290, p<0.05), demir (r=0.286, p<0.05) ve karoten (r=0.333, p<0.05) alımları incelendiğinde, FBTÖ puanları arttıkça bu mikro besinlerin alımlarının da arttığı saptanmıştır. Kadınlarda ise FBTÖ puanı arttıkça, E vitamini (r=0.294, p<0.05) alımının da arttığı saptanmıştır. Katılımcıların FBTÖ“fayda”(β=0.582; t=2.124; p<0.05) ve“gereklilik”(β=0.969; t=2.623; p<0.05) alt faktör puanlarının, DÖEÖ toplam puanları üzerine anlamlı etkisi olduğu bulunmuştur. FBTÖ'nün“Fayda”ve“Gereklilik”alt faktör puanları arttıkça DÖEÖ toplam puanlarında artma olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak bu çalışmada fonksiyonel ve probiyotik besinlerin tüketimi ile diyabet öz etkililiği arasında pozitif yönde ilişkiler bulunmuş olup tip 2 diyabetli bireylerin diyet tedavisinde fonksiyonel ve probiyotik besinlerin eklenmesi önerilmektedir. Bu sayede bireylerin diyabet yönetiminin kolaylaşacağı ve genel sağlık durumlarının olumlu yönde etkilenmesi beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to evaluate the knowledge levels, attitudes, and approaches of individuals diagnosed with type 2 diabetes toward functional foods, their consumption status, and related variables. In addition, the relationship between individuals' attitudes and consumption frequency regarding functional foods and their diabetes self-efficacy levels was also investigated. The research was designed as a descriptive and analytical cross-sectional study, and was carried out between 2024 and 2025 with 110 adult individuals (53 women, 57 men) diagnosed with type 2 diabetes who applied to the endocrinology and metabolism diseases outpatient clinic of a private hospital. Data were collected through face-to-face interviews using a sociodemographic information form, the Functional Food Attitude Scale (FFAS), the Diabetes Self-Efficacy Scale (DSES), and food and functional food frequency questionnaires. Additionally, participants' daily intake of energy, macro- and micronutrients, and functional components were evaluated. Anthropometric (body weight, waist circumference, neck circumference etc.) and biochemical (HbA1c, fasting and postprandial blood glucose) data were also analyzed. According to the research findings, the mean age of the participants was 62.66±12.26 years; the BMI was calculated as 31.06±5.70 kg/m² in women and 30.80±4.50 kg/m² in men. The participants' mean total DSES score was 52.82±10.47. Based on the analysis, among male participants, consumption of garlic (r=–0.312, p<0.05), cabbage (r=0.272, p<0.05), apple (r=0.291, p<0.05), and probiotic foods (r=0.283, p<0.05) was examined in relation to DSES scores. It was found that, except for garlic, higher consumption of these foods was associated with higher DSES scores. Among women, increased consumption of blueberry (r=0.322, p<0.05), black seed (Nigella sativa) (r=0.372, p<0.05), and probiotic foods (r=0.301, p<0.05) was positively correlated with DSES scores. The mean FFAS score of the participants was 76.68±4.90. Among male participants, an inverse correlation was found between BMI and FFAS scores (r=–0.288, p<0.05). In men, higher FFAS scores were associated with greater consumption of broccoli (r=0.366, p<0.05), raspberry (r=0.302, p<0.05), apple (r=0.287, p<0.05), chia seeds (r=0.296, p<0.05), and nuts (almonds, walnuts, hazelnuts) (r=0.409, p<0.05). In women, increased consumption of broccoli (r=0.343, p<0.05), apple (r=0.387, p<0.05), turmeric (r=0.341, p<0.05), and apple cider vinegar (r=0.265, p<0.05) was significantly associated with higher FFAS scores. Among male participants, higher FFAS scores were also associated with greater intake of vitamin A (r=0.310, p<0.05), vitamin C (r=0.395, p<0.05), vitamin B1 (r=0.351, p<0.05), vitamin B6 (r=0.283, p<0.05), total folate (r=0.406, p<0.05), magnesium (r=0.377, p<0.05), phosphorus (r=0.290, p<0.05), iron (r=0.286, p<0.05), and carotene (r=0.333, p<0.05). Among female participants, a positive correlation was found between FFAS scores and vitamin E intake (r=0.294, p<0.05). Furthermore, the“Perceived Benefit”(β=0.582; t=2.124; p<0.05) and“Perceived Necessity”(β=0.969; t=2.623; p<0.05) subscales of the FFAS were found to significantly predict total DSES scores. An increase in these subscale scores was associated with an increase in diabetes self-efficacy. As a result, in this study, positive relationships were found between the consumption of functional and probiotic foods and diabetes self-efficacy, and it is recommended to add functional and probiotic foods to the dietary treatment of individuals with type 2 diabetes. In this way, it is expected that individuals' diabetes management will be facilitated and their general health status will be positively affected.
Benzer Tezler
- Tip-2 diabetes mellitus hastalarında kognitif fonksiyon düzeyi ile biliverdin redüktaz-A (BVR-A) arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between cognitive function level and biliverdin reductase-A (BVR-A) in patients with Type 2 diabetes mellitus
HABİBE DUMAN
- Prediyabetik bireylerin metabolik fenotiplemesi: Beta hücre fonksiyonu ve insülin direnci predominansına dayalı bir analiz
Metabolic phenotyping of prediabetic individuals: An analysis based on beta-cell function and insulin resistance predominance
GIUNEL MAMEDOVA
- Evre 4 Kronik Böbrek Hastalığı tanılı hastalarda Sarkopeni prevalansı ve Sarkopeni ile serum IL-6 ve miyostatin düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The evaluation of the prevalence of Sarcopenia inpatients diagnosed with stage 4 Chronic Kidney diseaseand the relationship between Sarcopenia and serum IL-6 and myostatin levels
İREM ÜNAL BİLGİ
- Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran tip 2 diyabet hastalarının hastalığı kabulü ve öz yönetiminin değerlendirilmesi
Evaluation of disease acceptance and self management of type 2 diabetes patients applicing to Ankara training and research Hospital family physician policlinics
ABİD SAMED ÖZEROL
- Tip 2 diyabet hastalarında akdeniz diyetine uyum, duygusal iştah ve metabolik kontrol parametreleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between mediterranean diet, emotional appetite and metabolic control parameters in patients with type 2 diabetes
ARİFE DERYA ALTUNER
