Krononütrisyon Profili Günlüğü'nün Türkçe geçerlik ve güvenirliği: Yetişkin bireylerde kronotip beslenme, gece yeme davranışı ve uyku üzerindeki etkisi
Turkish validity and reliability of the chrononutrition profile diary: The impact of chronotype on nutrition, night eating behavior, and sleep in adults
- Tez No: 955504
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAN ÇAKIR BİÇER, PROF. DR. MURAT BAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Krononütrisyon Profili Günlüğü'nün (KP-G) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yapmak ve yetişkin bireylerde kronotipin diyet kalitesi, gece yeme davranışı, uyku kalitesi ve antropometrik ölçümler ile olan ilişkilerini incelemektedir. Çalışma, 2023-2024 yılları arasında Olcay Barış Beslenme ve Danışmanlık Merkezi'nde herhangi kronik bir rahatsızlığı olmayan, gebelik ve emziklilik durumu bulunmayan, 18-65 yaş aralığındaki çalışmaya katılamaya gönüllü olan 150 sağlıklı yetişkin birey ile yapılmıştır. Katılımcılara demografik özelliklerinin, beslenme ve yaşam biçimi alışkanlıklarının sorgulandığı veri toplama formu uygulanmış, antropometrik ölçümleri alınmış, iki hafta ara ile üç günlük besin tüketim kayıtları kaydedilmiş ve Sağlıklı Yeme İndeksi (HEI)-2015 puanları hesaplanmıştır. Kronotipin belirlenmesi için KP-G, uyku kalitesinin değerlendirilmesi için Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ), uyku-uyanıklık döngüsü ile günlük davranış örüntülerini ilişkilendirmek için Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (MEQ), gece yemek davranışını değerlendirme amacıyla ise Gece Yeme Anketi (NEQ) uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda KP-A'nın tek faktör olarak Türkçe geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Sabahçıl yönelimin NEQ puanını negatif yönde etkilediği (p<0,001), NEQ puanının da KP-G üzerinde negatif etkide bulunduğu gözlemlenmiştir (p=0,007). Ayrıca, krononutrisyon profilinin kötüleşmesinin, PUKİ skorunu anlamlı biçimde artırdığı (p=0,024) görülmektedir. KP-G'nin HEI-2015'e olan etkisi ise pozitif yönde olmakla birlikte istatistiksel olarak sınırda anlamlılık sunabilmiştir (p=0,076). Seri medyasyon analiz sonuçları birlikte değerlendirildiğinde, sabahçıl yönelimin SYİ-2015 puanına etkisinin, MEQ ve KP-G aracılığıyla dolaylı biçimde arttıracak şekilde gerçekleştiği görülse de dolaylı etki istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0,197). Elde edilen bulgular, KP-G'nin Türkiye'de bireylerin yeme-zamanlama örüntülerini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini; krononutrisyon profilinin beslenme durumu, gece yeme davranışı ve uyku ile ilişkili olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to validate of the Chrononutrition Profile Diary (CP-D) in Turkish and to examine the relationships between chronotype, diet quality, night eating behavior, sleep quality, and anthropometric measurements in adult individuals. The study was conducted between 2023-2024 at the Olcay Barış Nutrition and Counseling Center with 150 healthy adult individuals aged 18-65 who did not have any chronic diseases, were not pregnant or breastfeeding, and volunteered to participate in the study. The data collection form was administered to the participants, which inquired about demographic characteristics, nutritional and lifestyle habits. Anthropometric measurements were taken, and food consumption records were recorded for three days at two-week intervals. Healthy Eating Index (HEI)-2015 scores were then calculated. CP-D was used to determine the chronotype, Pittsburg Sleep Quality Index (PSQI) to evaluate sleep quality, Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ) to associate sleep-wake cycle with daily behavior patterns, and Night Eating Questionnaire (NEQ) to evaluate night eating behavior. As a result of the analyses, it was determined that KP-A was a valid and reliable measurement tool in Turkish as a single factor. It was observed that morningness orientation affected NEQ score negatively (p<0.001), and NEQ score had a negative effect on CP-Q (p=0.007). In addition, it was observed that worsening of chrononutrition profile significantly increased PSQI score (p=0.024). The effect of CP-Q on HEI-2015 was positive but had borderline statistical significance (p=0.076). When the serial mediation analysis results were evaluated together, it was seen that the effect of morningness orientation on the SYI-2015 score was indirectly increased through MEQ and KP-G, but the indirect effect was not found to be statistically significant (p=0.197). The findings show that KP-G can be used as a valid and reliable measurement tool to evaluate the eating-timing patterns of individuals in Turkiye; and that the chrononutrition profile is related to nutritional status, night eating behavior and sleep.
Benzer Tezler
- Tip 2 diyabetli hastalarda krononütrisyon profili ve yeme jetlagı ile metabolik kontrol arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Chrononutrion profile eating jetlag in patients with type 2 diabetes evaluation of the relationship between metabolic control
BUSE ERTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiBeslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEHRA BÜYÜKTUNCER DEMİREL
- Primer hipotiroidili hastaların krononütrisyon durumlarının incelenmesi
An investigation of the chrononutritional status of patients with primary hypothyroidism
AYŞE NUR TATAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Halk SağlığıTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLŞAH ELBÜKEN
- Yetişkin bireylerde Krono Akdeniz Diyet Skoru, algılanan stres düzeyi ve kardiyovasküler risk arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between Chrono-Mediterranean Diet Score, perceived stress level, and cardiovascular risk in adult individuals
EDA ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikHaliç ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM YILDIRIM MAVİŞ
- ANNENİN KRONONÜTRİSYON DURUMU İLE ANNE SÜTÜNÜN MAKROBESİN ÖGELERİ BİLEŞİMİ VE BEBEĞİN BÜYÜMESİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
EVALUATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN THE CHRONONUTRITION STATUS OF THE MOTHER AND COMPOSITION OF MACRONUTRIENTS OF BREAST MILK AND GROWTH OF THE INFANT
CEREN AKANALÇI
Doktora
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikGazi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SANİYE BİLİCİ
- Neonatoloji hemşirelerine verilen krononütrisyon eğitiminin etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the efficiency of chrononutrition education given to neonatology nurses
KÜBRA NUR KABAKCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HemşirelikGazi ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EBRU KILIÇARSLAN TÖRÜNER