Üstbiliş ile kaygı düzeyi arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenlemenin aracı rolü
The mediating role of cognitive emotion regulation in the relationship between metacognition and anxiety levels
- Tez No: 959395
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLÇİN ŞENYUVA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Üstbiliş, Bilişsel duygu düzenleme, Kaygı düzeyi, Metacognition, Cognitive emotion regulation, Anxiety level
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı yetişkin bireylerdeki üstbiliş ile kaygı düzeyi arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenlemenin aracı rolünü incelemek ve bu değişkenlerin demografik faktörlere bağlı olarak farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmektir. Yapılan bu araştırma ilişkisel tarama modeline dayalı şekilde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi, çevrim içi anket yöntemi ile ulaşılan, 18-65 yaş aralığında bulunan 207'si kadın ve 196'sı erkek 403 katılımcıdan oluşmaktadır. Veri toplama araçları olarak Sosyodemografik Bilgi Formu, Üstbilişler Ölçeği-30 (ÜBO-30), Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği (BDDÖ) ve Beck Anksiyete Envanteri kullanılmıştır. Veri analiz sürecinde bağımsız örneklemler t testi, Pearson korelasyon analizi, tek yönlü ANOVA ve aracılık analizini gerçekleştirmek amacıyla PROCESS eklentisi ile Hayes Model 4 uygulanmıştır. Sosyodemografik değişkenlere göre yapılan analizler neticesinde, kadın katılımcıların kaygı düzeyinin erkek katılımcıların kaygı düzeyinden anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur. Ayrıca bekar katılımcıların ruminasyon puan ortalamasının evli katılımcıların ruminasyon puan ortalamasından anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür. Psikolojik destek alan katılımcıların üstbiliş puan ortalamalarının psikolojik destek almayan katılımcıların üstbiliş puan ortalamasından anlamlı düzeyde yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Bunun yanında üstbiliş toplam puanı ile yaş arasında negatif yönde anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Araştırmanın temel bulgularına göre, üstbiliş toplam puanı ile değişkenlerin alt boyutlarından olan felaketleştirme, ruminasyon, başkalarını suçlama, kabulleme ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca üstbiliş toplam puanı ile kaygı düzeyi arasında pozitif yönde anlamlı ilişki olduğu gözlemlenmiştir. Yapılan aracılık analizine bakıldığında; kontrol edilmezlik ve tehlike alt boyutu ile kaygı arasındaki ilişkide felaketleştirme alt boyutunun tam aracılık etkisi olduğu görülmüştür. Yürütülen bu çalışmanın bulguları, üstbilişsel süreçler, bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve kaygı düzeyi arasında anlamlı ilişkilerin bulunduğunu ortaya koymaktadır. Söz konusu çalışma yalnızca literatüre katkı sağlamayı değil, aynı zamanda klinik ortamlarda kullanılabilecek etkili müdahale ve rehberlik stratejilerinin oluşturulmasına katkıda bulunmayı da amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to examine the mediating role of cognitive emotion regulation in the relationship between metacognition and anxiety levels among adults and to evaluate whether these variables differ based on various demographic factors. This research was conducted using a correlational research design. The sample consisted of 403 participants aged between 18 and 65, including 207 women and 196 men, who were reached through an online survey method. Data were collected using the Sociodemographic Information Form, the Metacognitions Questionnaire-30 (MCQ-30), the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire (CERQ), and the Beck Anxiety Inventory (BAI). During the data analysis process, independent samples t-test, Pearson correlation analysis, one-way ANOVA, and mediation analysis using Hayes' PROCESS macro Model 4 were employed. The analysis revealed that female participants had significantly higher anxiety levels compared to male participants. Moreover, single participants scored significantly higher in rumination compared to married participants. It was also found that participants who received psychological support had significantly higher metacognition scores than those who did not receive such support. Additionally, a significant negative correlation was found between total metacognition scores and age. The main findings of the study indicated significant positive correlations between total metacognition scores and the subdimensions of catastrophizing, rumination, blaming others, and acceptance. Furthermore, a significant positive relationship was observed between total metacognition scores and anxiety levels. Mediation analysis revealed that the subdimension of catastrophizing fully mediated the relationship between the uncontrollability and danger subdimension and anxiety. Overall, the findings of this study highlight meaningful relationships among metacognitive processes, cognitive emotion regulation strategies, and anxiety levels. In addition to contributing to the academic literature, this study aims to support the development of effective intervention and guidance strategies applicable in clinical settings.
Benzer Tezler
- Öğrenmeyi öğretmenin öğrenci erişisi, kalıcılığı ve akademik benliğe etkisi
The Effect of teaching metacognitive strategies on the student`s achievement, retention, and academic self-concept
NAZIM GÜMÜŞ
Doktora
Türkçe
1997
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAY SENEMOĞLU
- İnsanda dikkatlilik, üst-biliş performansı ve bellke türlerinin oluşturduğu ilişkiler örüntüsünün incelenmesi
An Investigation of relations between attention, performance of meta-cognition and memory types in humans
METEHAN IRAK
- Bilişsel ve üst-biliş stratejilerinin kullanımı ile yabancı dil testlerindeki performans arasındaki ilişki
The relationship between the cognitive and metacognitive strategy use and the performance on a second language test
İSMAİL LÜTFÜ DEĞİRMENCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiYabancı Diller Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SELMA KARABINAR
- Bilgisayar becerisi ile üst biliş düşünme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Fırat ve İstanbul Üniversiteleri örneği
Investigation of the relationship between computer skills and metacognition thinking skills; the case of Fırat and İstanbul Universities
FEYZİ KAYSİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MURAT TUNCER
- A structural equation modeling study: The metacognition-knowledge model for geometry
Bir yapısal denklem modelleme çalışması: Geometri için üstbiliş-bilgi modeli
UTKUN AYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2007
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEHİYE UBUZ