Üstbiliş ile kaygı düzeyi arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenlemenin aracı rolü
The mediating role of cognitive emotion regulation in the relationship between metacognition and anxiety levels
- Tez No: 959395
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLÇİN ŞENYUVA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Üstbiliş, Bilişsel duygu düzenleme, Kaygı düzeyi, Metacognition, Cognitive emotion regulation, Anxiety level
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı yetişkin bireylerdeki üstbiliş ile kaygı düzeyi arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenlemenin aracı rolünü incelemek ve bu değişkenlerin demografik faktörlere bağlı olarak farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmektir. Yapılan bu araştırma ilişkisel tarama modeline dayalı şekilde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi, çevrim içi anket yöntemi ile ulaşılan, 18-65 yaş aralığında bulunan 207'si kadın ve 196'sı erkek 403 katılımcıdan oluşmaktadır. Veri toplama araçları olarak Sosyodemografik Bilgi Formu, Üstbilişler Ölçeği-30 (ÜBO-30), Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği (BDDÖ) ve Beck Anksiyete Envanteri kullanılmıştır. Veri analiz sürecinde bağımsız örneklemler t testi, Pearson korelasyon analizi, tek yönlü ANOVA ve aracılık analizini gerçekleştirmek amacıyla PROCESS eklentisi ile Hayes Model 4 uygulanmıştır. Sosyodemografik değişkenlere göre yapılan analizler neticesinde, kadın katılımcıların kaygı düzeyinin erkek katılımcıların kaygı düzeyinden anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur. Ayrıca bekar katılımcıların ruminasyon puan ortalamasının evli katılımcıların ruminasyon puan ortalamasından anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür. Psikolojik destek alan katılımcıların üstbiliş puan ortalamalarının psikolojik destek almayan katılımcıların üstbiliş puan ortalamasından anlamlı düzeyde yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Bunun yanında üstbiliş toplam puanı ile yaş arasında negatif yönde anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Araştırmanın temel bulgularına göre, üstbiliş toplam puanı ile değişkenlerin alt boyutlarından olan felaketleştirme, ruminasyon, başkalarını suçlama, kabulleme ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca üstbiliş toplam puanı ile kaygı düzeyi arasında pozitif yönde anlamlı ilişki olduğu gözlemlenmiştir. Yapılan aracılık analizine bakıldığında; kontrol edilmezlik ve tehlike alt boyutu ile kaygı arasındaki ilişkide felaketleştirme alt boyutunun tam aracılık etkisi olduğu görülmüştür. Yürütülen bu çalışmanın bulguları, üstbilişsel süreçler, bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve kaygı düzeyi arasında anlamlı ilişkilerin bulunduğunu ortaya koymaktadır. Söz konusu çalışma yalnızca literatüre katkı sağlamayı değil, aynı zamanda klinik ortamlarda kullanılabilecek etkili müdahale ve rehberlik stratejilerinin oluşturulmasına katkıda bulunmayı da amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to examine the mediating role of cognitive emotion regulation in the relationship between metacognition and anxiety levels among adults and to evaluate whether these variables differ based on various demographic factors. This research was conducted using a correlational research design. The sample consisted of 403 participants aged between 18 and 65, including 207 women and 196 men, who were reached through an online survey method. Data were collected using the Sociodemographic Information Form, the Metacognitions Questionnaire-30 (MCQ-30), the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire (CERQ), and the Beck Anxiety Inventory (BAI). During the data analysis process, independent samples t-test, Pearson correlation analysis, one-way ANOVA, and mediation analysis using Hayes' PROCESS macro Model 4 were employed. The analysis revealed that female participants had significantly higher anxiety levels compared to male participants. Moreover, single participants scored significantly higher in rumination compared to married participants. It was also found that participants who received psychological support had significantly higher metacognition scores than those who did not receive such support. Additionally, a significant negative correlation was found between total metacognition scores and age. The main findings of the study indicated significant positive correlations between total metacognition scores and the subdimensions of catastrophizing, rumination, blaming others, and acceptance. Furthermore, a significant positive relationship was observed between total metacognition scores and anxiety levels. Mediation analysis revealed that the subdimension of catastrophizing fully mediated the relationship between the uncontrollability and danger subdimension and anxiety. Overall, the findings of this study highlight meaningful relationships among metacognitive processes, cognitive emotion regulation strategies, and anxiety levels. In addition to contributing to the academic literature, this study aims to support the development of effective intervention and guidance strategies applicable in clinical settings.
Benzer Tezler
- The association between metacognitions and psychological symptoms: Moderator role of coping strategies
Üstbiliş faktörleri ile psikolojik semptomlar arasındaki ilişki: Başa çıkma stratejilerinin düzenleyici rolü
BAŞAK SAFRANCI
- Öğretmenlerin üstbiliş özellikleri ile fonksiyonel olmayan tutumlar ve iş doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigating the relationship between teachers' metacognitive properties, non-functional attitudes and job satisfaction
NUR KOMEYRA ÇİÇEKLİTAŞ
- Farklı liselerde öğrenim gören öğrencilerin dil öğrenme stratejileri ile yabancı dil kaygıları arasındaki ilişki: İstanbul ili Tuzla ilçesi örneği
The relationship between foreign language learning strategies and foreign language classroom anxiety of high school students
YEŞİM AÇIK
- Üniversite öğrencilerinde sosyal anksiyete düzeyinin erken dönem uyumsuz şemalar ve üst bilişler ile ilişkisinin incelenmesi
The analysis of the relationship between the level of social anxiety of university students and early maladaptive schema and metacognitions
MİYESE UYGUR
- Sınıf öğretmeni adaylarının üstbiliş farkındalıkları ile matematik kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
The examination of the relationship between metacognitive awareness and math anxiety levels of the pre-service primary school teachers
MEVLÜT KACAR
