Duygu düzenleme güçlüğü ile üstbiliş arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuz şemaların aracı rolü
The mediating role of early maladaptive schemas in the relationship between emotional regulation difficulties and metacognition
- Tez No: 959408
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI DİLA AKİŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma duygu düzenleme güçlüğü ile üstbiliş arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuz şemaların aracı rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında veriler Aralık 2024 ile Şubat 2025 tarihleri arasında Türkiye'de ikamet eden 18–45 yaş aralığındaki 439 katılımcıdan çevrim içi ortamda toplanmıştır. Veri toplama sürecinde Sosyodemografik Bilgi Formu, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (DDGÖ-16), Üstbiliş Ölçeği (ÜBÖ-30) ve Young Şema Ölçeği Kısa Form-3 (YŞÖ-KF3) kullanılmıştır. Toplanan veriler SPSS 25.0 ve AMOS 24.0 yazılımları aracılığıyla analiz edilmiştir. İlk olarak veri seti eksik ve aykırı değerler yönünden incelenmiş; normal dağılım varsayımı çarpıklık ve basıklık değerleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistiklerin ardından değişkenler arası ilişki testi için pearson korelasyon analizden faydanılmıştır. Cronbach's alpha katsayıları kullanılarak ölçek iç tutarlıkları belirlenmiştir. Son aşamada, araştırmanın kuramsal modeline dayalı yapısal eşitlik modeli oluşturularak modelin uyum düzeyine ilişkin indeksler değerlendirilmiştir. Yapılan analizler doğrultusunda bazı korelasyonlar arasında yüksek düzeyde ilişkiler olduğu görülmüştür. Duygu düzenleme güçlüğü boyutları ve üstbiliş boyutları açısından incelendiğinde stratejiler ile kontrol edilemezlik ve tehlike boyutu güçlü pozitif bir ilişki gözlemlenmiştir (r = .640, p < .001). Erken dönem uyumsuz şemalar ile duygu düzenleme güçlüğü boyutları arasındaki ilişkiye bakıldığında karamsarlık şeması ile stratejiler (r = .633, p < .001) arasında yüksek düzeyde pozitif ilişki olduğu saptanmıştır. Erken dönem uyumsuz şemalar ile üstbiliş boyutları arasındaki ilişkilerde ise, karamsarlık şeması ile kontrol edilemezlik ve tehlike (r = .618, p < .001) yüksek düzeyde korelasyon göstermiştir. Bununla birlikte erken dönem uyumsuz şemaların duygu düzenleme güçlüğü ile üstbiliş arasındaki ilişkisinde anlamlı bir aracılık rolü oynadığı ve özellikle sosyal izolasyon/güvensizlik (β = 0,851; R² = 0,725), karamsarlık (β = 0,846; R² = 0,716), tehditler karşısında dayanıksızlık (β = 0,841; R² = 0,708), kusurluluk (β = 0,836; R² = 0,699) ve terk edilme (β = 0,825; R² = 0,681) şemalarının bu ilişkide aracılık etkisi göstermede öne çıkan belirleyici şemalar arasında yer aldığı tespit edilmiştir. Bulgular duygu düzenleme güçlüğü ile üstbilişin birbirini etkilediğini ve aralındaki ilişkide şemaların aracılık rolü oynadığını ortaya konmaktadır. Bu doğrultuda, terapötik müdahalede şemaların ele alınmasının duygusal ve zihinsel süreçlerin sağlıklı bir şekilde işleyebilmesi açısından önemli olduğu vurgulanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the mediating role of early maladaptive schemas in the relationship between emotion regulation difficulties and metacognition. Within the scope of the study, data were collected online from 439 participants aged between 18 and 45 residing in Turkey between December 2024 and February 2025. During the data collection process, the Sociodemographic Information Form, the Difficulties in Emotion Regulation Scale, the Metacognitions Questionnaire, and the Young Schema Questionnaire Short Form-3 were used. The collected data were analyzed using SPSS 25.0 and AMOS 24.0 software. First, the data set was examined for missing and outlier values; the assumption of normal distribution was evaluated based on skewness and kurtosis values. Following descriptive statistics, Pearson correlation analysis was used to test the relationships between variables. Internal consistencies of the scales were determined using Cronbach's alpha coefficients. In the final stage, a structural equation model based on the theoretical model of the study was constructed, and model fit indices were evaluated. According to the analyses, strong correlations were observed between some variables. When examining the dimensions of emotion regulation difficulties and metacognition, a strong positive relationship was found between strategies and the uncontrollability and danger dimension (r = .640, p < .001). Regarding the relationship between early maladaptive schemas and dimensions of emotion regulation difficulties, a strong positive correlation was identified between the pessimism schema and strategies (r = .633, p < .001). In the relationships between early maladaptive schemas and metacognition dimensions, a high level of correlation was found between the pessimism schema and uncontrollability and danger (r = .618, p < .001). Moreover, early maladaptive schemas were found to play a significant mediating role in the relationship between emotion regulation difficulties and metacognitive processes, with social isolation/mistrust (β = 0.851; R² = 0.725), pessimism (β = 0.846; R² = 0.716), vulnerability to harm or illness (β = 0.841; R² = 0.708), defectiveness/shame (β = 0.836; R² = 0.699), and abandonment (β = 0.825; R² = 0.681) emerging as key schemas in this relationship. The findings reveal that emotion regulation difficulties and metacognition influence each other, with schemas playing a mediating role in this relationship. Accordingly, it is emphasized that addressing schemas in therapeutic interventions is important for the healthy functioning of emotional and cognitive processes.
Benzer Tezler
- Psikolojik belirtiler ve erken dönem uyum bozucu şemalar arasındaki ilişki: Üstbiliş ve duygu düzenlemenin rolü
The relationship between psychological symptoms and early maladaptive schemas: The role of metacognition and emotion regulation
DENİZ TÜRK KIVANÇ
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde sigara kullanımının üstbiliş, üstduygu ve duygu düzenleme becerilerine etkisi
The effect of smoking on metacognition, metaemotion, and emotion regulation skills in adolescents diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
AYŞİM ALPMAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK
- Üstbiliş ile ruminasyon arasındaki ilişkide duygu düzenleme güçlüğü ve öz-şefkatin aracı rolünün incelenmesi
Examining the mediating role of emotion dysregulation and self-compassion in the relationship between metacognition and rumination
EMEL KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Ticaret ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DURMUŞ ÜMMET
- The mediating roles of emotion dysregulation and metacognition in the relationship between terrorism and community violence related risk appraisals and psychological symptomatology
Terörism ve toplumsal şiddetle ilgili risk algısı ile psikolojik semptomataloji arasında ilişkide duygu düzenleme güçlüğü ve üstbilişin aracı rolü
MUSTAFA SARIKAYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
PsikolojiTed ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ILGIN GÖKLER DANIŞMAN
- Yetişkin sigara kullanıcılarının duygu düzenleme güçlükleri ile nikotin bağımlılığı arasındaki ilişkide üstbilişlerinin aracı etkisi
The mediator role of metacognition in the relationship between nikotine addiction and the emotionol dysregulation in adult smokers
DUYGU ÇAĞLIN BACAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Psikolojiİstanbul Arel ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PERVİN TUNÇ