İlkokul öğrencileri için geri dönüşüm farkındalık ölçeği: Ölçek geliştirme ve güvenirlik çalışması
A recycling awareness scale for primary school students: Scale development and reliability study
- Tez No: 968216
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HANİFE GAMZE HASTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ilkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin geri dönüşüm konusundaki farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Günümüzde artan nüfus, sanayileşme, tüketim alışkanlıklarının değişimi ve yaşam biçimlerinin dönüşümü çevre sorunlarını derinleştirmektedir. Bu sorunların başında gelen katı atık sorunu, çevresel sürdürülebilirliği doğrudan tehdit etmektedir. Geri dönüşüm uygulamaları; doğal kaynakların korunması, enerji tasarrufunun sağlanması, ekonomik kazanımların artırılması ve atık miktarının azaltılması açısından önemli bir çözüm yolu olarak görülmektedir. Bu bağlamda bireylerin geri dönüşüm konusundaki farkındalık düzeylerinin erken yaşlardan itibaren ölçülmesi ve geliştirilmesi büyük önem arz etmektedir. Araştırma nicel yöntemlerden genel tarama modeli ile desenlenmiştir. Çalışmanın örneklemini, Türkiye'nin Orta Karadeniz Bölgesi'nde yer alan dört farklı ilkokulda öğrenim gören toplam 700 öğrenci oluşturmaktadır. Ön uygulama 40 öğrenciyle gerçekleştirilmiş, ardından ana uygulama 700 öğrenciyle tamamlanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde öncelikle literatür taraması yapılmış, uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmış, madde havuzu oluşturulmuş ve taslak ölçek formu geliştirilmiştir. Ön uygulama sonucunda 30 maddelik, 5'li Likert tipi“Geri Dönüşüm Farkındalık Ölçeği”hazırlanmıştır. Verilerin analizinde öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmıştır. AFA sonucunda ölçekteki bazı maddelerin madde-toplam korelasyonlarının .30'un altında olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda 7 madde ölçekten çıkarılmıştır. Ayrıca, ortak varyans değeri .30'un altında olan 12 madde daha kapsam dışı bırakılmıştır. Tekrarlanan AFA sonucunda ise ölçeğin iki faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. KMO değeri“.80”ve Bartlett Sphericity Testi sonucu anlamlı bulunmuştur (χ²=1149.22; p<.001). Bu değerler örneklem büyüklüğünün faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir. AFA sonucunda elde edilen iki faktörden ilkini oluşturan“Davranış”boyutu 5 maddeden oluşmakta ve toplam varyansın %32.20'sini açıklamaktadır. İkinci faktör olan“Bilgi”boyutu ise yine 5 madde içermekte ve varyansın %14.06'sını açıklamaktadır. Sonuç olarak ölçek, toplamda varyansın %46.26'sını açıklayan iki faktörlü bir yapıya kavuşmuştur. Her iki alt boyutta yer alan maddelerin faktör yük değerleri .50 ve üzerindedir. Ölçeğin güvenirliğini değerlendirmek amacıyla yapılan analizler sonucunda Cronbach's Alpha iç tutarlılık katsayısı yüksek bulunmuş (.95) ve ölçeğin güvenilir olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca ölçeğin yapı geçerliği sağlanmıştır. Bu doğrultuda geliştirilen“Geri Dönüşüm Farkındalık Ölçeği”, ilkokul düzeyindeki öğrencilerin geri dönüşüme ilişkin farkındalıklarını ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olarak değerlendirilmektedir. Son aşamada ölçeğin uygulanabilirliğini görmek ve betimsel istatistikleri elde etmek amacıyla ölçek 100 öğrenciye daha uygulanmıştır. Bu uygulama sonucunda her bir madde için ortalama, standart sapma, frekans ve yüzde değerleri hesaplanmıştır. Betimsel veriler ışığında öğrencilerin genel olarak geri dönüşüm konusunda olumlu bir davranış sergiledikleri, özellikle bilgi boyutuna ilişkin maddelerde ortalamaların 4.30 ile 4.70 arasında değiştiği tespit edilmiştir. Bu durum, öğrencilerin geri dönüşümün tanımı, çevresel etkileri ve ekonomik katkıları hakkında yeterli bilgiye sahip olduklarını göstermektedir. Sonuç olarak geliştirilen“Geri Dönüşüm Farkındalık Ölçeği”, ilkokul öğrencilerinin geri dönüşüme yönelik farkındalık düzeylerini etkili bir biçimde ölçme potansiyeline sahiptir. Türkiye'de çevre eğitimi ve geri dönüşüm temalı ölçek geliştirme çalışmalarının sınırlı olduğu dikkate alındığında, bu ölçeğin hem alan yazına katkı sağlayacağı hem de eğitim politikalarına rehberlik edebileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to develop a valid and reliable measurement tool to assess the awareness levels of third and fourth-grade primary school students regarding recycling. In today's world, increasing population, industrialization, changes in consumption habits, and lifestyle transformations have significantly deepened environmental issues. Among these, the solid waste problem stands out as a direct threat to environmental sustainability. Recycling practices provide multifaceted benefits such as conservation of natural resources, energy savings, economic gains, and waste reduction. In this context, it is of great importance to measure and improve individuals' awareness of recycling from an early age. The study was designed using the general survey model, one of the quantitative research methods. The study sample comprised 700 primary school students enrolled in four different schools located in the Central Black Sea Region of Türkiye. Initially, a pilot study was carried out with 40 students, after which the main study was conducted with the participation of 700 students. During the scale development process, an extensive review of the relevant literature was undertaken. Expert evaluations were obtained to ensure content validity, an item pool was generated, and a draft version of the scale was constructed. Based on the findings of the pilot study, the“Recycling Awareness Scale,”consisting of 30 items and designed as a 5-point Likert-type instrument, was finalized. Exploratory Factor Analysis (EFA) was conducted to analyze the data. As a result of the EFA, 7 items with item-total correlations below .30 were removed from the scale. Additionally, 12 more items with communalities below .30 were excluded. The repeated EFA revealed a two-factor structure. The Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) value was .80, and the Bartlett's Test of Sphericity was significant (χ²=1149.22; p<.001), indicating that the sample size was suitable for factor analysis. The first factor, named“Behavior,”consisted of 5 items and explained 32.20% of the total variance. The second factor, named“Knowledge,”also comprised 5 items and explained 14.06% of the variance. Altogether, the two-factor model explained 46.26% of the total variance. The factor loadings of the items under each sub-dimension were .50 or higher. To evaluate the reliability of the scale, internal consistency analyses were performed, and the Cronbach's Alpha coefficient was found to be high (.95). Additionally, construct validity of the scale was confirmed. Accordingly, the developed“Recycling Awareness Scale”is considered a valid and reliable tool for measuring primary school students' awareness toward recycling. In the final phase, to assess the applicability of the scale and gather descriptive statistics, it was administered to an additional 100 students. For each item, mean, standard deviation, frequency, and percentage values were calculated. Descriptive data showed that students generally demonstrated a positive behaviors toward recycling. Particularly in the“Knowledge”dimension, item means ranged between 4.30 and 4.70, indicating that students possessed sufficient knowledge about the definition, environmental impact, and economic benefits of recycling. In conclusion, the developed“Recycling Awareness Scale”has the potential to effectively measure the recycling awareness levels of primary school students. Considering the limited number of scale development studies focused on environmental education and recycling at the primary school level in Türkiye, this scale is expected to contribute to the literature and guide educational policies.
Benzer Tezler
- 2005, 2023 ve 2024 Maarif Modeli hayat bilgisi programlarının öğretmen görüşlerine dayalı olarak karşılaştırmalı analizi
A comparative analysis of the 2005, 2023, and the 2024 Maarif Model life sciences curricula based on teacher opinions
MELİKE SEVİNÇ
- Orman programı uygulanan okullarla uygulanmayan okullardaki öğrencilerin çevreye karşı tutumlarının ve orman programına yönelik öğrenci görüşlerinin incelenmesi
Examining the attitudes of students towards the environment and their views on the forest program in schools with and without the forest program
MELİKE YILDIRIM
- İlkokul öğrencilerinin çevreye yönelik farkındalıkları, tutumları ve sorumlu davranışları
Primary school students' awareness, attitudes and responsible behaviours towards the environment
ASLIHAN YORULMAZ
- Ortaokul fen bilimleri dersi 7. sınıf“Evsel atıklar ve geri dönüşüm”konusunun belgesel izletilerek öğrencilerde oluşturdukları çevresel tutum ve farkındalık etkilerinin değerlendirilmesi: Sıfır atık örneği
Evaluation of the effects of the environmental attitude and awareness created in students by watching a documentary on the topic of“Household waste and recycling”in middle school science course 7th grade: Zero waste example
TUĞÇE FISTIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Hayat bilgisi dersinde Yeşil STEM etkinliklerinin ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin geri dönüşüm farkındalıklarına etkisi: Doğada Hayat ünitesi örneği
The effect of Green STEM activities in life sciences course on the recycling awareness of primary school 3rd grade students: An example of Life in Nature unit
SEMA KARAKAYA