Natalya Şutyomova'nın tipolojik baskınlık kuramı: Orhan Veli şiirlerinin Rusça çevirileri örneğinde
Natalya Shutyomova's typological dominance theory: The case of Russian translations of Orhan Veli's poems
- Tez No: 969457
- Danışmanlar: PROF. DR. AYLA KAŞOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Batı Dilleri ve Edebiyatı, Translation and Interpretation, Western Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Natalya Şutyomova, Tipolojik baskınlık kuramı, Orhan Veli, Şiir çevirisi, Karşılaştırmalı çeviri analizi, Poetik yeniden-inşa, Rusça çeviri, Natalya Shutyomova, Typological dominance theory, Orhan Veli, Poetry translation, Comparative translation analysis, Poetic re-creation, Translation into Russian
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Rus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rus Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Natalya V. Şutyomova'nın“Tipolojik Baskınlık Kuramı”temel alınarak Orhan Veli Kanık şiirlerinin Rusçaya yapılan çevirileri karşılaştırmalı bir yöntemle incelenmiştir. Çalışma, şiir çevirisini salt bir dilsel aktarım olarak değil; dilsel, kültürel, estetik ve politik boyutları olan çok katmanlı bir yeniden yaratma süreci olduğunu ortaya koymuştur. Çalışmamızın odak noktası, farklı tarihsel ve poetik bağlamlarda üretilmiş iki çeviri grubundan oluşmaktadır. Bunlardan ilki, 20. yüzyılda Radi Fiş'in Sizin İçin (1961) antolojisinde yer alan çeviriler ve ikincisi 21. yüzyılda stihi.ru şiir portalında Marina Ahmedova, Tatyana fon Bryunn ve Adel Çilyakova gibi çevirmenlerce yapılan çevirilerdir. Orhan Veli'nin Anlatamıyorum, İstanbul'u Dinliyorum, Kitabe-i Seng-i Mezar -III, Gün Olur, Bedava, Sizin İçin, Tren Sesi, Deniz, Gölgem, Sokakta Giderken adlı şiirleri bu iki farklı dönemin çevirileri üzerinden karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Yapılan analiz, şiirdeki tipolojik farklılıkların çeviri stratejilerini ve poetik uyumu nasıl şekillendirdiğini ortaya koymuştur. Orhan Veli poetikasına özgü gündelik dilin şiirselleştirilmesi, imge ekonomisi, lirik derinlik ve biçimsel yenilik gibi tipolojik bileşenlerin hedef metinlerde korunma, dönüştürülme veya kaybolma dinamiklerini saptamıştır. Şutyomova'nın kuramı, bu süreçteki“dönüşüm”ü anlamak için etkili bir çerçeve sunarak şiir çevirisinin kültürlerarası estetik ve politik bir diyalog olduğunu kanıtlamıştır.
Özet (Çeviri)
This study employs a comparative methodology to analyze the Russian translations of Orhan Veli Kanık's poems, based on Natalya V. Shutyomova's“Typological Dominance Theory.”The research demonstrates that poetry translation is not merely a linguistic transfer but a multifaceted process of re-creation, encompassing linguistic, cultural, aesthetic, and political dimensions. The focus of our study is on two distinct groups of translations produced in different historical and poetic contexts. The first group comprises the translations by Radi Fish featured in his 1961 anthology Sizin İçin (For You) from the 20th century. The second group consists of contemporary translations from the 21st century, published on the poetry portal stihi.ru by translators such as Marina Akhmedova, Tatiana von Bryunn, and Adel Chilyakova. A comparative analysis was conducted on eleven of Orhan Veli's poems—Anlatamıyorum (I Can't Tell), İstanbul'u Dinliyorum (I'm Listening to Istanbul), Kitabe-i Seng-i Mezar -III (Epitaph-III), Gün Olur (There Comes a Day), Bedava (Free), Sizin İçin (For You), Tren Sesi (Sound of the Train), Deniz (The Sea), Gölgem (My Shadow), and Sokakta Giderken (Walking on the Street)—using the translations from these two different periods. The analysis reveals how typological differences in the poems shape translation strategies and influence poetic harmony. It identifies the dynamics of preservation, transformation, or loss of typological components characteristic of Orhan Veli's poetics—such as the poeticization of everyday language, economy of imagery, lyrical depth, and formal innovation—in the target texts. Shutyomova's theory provided an effective framework for understanding this process of“transformation,”proving that poetry translation is an intercultural aesthetic and political dialogue.
Benzer Tezler
- Natalya Viktorovna Polosmak'ın kazı, araştırma ve incelemelerinin Türk sanatı tarihi açısından değerlendirilmesi
Assesment of Natalia Viktorovna Polosmak's excavations and studies in terms of the Turkish art history
FIRAT KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. JALE ÖZLEM OKTAY ÇEREZCİ
- Natalya Fateyeva'nın metinlerarasılık kuramı (Viktor Pelevin'in eserleri örneğinde)
Natalya Fateyeva's theory on intertextuality (On the example of Victor Pelevin's works)
EMİNE KARABACAK
Doktora
Türkçe
2024
Batı Dilleri ve EdebiyatıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiRus Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYLA KAŞOĞLU
- Anton Çehov?un bir evlenme teklifi adlı oyunundaki Natalya Stepanovna rolüne çalışma süreci
The performance process for the role natalya stepanovna of the play amarrıage proposal wrıttwn by antone chekow
ESRA KIZILDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Güzel SanatlarBahçeşehir Üniversitesiİleri Oyunculuk Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. YAVUZ PEKMAN
- Anton Pavloviç Çehov'un 2bir Evlenme teklifi' adlı tiyatro metnindeki ' Natalya' karakterine çalışma sürecinin analizi
The prosess analyze of the preparation for the character ' Natalya' in the ' Wedding Proposal' written By Anton Pavloviç Çehov
EVRİM ASUTAY
- On sections and tails of power series
Kuvvet serilerinin kısmi toplamları ve kuyrukları üzerine
NATALYA ZHELTUKHİNA
Doktora
İngilizce
2002
Matematikİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiMatematik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. IOSSİF OSTROVSKİİ