Edirneli Şevkî Dîvânı'nda şahıslar
Characters in the Divan of Edirneli Şevkî
- Tez No: 971835
- Danışmanlar: PROF. DR. HALİL İBRAHİM YAKAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Edirneli Şevkî, Divan, Mitoloji, Şahıslar, Classical Turkish Literature, Şevkî of Edirne, Divan, Mythology, Characters
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XV. yüzyılın sonu ile XVI. yüzyılın başlarında yaşamış olan Edirneli Şevkî'nin asıl adı Yusuf'tur ve kaynaklarda“Abdullahoğlu”diye anılmaktadır. Devşirme kökenli olabileceği düşünülen şair, Edirne'de yetişmiş, kâtiplik yapmış ve Türkçe, Arapça, Farsça şiirler kaleme almıştır. Gazellerinde atasözleri ve deyimlerden, kasidelerinde ise hayal gücünden ve söz sanatlarından ustalıkla yararlanarak kendine özgü bir üslup oluşturmuştur. Latifî tarafından kaside ve gazelde usta bir şair olarak tanıtılan Şevkî, çağrışım gücü yüksek imgeler, folklorik unsurlar ve halk söyleyişlerini estetik bir incelikle şiirine yansıtmıştır. Bu çalışma, Edirneli Şevkî Divanı'nda yer alan şahıs kadrosunu inceleyerek klasik Türk şiirinde bireysel ve kolektif hafızayı besleyen şahsiyetlerin şiirde ne tür anlamlar ve işlevler üstlendiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Divanda mitolojik ve efsanevi kahramanların yanı sıra dinî şahsiyetler, tarihî figürler ile Türk-İran edebiyatına ait şair ve düşünürler yer almakta; bu şahıslar kimi zaman memduhları yüceltmek kimi zaman anlam derinliği sağlamak ve kültürel referansları canlı tutmak amacıyla kullanılmıştır. Ayrıca, şairin bazı şahsiyetlere eleştirel bir yaklaşım sergileyerek onları hiciv unsuru hâline getirdiği de görülmektedir. Bu bağlamda Edirneli Şevkî'nin şiirlerinde yer alan şahıs adlarının yalnızca tematik değil; aynı zamanda klasik şiirin anlam, estetik ve kültürel dokusunu kuran temel yapı taşları olduğu tespit edilmiş; ulaşılan veriler, hem şairin edebî kimliğini hem de klasik Türk şiirinin zengin ve çok katmanlı yapısını çözümlemede yeni bir perspektif sunmuştur.
Özet (Çeviri)
The real name of Şevkî, who was born in Edirne and lived at the end of the 15th century and the beginning of the 16th century, was Yusuf, and he is referred to in sources as“Abdullahoğlu.”Believed to be of devşirme origin, the poet grew up in Edirne, worked as a scribe, and composed poetry in Turkish, Arabic, and Persian. In his ghazals, he skillfully employed proverbs and idioms, while in his odes he made masterful use of imagination and rhetorical artistry, thereby developing a distinctive style of his own. Introduced by Latifî as a master of both odes and ghazals, Şevkî wove evocative imagery, folkloric motifs, and popular expressions into his verse with aesthetic refinement. This study examines the cast of characters in the Divan of Şevkî of Edirne, aiming to reveal the meanings and functions of figures that nourish both individual and collective memory in classical Turkish poetry. Alongside mythological and legendary heroes, the divan also features religious personages, historical figures, and poets and thinkers from the Turkish–Iranian literary tradition. These figures are sometimes employed to glorify the memduh, sometimes to enrich the layers of meaning, and at other times to preserve cultural references. Moreover, the poet occasionally adopts a critical stance toward certain figures, turning them into targets of satire. In this context, it is observed that the personal names appearing in Şevkî's poetry are not merely thematic elements, but also fundamental building blocks that shape the meaning, aesthetic texture, and cultural fabric of classical poetry. The findings offer a fresh perspective for understanding both the poet's literary identity and the rich, multi-layered structure of classical Turkish verse.
Benzer Tezler
- Edirneli Şevki Divanı'nda sosyo-kültürel ve tarihsel hayata bir bakış
Socio-cultural at Edirneli Şevki Divanı and a look at historical life
BEYNA GİRAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM YAKAR
- Edirneli Şevkî Dîvânı'nda kozmik unsurların incelenmesi
Investigation of cosmic elements in Edirneli Şevkî Dîvân
ERKAN TAŞBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM YAKAR
- Edirneli Mustafa Kabûlî Baba divanında dinî ve tasavvufî muhteva
Religious and sufi content in the dîvân of Edirneli Mustafa Kabûlî Baba
MUSTAFA ORHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimTrakya Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAMADAN DOĞAN
- Edirneli Şevki Divanı bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük
Edirneli Şevki's Divan context functional index and dictionary
NEBİ ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
- Hasan Hilmi Edirnevi Divanı (İnceleme-Metin)
Başlık çevirisi yok
HASAN EKİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve Edebiyatıİnönü ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KAZIM YOLDAŞ