Diwanê Huni (Tehlil u Metn)
Huni Divanı (Tahlil ve Metin)
- Tez No: 972312
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İSMAİL SÖYLEMEZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Classical Zaza Literature, Divan, Molla Huni, Molla Muhammed Ali Öztürk, Zazaki, Zaza Literature
- Yıl: 2025
- Dil: Zazaca
- Üniversite: Bingöl Üniversitesi
- Enstitü: Yaşayan Diller Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Zaza Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Molla Muhammed Ali Öztürk, klasik Zaza edebiyatının önemli yazarlarından biridir. Şimdiye kadar hatırı sayılır bir külliyat meydana getirmiştir. Tüm eserlerinde dini bir muhteva göze çarpmaktadır. Eserlerinde anlaşılır ve yalın bir dil kullanmıştır. Molla Muhammed, yarım asırdır Zazaca yazmakta ve bir Türkçe kaside ile bir Arapça mevlit dışındaki tüm eserlerini Zazaca yazmıştır. Bu çalışma için Molla Huni'nin tüm elyazmaları bir araya getirildi ve Huni Divanı adı verilerek tasnif, tetkik ve tahlil edildi. Bu çalışma üç ana başlık üzerine inşa edilmiştir. Birinci bölüm,“Molla Muhammed Ali Huni”başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Huni'nin hayatı, sanatı ve eserleri ayrıntılı bir şekilde ele alınarak, incelendi. Sonrasında Molla Huni tarafından yazılan tüm eserler üç ana başlık altında tasnif edildi ve bunlar Huni Divanı, mevlitleri, Elli Rehber Peygamber şeklindedir. Bu eserler yaklaşık elli yıllık bir yazma sürecinin ürünleridir. Bu çalışmanın odak noktasını Huni Divanı oluşturmaktadır. Huni, bu eserleri genellikle dini ve içtimai bir muhteva çerçevesinde kaleme almıştır. Çalışmanın ikinci bölümü,“Huni Divanı'nın Tetkiki”başlığını taşımaktadır. Bu kısımda beş alt başlık bulunmaktadır. Birinci altbaşlıkta Huni Divanı şiir şekilleri açısından ele alınmıştır. İkinci alt başlıkta divan, vezin ve kafiye bakımından incelendi. Üçüncü altbaşlıkta divadaki atasözleri, deyimler ve veciz ifadeler tespit edilip verildi. Dörtdüncü alt başlıkta divan, dil ve üslup açısından değerlendirildi. Son altbaşlıkta ise divandaki edebi sanatlar tespit edilerek, önce bunlar hakkında bilgi verildi sonrasında ise her biri hakkında örnek beyitler sıralandı. Divanın üçüncü ve son bölümü ise,“Huni Divanı'nın Tahlili”başlığını taşımaktadır. Bu bölümde de divan; din, cemiyet ve tabiat alt başlıkları ile tahlil edildi. Bu başlıklar altında divanda tespit edilen unsurlar hakkında bilgi verilerek her biri hakkında örnek beyitler ile açıklamalar yapılmıştır. Anahlar Kelimeler: Divan, Klasik Zaza Edebiyatı, Molla Muhammed Ali Öztürk, Molla Huni, Zaza Edebiyatı, Zazaca.
Özet (Çeviri)
Mullah Muhammed Ali Huni is one of the prominent authors of classical Zaza literature. He has created a considerable corpus so far. A religious content is noticeable in all his works. He used a clear and plain language in his works. Mullah Muhammed has been writing in Zazaki for half a century and all of his works, except for one Turkish qasida and one Arabic mawlid, were written in Zazaki. For this study, all of Mullah Huni's manuscripts were brought together and classified, examined and analyzed under the name Divan of Huni. The study is structured around three main sections. The first section is titled“Mullah Muhammed Ali Huni.”This section examines Huni's life, art, and works in detail. Subsequently, all of Mullah Huni's works were classified under three main headings: Divan of Huni, Mawlids, and Fifty Guide Prophets. These works are the product of a writing process spanning approximately fifty years. The focus of this study is Divan of Huni. Huni generally wrote these works within a religious and social context. The second section of the study is titled“Analysis of Divan of Huni.”This section contains five subheadings. The first subheading examines Divan of Huni in terms of its poetic forms. The second subheading examines the divan in terms of meter and rhyme. The third subheading identifies and presents the proverbs, idioms, and aphoristic expressions in the divan. The fourth subheading evaluates the divan in terms of language and style. The final subheading identifies the literary forms in the divan, first providing information about them, and then listing exemplary couplets for each. The third and final section of the divan is titled“Analysis of Divan of Huni”. In this section, the divan is analyzed under the headings of religion, society, and nature. Under these headings, information is provided about the elements identified in the divan, with explanations for each using sample verses.
Benzer Tezler
- Karahanlı Dönemi edebî eserlerinde İslâmî unsurlar
Islamic elements in the literary works of the Karakhanid Period
NESLİHAN TOSUN
- Diwanê Melayê Cebexçuri (Metn u tehlil)
Molla Abdulaziz Beki'nin divanı (Metin ve tahlil)
MURAT VAROL
Yüksek Lisans
Zazaca
2016
Doğu Dilleri ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiZaza Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULNASIR SÜT
- Tehlilê Diwanê Arçugi
Arçugi Divanı'nın Tahlili
ELİF AVCİ
Yüksek Lisans
Zazaca
2024
Doğu Dilleri ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiZaza Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYETULLAH KARABEYESER
- Molla Muhammed Kavarî Dîvânı'nda din ve tasavvuf
The religion and islamic mysticism in Mollah Muhammed Kavarî's Dîvân
AHMET GİDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiZaza Dili Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. MUHAMMED ÇETKİN
- Di vegotinên devkî de tîpê Behlûl
Sözlü anlatılarda Behlûl tipi
TAHİR BAŞARAN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2018
Halk Bilimi (Folklor)Muş Alparslan ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NEVİN TURAN ÖZEK