Kur'an-ı Kerim'de toplumsal birimleri gösteren sözcüklerin ilk Türkçe tercümelerdeki eş değerleri üzerine bir anlam incelemesi
A semantic survey on equivalences in early Turkish translations for lexemes signing social units in Quran al-Kareem
- Tez No: 973849
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERKAN ÇAKMAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Anlambilim, Eşdeğerlik, Karahanlı Türkçesi, Kur'an tercümeleri, Toplumsal birimler, Semantics, Equivalence, Karakhani Turkish, Qur'anic Translations, Social Units
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kur'an'da yer alan toplumsal birim kavramlarının ilk Türkçe tercümelerde nasıl karşılandığını ve bu eşdeğerliklerin anlam yönünden ne gibi farklılıklar taşıdığını incelemektedir. Amaç kapsam ve yöntemi girişte ifade edilen bu tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde anlam bilimi, anlam birimi, çeviri bilimi ve eş değer gibi kavramlara dair tanıtıcı bilgiler verilmiştir. Ardından Kur'an'ın ilk Türkçe tercümeleri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, Kur'an'da toplumsal birliklere işaret eden 41 Arapça sözcük belirlenmiş; ardından bu 41 sözcüğün her birinin anlamları, Kur'an'da geçtiği ayetlerin en eski dört Kur'an tercümesindeki karşılıklarıyla birlikte tablolar halinde ortaya konulmuştur. Bu tercümelerde, ilgili toplumsal kavrama karşılık gelen sözcükler koyu yazılarak belirtilmiştir. Bu sözcüklerden hareketle oluşturulan terimler de tespit edilmiştir. Kullanılan dört en eski Kur'an tercümesi şunlardır: TİEM nüshası, Rylands nüshası, Özbekistan nüshası ve Petersburg nüshası. Üçüncü bölümde, Arapça toplumsal birimlerin anlam birimleri tespit edilmiştir. Öncelikle bu 41 toplumsal birim iki gruba ayrılmıştır: Birinci grup, akrabalık ilişkisine işaret eden birimlerdir. Bunlar: ehl, âl, raht, aşiret, fasilet, kabîlet, şâb, zürriyet. İkinci grup ise genel topluluklara işaret eden birimlerdir. Bunlar: ulu/ulat, ümmet, subet, sullet, hizb, zümre, şirzimet, taifet, usbet, fiet, firka, farik, fevc, kabil, karn, kavm, lafif, maşer, mele, nisvet, nefer, beşer, cem, halk, nâs, saf, şîet. Her bir birim için, hem Arap dilindeki hem de Kur'an-ı Kerim'deki anlamları örneklerle tespit edilmiştir. Ardından, her bir sözcüğün anlam birimleri tablo hâlinde gösterilmiştir. Dördüncü bölümde, Türkçe eşdeğerlerin anlamları belirlenmiştir. Bu kapsamda 20 Türkçe eşdeğer tespit edilerek, Arapçadaki muadilleri belirlenmiştir. Beşinci bölümde,“Türkçe Sözcüklerin Arapça Muadilleri Esasında Anlam Değerleri”başlığı altında, 27 Türkçe sözcük için eşdeğer olarak kullanıldığı Arapça sözcükler toplu hâlinde gösterilmiştir. Altıncı bölümde ise Arapça sözcüklerle kurulmuş terimler ve bu terimlerin Türkçe eşdeğerleri listelenmiştir. Son olarak Sonuç bölümünde, çalışmanın genel değerlendirmesi ve ulaşılan anlam çözümlemeleri sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study examines how the concepts of social units found in the Qur'an are rendered in the earliest Turkish translations and investigates the semantic differences reflected in these equivalents. The aim, scope, and method of this thesis, as expressed in the introduction, are presented in six chapters. In the first chapter, introductory information is provided on key concepts such as semantics, semantic units, translation studies, and equivalence. Additionally, information about the earliest Turkish translations of the Qur'an is presented. The second chapter identifies 41 Arabic words in the Qur'an that refer to social units. The meanings of each of these 41 words are examined along with their equivalents in the four oldest Turkish Qur'an translations, presented in tables. In these tables, the Turkish words corresponding to each Arabic social term are highlighted in bold. Furthermore, terms derived from these words are also identified. The four earliest Turkish translations used in this study are the TİEM manuscript, the Rylands manuscript, the Uzbekistan manuscript, and the Petersburg manuscript. In the third chapter, the semantic units of Arabic social terms are identified. First, these 41 social units are classified into two groups: Units referring to kinship relations, which include: ahl, āl, raht, ʿashīrah, faṣīlah, qabīlah, shaʿb, dhurriyyah. Units referring to general collectives, which include: ulu/ulat, ummah, subṭ, sullah, ḥizb, zumrah, shirzimat, ṭāʾifah, ʿuṣbah, fiʾah, firqah, farīq, fawj, qabīl, qarn, qawm, lafīf, maʿshar, malaʾ, niswah, nafar, bashar, jamʿ, khalq, nās, ṣaff, shīʿah. For each term, its meanings in both the Arabic language and in the Qur'an are identified with examples. Then, the semantic units of each word are shown in tabular form. The fourth chapter determines the meanings of the Turkish equivalents. In this context, 20 Turkish equivalents are identified, along with their corresponding Arabic terms. In the fifth chapter, under the heading“The Semantic Values of Turkish Words Based on Their Arabic Equivalents,”27 Turkish words are listed together with the Arabic words for which they are used as equivalents. The sixth chapter lists Arabic terms formed from these words and their Turkish equivalents. Finally, in the Conclusion, a general evaluation of the study and the semantic analyses achieved are presented.
Benzer Tezler
- Le Theme de la solitude dans les fleurs du mal de baudelaire
Başlık çevirisi yok
MEHMET NEDİM KULA
Yüksek Lisans
Fransızca
1986
Cumhuriyet ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Satsuma mandarini meyve olgunlaşmasında fiziksel ve kimyasal değişmelerle duyusal değerler arasında ilişkiler
Başlık çevirisi yok
GÖNÜL İZDAL
