Öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ile yapay zekâ okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between pre-service teachers' attitudes toward artificial intelligence and their levels of artificial intelligence literacy
- Tez No: 974039
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZGÜR MURAT ÇOLAKOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, öğretmen adaylarının yapay zekâya (YZ) yönelik tutumları ile YZ okuryazarlığı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve aralarındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüş ve veriler 2024-2025 güz döneminde Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi'nde öğrenim gören 310 öğretmen adayından toplanmıştır. Veriler, Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği ve Yapay Zekâya Yönelik Genel Tutum Ölçeği kullanılarak elde edilmiş ve SPSS programı ile analiz edilmiştir. Bulgular, öğretmen adaylarının YZ'ye yönelik genel tutumlarının olumlu olduğunu, pozitif tutum puanlarının yüksek, negatif tutum puanlarının ise görece düşük düzeyde kaldığını göstermiştir. Cinsiyet ve bölüm değişkenlerine göre tutumlarda anlamlı fark bulunmazken; sınıf düzeyi arttıkça pozitif ve genel tutum puanlarının anlamlı biçimde yükseldiği belirlenmiştir. YZ'yi daha sık kullanan öğretmen adaylarının pozitif ve genel tutum puanları da anlamlı biçimde daha yüksek bulunmuştur. YZ okuryazarlığı düzeyi genel olarak yüksek saptanmış; etik duyarlılık ve kavramsal farkındalık düzeyleri güçlü, kullanım becerileri ise görece düşük kalmıştır. Cinsiyete göre yalnızca değerlendirme boyutunda erkeklerin puanları kadınlara göre anlamlı biçimde daha yüksek bulunmuştur. Bölümlere göre yalnız farkındalık boyutunda anlamlı fark gözlenmiş ve PDR öğrencilerinin farkındalık düzeyinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sınıf düzeyine göre değerlendirme puanları üst sınıflarda anlamlı biçimde artmıştır. YZ kullanım düzeyi arttıkça farkındalık, kullanım ve değerlendirme puanlarının da anlamlı biçimde yükseldiği; etik boyutta ise anlamlı fark bulunmadığı belirlenmiştir. Korelasyon analizleri, olumlu tutumların YZ okuryazarlığının farkındalık, kullanım ve değerlendirme boyutlarıyla pozitif ve anlamlı ilişkili olduğunu; negatif tutumla ise anlamlı bir ilişki bulunmadığını göstermiştir. Yapay zekâya yönelik olumlu tutumların, yapay zekâ okuryazarlığını artırmada önemli bir etken olduğu göz önünde bulundurularak, öğretmen yetiştirme programlarının bu tutumları destekleyecek şekilde güncellenmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine pre-service teachers' attitudes towards artificial intelligence (AI) and their AI literacy levels in relation to various variables, as well as to determine the relationship between these two constructs. The research was conducted using a relational survey model, and data were collected from 310 pre-service teachers studying at Zonguldak Bülent Ecevit University Ereğli Faculty of Education during the 2024-2025 fall semester. Data were gathered using the Artificial Intelligence Literacy Scale and the General Attitude Towards Artificial Intelligence Scale, and analyzed through SPSS. The findings revealed that pre-service teachers generally held positive attitudes towards AI, with high scores in positive attitude and relatively low scores in negative attitude. No significant differences in attitudes were found based on gender or department. However, positive and overall attitude scores significantly increased as the year of study advanced, while negative attitudes did not differ according to year level. Pre-service teachers who reported more frequent AI use had significantly higher positive and overall attitude scores. AI literacy levels were generally high; participants demonstrated strong ethical sensitivity and conceptual awareness, while their practical usage skills were comparatively lower. No significant differences were observed in AI literacy by gender, except that male pre-service teacher scored significantly higher than females in the evaluation dimension. Among departments, a significant difference emerged only in the awareness dimension, where guidance and psychological counseling (PDR) students had higher awareness levels compared to other departments. Evaluation scores significantly increased with higher year levels. As AI use frequency increased, significant improvements were observed in awareness, usage, and evaluation scores, but no significant difference was found in ethical sensitivity. Correlation analyses indicated that positive attitudes were positively and significantly associated with awareness, usage, and evaluation dimensions of AI literacy, whereas no significant relationship was found between negative attitudes and AI literacy. These findings suggest that positive attitudes towards AI contribute to the enhancement of individuals' AI knowledge and competencies. Considering that positive attitudes toward AI are a significant factor in enhancing AI literacy, it is recommended that teacher education programs be updated in ways that support and foster such attitudes.
Benzer Tezler
- Matematik öğretmen adaylarının yapay zeka okuryazarlıkları ile yapay zekaya yönelik tutumları arasındaki ilişkide demografik özelliklerin düzenleyici etkisi
The moderating effect of demeographic characteristics on the relationship between prospective mathematics teachercandidates artificial intelligent literacy and their attitudestoward artificial intelligent
NAZİRE ÇİĞDEM MUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MatematikAksaray ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERİDE ÖZYILDIRIM GÜMÜŞ
- Fen bilgisi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik okuryazarlık,tutum ve kaygı düzeylerinin incelenmesi
Examination of artificial intelligence literacy,attitudes and anxiety levels of pre-service science teachers
SEMİHA UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimHarran ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET YAKIŞAN
- Çevre eğitiminde blok tabanlı yapay zekâ uygulamalarının çeşitli değişkenler üzerine etkisi
The effects of block-based artificial intelligence applications in environmental education on various variables
FEYZA ÜNSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA BENZER
- Hizmet öncesi Türkçe öğretmenlerinin yapay zekâya yönelik tutumları (Çanakkale örneği)
Attitudes of pre-service Turkish language teachers towards artificial intelligence (the case of Çanakkale)
FATMAGÜL SİVRİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF METE ELKIRAN
- Matematik eğitiminde yapay zekâ kullanımına ilişkin matematik öğretmenleri ile öğretmen adaylarının algı ve yetkinliklerinin incelenmesi
An examination of the perception and competencies of mathematics teachers and teacher candidates on the use of artificial intelligence in mathematics education
FERAH EREN ÇEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAydın Adnan Menderes ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERSEN YAZICI