Ata Terzibaşı'nın Kerkük ağzı Türkmanca Sözlüğü (Giriş, inceleme, metin)
Ata Terzibaşı's Kirkuk dialect Turkman Dictionary (Introduction, review, text)
- Tez No: 975662
- Danışmanlar: PROF. DR. TALAT DİNAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Ağızlar, Irak-Kerkük, Dialects, Iraq-Kirkut
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkmen dilinin söz varlığının incelenmesi, dilin zenginliğini ve tarihsel gelişimini anlamak açısından kritik bir öneme sahiptir. Sözlükler, yalnızca çağdaş dil kullanımını değil, aynı zamanda geçmiş dönemlere ait dil özelliklerini de koruyarak dil araştırmalarına önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Bu bağlamda, Ata Terzibaşı'nın 2011 yılında kaleme aldığı Kerkük Ağzı Türkmanca Sözlük adlı üç ciltlik eser, Kerkük Türkmenlerinin dilsel birikimini yansıtması bakımından büyük değer taşımaktadır. Bu çalışmada, öncelikle Kerkük Ağzı Türkmanca Sözlük'ün üç cildi çeviri yazı (transkripsiyon) yapılmış ve eser sözlükbilimsel açıdan incelenmiştir. Sözlükbilimsel inceleme kapsamında sözlüğün türü, sözlüğün bütüncül yapısı, parçacıl yapısı ve madde başları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Daha sonra eserde yer alan tanık cümleler, Kerkük ağzına özgü fonetik hadiseler (ünlü-ünsüz uyumları, ses değişmeleri, vb.) açısından incelenmiştir. Yapılan bu incelemeler sonucunda, söz konusu cümlelerde tespit edilen ses bilgisel özelliklerin, Kerkük Türkmen ağzının kendine has fonetik çeşitliliğini ve dil zenginliğini nasıl yansıttığı bilimsel verilerle ortaya konulmuştur. Çalışma, giriş bölümünün ardından beş temel bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, Ata Terzibaşı'nın hayatı ve eserleri hakkında kısa bir bilgilendirme yapılmıştır. İkinci bölümde, sözlükbilim kavramı ve Türk sözlükçülük geleneğinin tarihsel gelişimi ele alınmıştır. Üçüncü bölüm, Kerkük Ağzı Türkmanca Sözlük'ün sözlükbilimsel açıdan incelenmesine ayrılırken, dördüncü bölümde tanık cümleler üzerinden Kerkük ağzının sesbilimsel özellikleri irdelenmiştir. Son bölüm ise eserin çeviri yazısını içermektedir.
Özet (Çeviri)
The study of the vocabulary of the Turkmen language is of critical importance for understanding the richness and historical development of the language. Dictionaries not only reflect contemporary language usage but also preserve linguistic features from past periods, serving as a valuable resource for linguistic research. In this context, the three-volume work titled Kerkük Ağzı Türkmence Sözlük (Kerkuk Dialect Turkmen Dictionary), written by Ata Terzibaşı in 2011, holds great significance as it reflects the linguistic heritage of the Turkmen community in Kerkuk. In this study, the three volumes of Kerkük Ağzı Türkmence Sözlük were first transcribed, and the work was analyzed from a lexicographical perspective. The lexicographical examination included a detailed study of the dictionary's type, its holistic structure, its componential structure, and its headwords. Subsequently, the sample sentences provided in the work were analyzed in terms of phonetic phenomena specific to the Kerkuk dialect (vowel-consonant harmony, sound changes, etc.). As a result of these analyses, the phonological features identified in these sentences were scientifically demonstrated to reflect the unique phonetic diversity and linguistic richness of the Turkmen dialect of Kerkuk. Following the introduction, the study consists of five main sections. The first section provides a brief overview of Ata Terzibaşı's life and works. The second section discusses the concept of lexicography and the historical development of the Turkish lexicographical tradition. The third section is dedicated to the lexicographical analysis of Kerkük Ağzı Türkmence Sözlük, while the fourth section examines the phonological characteristics of the Kerkuk dialect through sample sentences. The final section contains the transcription of the work.
Benzer Tezler
- Atâ Terzibaşı, Kerkük Şairleri 1.
Atâ Terzibaşı, Poets of Kerkuk 1.
AYŞE ERDOĞAN TAŞRALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ İHSAN ÖBEK
- Atâ Terzibaşı: Kerküklü Fâ'iz çevresi, yaşamı, tasavvufi ve edebi kişiliği ile bazı şiirlerinin açıklamaları (1-4)
Atâ Terzibaşi: Acquaintances, life, Islamic philosophy, literary personality and explanations of some poems of Fâ'iz of Kirkuk
FIRAT GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLÇİÇEK AKÇAY
- Kerküklü Abdüllatif Terzibaşı'nın Ser-Güzeşt-i Saâdet'i (İnceleme, transkript, sözlükler, tıpkıbasım)
Başlık çevirisi yok
DUNYA NOWZAD ABDULMAGED
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıErciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ATABEY KILIÇ
- Molla Yâsin (Mâhir) dîvânı (inceleme-metin)
Molla Yâsin (Mâhir) dîvâni (analysis-text)
MARYAM NAJAT HUSSEIN DADA
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. NURGÜL SUCU KÖROĞLU
- Irak Türkmen folklorunda Ata Terzibaşı'nın yeri
The place of Ata Terzibaşı in Iraqi Turkmen folklore
ARSHED OMEED JIHAD AWJI
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Halk Bilimi (Folklor)Gazi ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NEZİR TEMUR