Yapay zekâ destekli web araçlarının eleştirel medya okuryazarlığına etkisi
The impact of AI-powered web tools on critical media literacy
- Tez No: 977704
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CÜNEYT AKAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Uşak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, yapay zekâ destekli web araçlarının ilkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin eleştirel medya okuryazarlığı becerisine etkisi araştırılmıştır. Bu kapsamda eğitim planı geliştirilmiştir. Eğitim planında medyanın olumlu ve olumsuz yanları, siber güvenlik kuralları, medyada etik kurallar gibi konulara değinilerek öğrencilere doğru medya kullanımı öğretilmek amaçlanmıştır. Ayrıca eğitim sistemimizin; müfredatımızla, okullarımızın fizikî koşullarıyla, öğretmen ve veli eğitimleriyle yapay zekâ destekli eleştirel medya okuryazarlığı eğitimine ne düzeyde cevap verebildiği, bu süreçte yaşanan zorluklar ve bu zorlukların nasıl giderilebileceği tartışılmıştır. Araştırma açımlayıcı sıralı karma desen modelinde tasarlanmıştır. Nicel veriler ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desenle toplanmıştır. Nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler ve araştırmacı gözlemleriyle toplanmıştır. Nicel veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından ilkokul düzeyine uygun eleştirel medya okuryazarlığı ölçeği geliştirilmiştir. Ölçek geliştirilirken literatür taraması yapılmış, uzman görüşüne başvurulmuş, pilot uygulamalar gerçekleştirilmiş ve açımlayıcı-doğrulayıcı faktör analizleri ile ölçme aracının yapı geçerliği sağlanmıştır. Nitel veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu geliştirilmiştir. Nicel verilerin analizinde gruplar içi karşılaştırmalar için bağımlı örneklemler t-testi, gruplar arası karşılaştırmalar için bağımsız örneklemler t-testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmanın ön test ve son test sonuçlarına göre deney grubundaki öğrencilerin medya okurluğu, medya yazarlığı ve genel toplam başarı puanlarında anlamlı farklılık görülmüştür. Buna karşılık kontrol grubundaki öğrencilerin medya okurluğu ve genel toplam başarı puanlarında anlamlı farklılık görülürken medya yazarlığı puanlarında anlamlı farklılık gözlemlenmemiştir. Bu durum eğitimde teknoloji kullanımına daha fazla yer verilmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca araştırma kapsamında yapılan görüşmeler ve araştırmacı gözlemleri sonucu yapay zekâ destekli web araçlarının ilkokul öğrencilerinin eleştirel medya okuryazarlığı becerilerini olumlu yönde geliştirdiği ve öğrencilerin medya farkındalığını arttırdığı görülmüştür. Eğitimde teknolojik dönüşümün daha iyi bir noktaya taşınabilmesi için araştırma kapsamında birtakım öneriler sunulmuştur. Farklı kademelerde eleştirel medya okuryazarlığı eğitimleri verilerek sonuçları araştırılabilir. Öğretmenlere yapay zekâ eğitimleri düzenlenebilir. Okullarda eleştirel medya okuryazarlığı kulüpleri, köşeleri gibi özendirici etkinlikler düzenlenebilir. Yapay zekaya ve eleştirel medya okuryazarlığına müfredatta daha fazla yer verilebilir.
Özet (Çeviri)
In this study, the effect of AI-supported web tools on the critical media literacy skills of 3rd and 4th grade primary school students was examined. Within this context, an educational plan was developed. The plan aimed to teach students proper media use by addressing topics such as the positive and negative aspects of media, cybersecurity rules, and ethical principles in media. Additionally, the study discussed the extent to which our education system, including the curriculum, school facilities, and teacher and parent training, can support AI-supported critical media literacy education, as well as the challenges encountered in this process and possible ways to overcome them. The research was designed using an explanatory sequential mixed-methods model. Quantitative data were collected through a pretest-posttest control group quasi-experimental design. Qualitative data were obtained via semi-structured interviews and researcher observations. As a quantitative data collection tool, a critical media literacy scale appropriate for primary school students was developed by the researchers. During the scale development process, a literature review was conducted, expert opinions were consulted, pilot applications were performed, and construct validity was ensured through exploratory and confirmatory factor analyses. A semi-structured interview form was developed as the qualitative data collection instrument. Quantitative data were analyzed using paired-sample t-tests for within-group comparisons and independent-sample t-tests for between-group comparisons. Content analysis was applied to the qualitative data. According to the pretest and posttest results, significant differences were observed in the media literacy, media authorship, and overall achievement scores of the experimental group students. In contrast, while significant differences were found in the media literacy and overall achievement scores of the control group students, no significant difference was observed in their media authorship scores. This indicates the need for greater integration of technology in education. Furthermore, interviews and researcher observations revealed that AI-supported web tools positively influenced primary school students' critical media literacy skills and increased their media awareness. To advance technological transformation in education, several recommendations were proposed within the scope of this study. Critical media literacy training can be provided at different educational levels, and its outcomes can be investigated. AI-based training programs can be organized for teachers. Additionally, incentive-based activities, such as establishing critical media literacy clubs and corners in schools, can be implemented to promote students' engagement in this area. Greater emphasis can be placed on artificial intelligence and critical media literacy in the curriculum.
Benzer Tezler
- Analyzing perceptions of artificial intelligence use among pre-service and in-service EFL teachers
Hizmet öncesi ve hizmet içi İngilizce öğretmenlerinin yapay zekâ kullanımı hakkındaki algılarının analizi
SEVDE AYYILDIZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERDANE DENKCİ AKKAŞ
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜMEYRA GENÇ
- Human-machine collaboration in landscape architecture:Multi-stage integration of ai into landscape site analysisworkflow
Peyzaj mimarlığında insan-makine işbirliği: Yapay zekanınçevre analizi sürecine çok katmanlı entegrasyonu
BUSE EZGİ ER
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELİH BOZKURT
- Öğretmen adaylarının kullandığı dijital kaynak türünün argüman düzeylerine etkisi
The effect of the type of digital resources used by pre-service teachers on their argumentation levels
MELİSE YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞBA YÜKSEL
- Digitalization in construction claim management
İnşaat hak talebi yönetiminde dijitalleşme
NİL DENİZMEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ ARTAN
- An inquiry into the expansion of design learning through emerging digital technologies: architectural education in the digitally mediated design studio
Yeni dijital teknolojiler aracılığıyla tasarım stüdyosundaki öğrenmenin geliştirilmesi üzerine bir çalışma: dijital destekli tasarım stüdyosunda mimarlık eğitimi
CANSU GÜNAYDIN DONDURAN
Doktora
İngilizce
2025
Mimarlıkİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FEHMİ DOĞAN