Siyer'in tefsir'e kaynaklığı:Râzî'nin Mefâtîhu'l-Gayb'ı örneği
The sīrah as a source for tafsir:the example of Rāzī's Mafātīḥ al-Ghayb
- Tez No: 978222
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMED SELMAN ÇALIŞKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: 2. Beş Yıllık Kalkınma Planı, Tafsir, Sīrah, Fakhr al-Dīn al-Rāzī, Mafātīḥ al-Ghayb, Methodology, 2. Five Annual Development Plan
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tesisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Fahreddin er-Râzî'nin Mefâtîḥ'l-Ğayb tefsirinde siyer-i nebeviyye malzemesinin işlevsel kullanımını ve müellifin bu alandaki metodolojik yaklaşımını incelemektedir. Çalışmanın birinci bölümünde, Râzî'nin yaşadığı dönemin sosyo-politik ve ilmî atmosferi çerçevesinde hayatı, şahsiyeti ve tefsir metodolojisi analiz edilmiştir. Mefâtîḥu'l-Ğayb'ın tamamlanma durumuna ilişkin tartışmalar ele alınarak, Râzî'nin diğer müfessirlerden ayrılan özgün yaklaşımı detaylandırılmıştır. İkinci bölümde, tefsir ilmi ile siyer-i nebeviyye arasındaki kuramsal ilişki incelenmiş; bu disiplinlerin tanım, kaynak ve yöntem açısından karşılaştırmalı değerlendirmesi yapılmıştır. Siyer'in tefsirde açıklayıcı ve destekleyici işlevi, özellikle nüzûl bağlamları ve ayetlerin tarihsel arka planı açısından ele alınmıştır., İslâm hukukunda Sünnet'in Kur'ân'dan sonraki konumu çerçevesinde Râzî'nin siyeri anlayışı değerlendirilmiştir. Râzî, aklî ve naklî ilimlerdeki yetkinliğini kullanarak iki temel metodolojik yaklaşım geliştirmiştir. Araştırmanın sonuçları, Râzî'nin siyer malzemesini tefsirinde yapısal bir temel değil, anlamı destekleyen tamamlayıcı bir unsur olarak kullandığını ortaya koymaktadır. Müellif, siyer rivayetlerine eleştirel yaklaşım sergileyerek yalnızca akıl ve kelâmî ilkelerle uyumlu, Kur'ân'ın ruhuna uygun rivayetleri kabul etmektedir. Bu metodoloji, Râzî'nin rasyonel ve seçici yorum anlayışını, nakil-akıl dengesini ve yöntemsel tutarlılığa verdiği önemi göstermektedir. Mefâtîḥu'l-Ğayb, naklî ve aklî yöntemleri bütünleştiren kapsamlı bir tefsir modeli olarak, Râzî'nin farklı ilmî disiplinleri başarıyla sentezlediği disiplinler arası ve çok katmanlı tefsir anlayışını yansıtmaktadır. Anahtarı Kelimler: Tefsir, Siyer, Fahreddin er-Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, Yöntem.
Özet (Çeviri)
This research examines the functional use of prophetic biography materials in Fakhr al-Din al-Razi's Mafatih al-Ghayb commentary and his methodological approach in this field. The study analyzes al-Razi's life, personality, and exegetical methodology within his era's socio-political and scholarly context. It addresses debates regarding Mafatih al-Ghayb's completion status and details al-Razi's distinctive approach distinguishing him from other commentators. The theoretical relationship between Quranic exegesis and prophetic biography is examined through comparative evaluation of these disciplines' definitions, sources, and methodologies. The explanatory and supportive function of prophetic biography in exegesis is addressed, particularly regarding revelation contexts and verses' historical backgrounds. Al-Razi's understanding of prophetic biography is evaluated within the Sunnah's position after the Quran in Islamic jurisprudence. He developed two fundamental methodological approaches utilizing his expertise in rational and transmitted sciences: the transmitted method based on Quranic verses and the historical approach based on Companions' and successors' narrations. Through this integrated methodology, he aimed to establish the Sunnah as a consistent legislative source. The research reveals that al-Razi used prophetic biography materials not as structural foundations but as complementary elements supporting meaning. He demonstrates a critical approach to prophetic biography narrations, accepting only those compatible with rational and theological principles conforming to the Quran's spirit. This methodology demonstrates al-Razi's rational and selective interpretive understanding, his balance between transmitted and rational sources, and his emphasis on methodological consistency. Mafatih al-Ghayb represents a comprehensive exegetical model integrating transmitted and rational methods, reflecting al-Razi's interdisciplinary approach successfully synthesizing different scholarly disciplines.
Benzer Tezler
- Tefsir kaynağı olarak Siyer -ilk Siyer kaynaklarında Tefsir metinleri-
Sirah as a source of Tafsir -Tafsir text in the first Sirah sources-
BERKAN BUĞRA AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinKahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞABAN ÖZ
- İlk Siyer kaynakları ve müellifleri
Early biographies of the Prophet and their authors
ŞABAN ÖZ
Doktora
Türkçe
2006
DinAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MEHMET ÖZDEMİR
- Alman oryantalist Josef Horovitz'in (1874-1931) Hz. Muhammed ve hadis hakkındaki görüşleri
The views of the German orientalist josef Horovitz (1874-1931) about prophet Mohammad and hadith
MÜCAHİD KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ERTÜRK
- Siyerin tefsire kaynaklığı: Mukâtil b. Süleyman örneği
Sîrah as a source of tafsir; in the context of Mukatil b. Suleyman
EYYUP ELKOCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Dinİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET MAHFUZ SÖYLEMEZ