Çağdaş Türk tiyatrosunda yeni anlatı eğilimleri
New narrative trends in contemporary Turkish theater
- Tez No: 978953
- Danışmanlar: PROF. DR. MESUT TEKŞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Türk Dili ve Edebiyatı, Performing and Visual Arts, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Anlatı, Mimesis, Diegesis, Çağdaş türk tiyatrosu, Yeni anlatı, Hikâye anlatıcılığı, Narrative, Mimesis, Diegesis, Contemporary Turkish theater, New narrative, Storytelling
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ordu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada yüzyıllar içinde dramın“temel anlatı biçimi”halini alan klasik dramatik yapının, 20.yüzyıl başlarından itibaren uğradığı değişim ve dönüşümü, Çağdaş Türk tiyatrosunda 2000 sonrasında yazılan, anlatıyı merkeze alan oyunlardaki yeni anlatı eğilimleri ele alınmıştır. Platon ve Aristoteles'in diegesis-miemesis ayrışmasından başlayarak, tarihsel süreç içerisindeki dram-anlatı ilişkisi ve anlatının yolculuğu ele alınmıştır. Ayrıca hikâye anlatıcısının geçmişten bugüne yolculuğu ele alınmış, değişimi, dönüşümü ve işlevi incelenmiştir. Çalışmanın amacı 2000 sonrası Türk tiyatro yazınında anlatıya yönelimin artması ile ortaya çıkan farklı anlatı eğilimlerini saptamak ve örnek oyunlar üzerinden ortaya koymaktır. Bu çalışma 2000 sonrasında anlatıyı merkeze alan tek ve çok kişili oyunlarda metin yazımı ve hikâye anlatıcılığı bağlamında anlatıya yeni yaklaşımlar getiren örnek oyunlar ile sınırlandırılmıştır. Ayrıca uyarlama ve çeviri metinler kapsam dışı bırakılmış, basılı ve basılı olmayan örnek metinler üzerinden yeni anlatı eğilimlerinin baskın olduğu örnek oyunlar çalışmanın kapsamını oluşturmuştur. Betimsel tarama modelinde olan bu çalışmada veriler, doküman inceleme yoluyla elde edilmiştir. Elde edilen veriler doküman analizi ile çözümlenmiştir. Birinci bölümde batıdaki anlatı, anlatı teorileri, anlatının tarihsel süreci, ikinci bölümde Türk Tiyatrosunda anlatının sözlü gelenekten 2000'li yıllara uzanan yolculuğu incelenmiştir. Üçüncü bölümde model oyunlar üzerinden anlatının farklı kullanımları saptanarak, Türk tiyatro yazınındaki yeni yönelimler ortaya konulmuştur. 2000 sonrası oyunlarda mimetik anlatımın yerini diegetik anlatıma bırakma eğiliminin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Oyunlarda aksiyon, gerilim ve merak unsurunun, diyaloğun önemsizleştiği gözlemlenmiş ve hikâye anlatımının temel unsur haline geldiği saptanmıştır. Ayrıca oyunlarda postmodernizmin etkileri oldukça belirgindir. Metin-okur ilişkisi açısından incelendiğinde, özellikle okura/seyirciye tek bir deneyim sunmak yerine, çoklu, açık uçlu ve seyircinin aktif katılımını teşvik eden bir yaklaşımın benimsendiği görülmektedir. Hikâye anlatıcılığı alanında, bir yandan geleneksel klasik meddah veya hikâye anlatımı devam ederken, öte yandan performatif ve çoklu anlatıcı örneklerinde önemli ölçüde artış görüldüğü saptanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the transformation and evolution of the classical dramatic structure, which has become the 'primary narrative form' of drama over the centuries, focusing on the new narrative tendencies observed in plays centered around narration written in Contemporary Turkish Theatre after the year 2000. Beginning with Plato and Aristotle's distinction between diegesis and mimesis, this study explores the historical relationship between drama and narration, as well as the evolution of narrative throughout history. In addition, the journey of the storyteller from past to present is examined, with a focus on its transformation, evolution, and function throughout different periods. The aim of this study is to identify the diverse narrative tendencies that have emerged in Turkish playwriting after 2000, in parallel with the increasing orientation toward narration, and to demonstrate these tendencies through selected plays. This study is limited to selected plays written after 2000 that place narration at the center, focusing on both solo and multi-character works which introduce new approaches to narration in the context of playwriting and storytelling. Furthermore, adaptations and translated texts have been excluded from the scope of this study; instead, the analysis is based on both published and unpublished original plays in which new narrative tendencies are predominant. In this study, which employs a descriptive survey model, data were obtained through document analysis. The first chapter examines Western narratives, narrative theories, and the historical development of narration. The second chapter explores the journey of narration in Turkish theatre from the oral tradition to the 2000s. In the third chapter, various uses of narration are identified through model plays, revealing new directions in Turkish playwriting. It has been concluded that in plays written after 2000, there is an increasing tendency for mimetic narration to give way to diegetic narration. It has been observed that elements such as action, suspense, and curiosity have become prominent in plays, while dialogue has diminished in importance, making storytelling the fundamental element. Furthermore, the influences of postmodernism are notably prominent in the plays. From the perspective of the text-reader relationship, it is observed that, rather than offering a single, fixed experience to the reader/audience, a pluralistic, open-ended approach that encourages active audience participation is adopted. In the field of storytelling, while traditional classical meddah or narrative practices continue, a significant increase has been observed in performative and multiple-narrator examples.
Benzer Tezler
- Karikatür sanatının 1950 sonrası Türk tiyatrosunda sahne tasarımına etkileri
Investigating the effect of caricature on stage design in post 1950's Turkish theatre
CEM ÇEVİKAYAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. DR. SELDA KULLUK YERDELEN
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Geleneksel Türk tiyatrosunda“meddah”ve günümüzdeki karşılığı“Rüstemoğlu Cemal'in Tuhaf Hikâyesi”adlı oyunun“meddah”özellikleri açısından incelenmesi
The tradition of meddah in Turkish theatre and its modern equivalent: An analysis of the meddah features in "The Strange Story of Rüstemoğlu Cemal
MEHMET KÜÇÜKGÜNAYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sahne ve Görüntü SanatlarıBahçeşehir ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SENEM CEVHER
- Günümüz Türk tiyatrosunda gerçekliğin temsili sorunsalı ve 2000 sonrası oyun metinlerinde yansıması
Problematic of representation of reality in contemporary Turkish theater and its influence on play texts written after 2000
VECİHE ÖZGE ZEREN
Doktora
Türkçe
2019
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. DR. SEMİH ÇELENK
- Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze Türk tiyatrosunda dekor kavramı
The decor concept in the Turkish theatre from the repuplican era till todays
TUĞÇE MİNE AKTULAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Sahne ve Görüntü SanatlarıHaliç ÜniversitesiTiyatro Ana Sanat Dalı
ÖĞR. GÖR. METİN DENİZ