Çok sesli bir sofra: İstanbul mutfağında Rum kültürünün etkisi
A polyphonic table: The influence of Rum culture on Istanbul cuisine
- Tez No: 979265
- Danışmanlar: PROF. DR. NAMIK SİNAN TURAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Siyasal Bilimler, Halk Bilimi (Folklor), Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Political Science, Folklore, Gastronomy and Culinary Arts
- Anahtar Kelimeler: İstanbul Mutfağı, Mutfak Kültürü, Beslenme Alışkanlıkları, Rum Mutfağı, Göç, Yemek Kültürü, Geleneksel Tarifler, Mübadele, Istanbul Cuisine, Culinary Culture, Dietary Habits, Rum Cuisine, Migration, Food Culture, Traditional Recipes, Population Exchange
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İstanbul Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İstanbul yüzyıllar boyu farklı imparatorluklara, sayısız milletten, ırktan, kültürden, sosyoekonomik seviyeden, dinden, insana ev sahipliği yapmıştır. Jeopolitik konumu; verimli topraklara sahip oluşu; Asya ve Avrupa kıtalarının kesişim noktasında yer alması ve bu iki kıtayı birleştirmesi; bir yarımada üzerinde bulunması; Boğaz hattına egemenliği; Türkhan'ın anlatımıyla Bağdat, Şam, Halep'ten gelen Baharat Yolu'nun Bursa ve İstanbul'dan geçerek Avrupa'ya ulaşması; ayrıca kuzey rotasından gelen İpek Yolu'nun da İstanbul üzerinden Avrupa'ya ulaşması nedeniyle kültürel ve ekonomik zenginliği; Osmanlı'nın başkenti olduğu dönemlerde diplomatik bir merkez olması; daimi elçiliklerin açılması; yerli-yabancı çok sayıda seyyahın ziyaret rotasında olması gibi faktörler, İstanbul'un tarih boyunca kültürel ve ekonomik bir çekim merkezi olmasını sağlamıştır. Bu zenginlikler, her zaman bütün büyük imparatorluklar için İstanbul'u cazibe merkezi yapmıştır. Bizans başkenti İstanbul, Genim'in paylaştığı şekliyle bir şafak vaktinde 29 Mayıs 1453 Salı günü, Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmed tarafından fethedildi. Fetihle birlikte her ne kadar yerleşik kültürü ve demografik yapısı değişse de İstanbul fetihten önce ve sonra her dönemde göç alan, ekonomik ve kültürel açıdan zengin bir kent olagelmiştir. Bu süreçte Anadolu ve Rumeli'den gelen Rumlar ile mübadele sonrası Yunanistan'dan gelen Müslümanlar, diğer etnik gruplar gibi beslenme alışkanlıklarını İstanbul'a taşımışlardır. Diğer tüm etnik gruplar gibi göç ile beraberlerinde beslenme alışkanlıklarını da getirmişler ve somut olmayan kültür miraslarıyla İstanbul Mutfağının zenginleşmesine büyük katkı sunmuşlardır. Günümüzde bu harmanlanmış mutfak kültürü yeterince görünür değildir. Bu çalışma, özellikle Rumların İstanbul mutfağına katkısını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışma süresince konuyla ilgili resmi çalışma ve kaynak kitap bulmakta zorluk yaşanmış, bu kapsamda video görüntüleri, belgeseller, elektronik ortamdaki dijital röportajlar, dijital ders kayıtları, Yunanca kaynaklardaki metinlerin Türkçe çevirileri, çeşitli dönemlere ait tarif kitapları incelenmiştir. Rumların ve mübadillerin İstanbul mutfağına katkısı; bugün özellikle meze, deniz ürünleri ve zeytinyağlılar konusundaki çeşitlilikte karşımıza çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
Istanbul has hosted various empires and countless people from different nations, ethnicities, cultures, socioeconomic backgrounds, and religions for centuries. Its geopolitical location, fertile lands, position at the intersection of the Asian and European continents, and role in connecting these two continents have made it a center of cultural and economic richness. Additionally, its status as a peninsula, its dominance over the Bosphorus, and its location along the Spice Route—extending from Baghdad, Damascus, and Aleppo through Bursa and Istanbul to Europe—have further contributed to its significance. During the Ottoman era, Istanbul served as a diplomatic hub, hosting permanent embassies and attracting numerous local and foreign travelers, reinforcing its position as a center of cultural and economic attraction throughout history. These factors have made Istanbul a city that major empires have long sought to conquer while also turning it into a continuously evolving economic and cultural hub, enriched by migration. Throughout this process, Rums from Anatolia and Rumelia, as well as Muslims who arrived in Istanbul from Greece following the Population Exchange, brought their dietary habits with them, just like other ethnic groups. Through migration, they transferred their culinary traditions and intangible cultural heritage, significantly contributing to the enrichment of Istanbul cuisine. However, this blended culinary culture remains relatively invisible today. This study aims to reveal the specific contributions of the Rums to Istanbul's culinary heritage. Throughout the research process, accessing official studies and primary sources on the subject proved to be challenging. To address this, a variety of materials were consulted, including video recordings, documentaries, digital interviews, online lecture archives, Turkish translations of Greek sources, and cookbooks from different historical periods. The contribution of the Rums and population exchange communities to Istanbul cuisine is particularly reflected today in the diversity of mezes, seafood dishes, and olive oil-based recipes.
Benzer Tezler
- İstanbul Apostolik Ermeni Cemaati'nin dinsel müzik uygulamaları'nın kültürel analizi
Cultural analysis on religious music practices of Istanbul Armenian Apostolic community
BETÜL YARAR
- XIX. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti'nde Batı müziğinin benimsenmesi ve toplumsal sonuçları
Appropriation of the Western music in the Ottoman State and its social consequences as of nineteenth century
SELÇUK ALİMDAR
Doktora
Türkçe
2011
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. Ş. ŞEHVAR BEŞİROĞLU
PROF. DR. ALİ ERGUR
- Çizgi filmlerin söz varlığı üzerine bir araştırma
A research on cartoon's words
SELİN AYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAYRAM BAŞ
- Dijitalleşme ve hibrit çalışmanın karbon ayak izi etkisine yönelik bir model önerisi
Digitalisation and the impact of hybrid work on carbon footprint: A model proposal
MÜGE YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA PINAR ÇAKMAK
- Mekansal veri kalitesi ve niteliklerinin araştırılması ve bir proje üzerinde test edilmesi
Researching spatial data quality and attributes for spatial analysis and testing on a project
ÖZGÜR ELMAS
Doktora
Türkçe
2026
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAHMİ NURHAN ÇELİK