Sovyetler döneminde Türkiye'ye gelen Türkistanlıların dernekleri (1917-1991)
Associations of Turkistanis who immigrated to Türkiye during the Soviet period (1917–1991)
- Tez No: 979456
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMAZAN ERHAN GÜLLÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Türk İnkılap Tarihi, History, History of Turkish Revolution
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Sovyetler Birliği döneminde (genellikle 1917-1991 yılları arası kastedilir) Türkiye'ye göç eden Türkistan kökenli kişilerin kurduğu derneklerin tarihi, faaliyetleri, amaçları, yapıları, Türkiye'deki göçmen topluluğuyla ilişkileri, Türkistan diasporasının kimlik inşası, kültürel varlığını sürdürme ve ulusal bağımsızlık mücadelesindeki rolünü kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Çalışmamız, Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği'nin Türkistan üzerindeki baskıcı politikaları neticesinde Türkiye'ye göç etmek zorunda kalan aydın ve gençlerin kurduğu çeşitli sivil toplum örgütlenmelerini ele almaktadır. Ele alınan cemiyetler arasında Buhara Tamimi Maarif Cemiyeti, Türkistan Millî Birliği (TMB), Türkistan Türk Gençler Birliği (TTGB), Türkistan ve Azerbaycan Öğrenme Derneği, Türk Kültür Birliği (TKB), Türkistan Kültür Derneği, Adana Türkistanlılar Yardımlaşma Derneği, İstanbul Türkistanlılar Yardımlaşma Derneği, Ankara Türkistanlılar Yardımlaşma Derneği, Türkistan Öğrenci Birliği (TÖB) ve Türkistan Araştırmaları Vakfı (TAV) bulunmaktadır. Araştırma, bu cemiyetlerin kuruluş amaçları, örgütsel yapıları, faaliyetleri ve yayın organları aracılığıyla sürdürdükleri entelektüel mücadeleyi derinlemesine analiz etmektedir. Yöntem olarak, birincil kaynak niteliğindeki dernek tüzükleri, dönemin süreli yayınları, arşiv belgeleri (TTGB Nizamnamesi ve Adana Türkistanlılar Yardımlaşma Derneği Haber Bültenleri) ve önde gelen Türkistanlı aydınların (Mustafa Çokay, Osman Kocaoğlu, Zeki Velidi Togan, Abdülkadir İnan, Salih İsmail Erkinkol, Mecdeddin Ahmet Delil, Ahmet Can İbrahim Okay, Mecit İbrahim Okay, Muharrem Feyzi Togay, Cafer Seydahmet Kırımer, İbrahim Yarkın, Ahmet Naim Öktem, Tahir Şakir Çağatay ve Çağatay Koçar) biyografileri incelenmiştir. Cemiyetlere üye olan aydınların anavatanlarından uzakta olmalarına rağmen Türkistan davasını canlı tutmak, kültürel erozyonu engellemek, yeni nesilleri milli ruhla yetiştirmek ve uluslararası kamuoyunda Türkistan'ın sesini duyurmak için gösterdikleri çabalar ortaya konmuştur. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile ilişkileri, siyasi faaliyetlerden kaçınma ve kültürel alana odaklanma stratejileri de ele alınmıştır.Çalışmamız, Türkistanlı cemiyetlerin faaliyetlerini Türkiye Cumhuriyeti'nin ulus- devlet inşası, dış Türkler hakkındaki politikası ve Soğuk Savaş dönemi jeopolitik dinamikleriyle ilişkilendirmektedir. Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin, Sovyetler Birliği ile olan hassas ilişkilerine rağmen Türkistanlı aydınlara sağladığı sığınak ve kültürel faaliyet zemini incelenmiştir. Bu cemiyetlerin, Cumhuriyet'in milliyetçilik ve modernleşme ideolojileriyle nasıl etkileşim kurduğu, bazen paralel çizgide ilerlediği bazen de dönemin yasal kısıtlamalarına (Dernekler Kanunu gibi) uyum sağlamak zorunda kaldığı gösterilmiştir. Tezimiz, Türkistan meselesinin Türkiye'deki sivil toplum kuruluşları aracılığıyla nasıl canlı tutulduğunu ve Türkistan diasporasının Türkiye'nin entelektüel ve toplumsal yaşamına olan katkılarını ortaya koymaktadır. Ulaşılan sonuçlar, bu cemiyetlerin Türkistan diasporasının dayanışma ve kimlik muhafazasında kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Yayın organları aracılığıyla Sovyet politikalarına karşı entelektüel bir direniş sergilenmiş, Türkistan'ın tarihi, kültürü ve jeopolitik önemine dair farkındalık yaratılmıştır. Özellikle Türk Kurtuluş Savaşı'na verilen maddi destek, Macaristan gibi ülkelerle kurulan kültürel köprüler ve Türk Dünyası kavramının güçlendirilme çabaları, bu cemiyetlerin sadece yerel değil, uluslararası alanda da etkili olduğunu ortaya koymuştur. Hazırladığımız çalışma bu derneklerin, karşılaştıkları maddi zorluklar ve siyasi baskılara rağmen Cumhuriyet dönemi Türkiye'sinde Türkistan davasının sürekliliğine önemli katkılar sağladıklarını ve sonraki nesiller için milli bir miras bıraktıklarını vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis comprehensively examines the history, activities, objectives, structures, relationships with the émigré community in Türkiye, and the role of the associations founded by people of Turkistanian origin who immigrated to Türkiye during the Soviet Union era (generally spanning 1917–1991) in the identity construction of the Turkistanian diaspora, the preservation of their cultural presence, and the struggle for national independence. Our study focuses on various non- governmental organizations established by intellectuals and youths who were forced to immigrate to Türkiye due to the repressive policies of Tsarist Russia and the Soviet Union in Turkistan. The societies under scrutiny include the Bukhara Tamimi Maarif Society, Turkistan National Unity (TMB), Turkistan Turkish Youth Union (TTGB), Turkistan and Azerbaijan Learning Association, Turkish Culture Union (TKB), Turkistan Culture Association, Adana Turkistanian Aid Association, Istanbul Turkistanian Aid Association, Ankara Turkistanian Aid Association, Turkistan Student Union (TÖB), and Turkistan Research Foundation (TAV). The research deeply analyzes the founding purposes, organizational structures, activities, and the intellectual struggle sustained through the publications of these societies. The methodology involves the examination of primary sources such as association bylaws, contemporary periodicals, archival documents (including the TTGB Regulation and Adana Turkistanian Aid Association News Bulletins), and the biographies of leading Turkistanian intellectuals (Mustafa Çokay, Osman Kocaoğlu, Zeki Velidi Togan, Abdülkadir İnan, Salih İsmail Erkinkol, Mecdeddin Ahmet Delil, Ahmet Can İbrahim Okay, Mecit İbrahim Okay, Muharrem Feyzi Togay, Cafer Seydahmet Kırımer, İbrahim Yarkın, Ahmet Naim Öktem, Tahir Şakir Çağatay, and Çağatay Koçar). The study highlights the efforts made by these intellectual members to keep the Turkistan cause alive, prevent cultural erosion, educate new generations with a national spirit, and vocalize Turkistan to the international public opinion, despite being far from theirhomeland. Furthermore, the thesis addresses their relations with the Republic of Türkiye State, and their strategy of avoiding political activities and focusing on the cultural sphere. Our work connects the activities of the Turkistanian societies with the Republic of Türkiye's nation-state building, its policy regarding External Turks, and the geopolitical dynamics of the Cold War era. It explores the sanctuary and cultural ground provided by the newly established Republic of Türkiye to Turkistanian intellectuals, despite its delicate relationship with the Soviet Union. It shows how these societies interacted with the Republic's ideologies of nationalism and modernization, sometimes advancing in parallel and other times being forced to adapt to the legal restrictions of the period (such as the Law on Associations). Our thesis reveals how the **Turkistan issue was kept alive through civil society organizations in Türkiye and the contributions of the Turkistanian diaspora to Türkiye's intellectual and societal life. The findings indicate that these societies played a critical role in the solidarity and identity preservation of the Turkistanian diaspora. An intellectual resistance against Soviet policies was displayed through their publications, raising awareness of Turkistan's history, culture, and geopolitical importance. Especially the financial support provided to the Turkish War of Independence, the cultural bridges built with countries like Hungary, and the efforts to strengthen the concept of the Turkish World demonstrate that these societies were effective not just locally but also internationally. The study emphasizes that these associations, despite facing financial difficulties and political pressures, made significant contributions to the continuity of the Turkistan cause in Republican era Türkiye and left a national heritage for subsequent generations.
Benzer Tezler
- Jüpiter füzelerinin Türkiye'ye yerleştirilmesi ve oluşturduğu etkiler
The deployment of the Jupiter missiles to Turkey and their effects
RAŞİT KIYAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Uluslararası İlişkilerÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiBölgesel Araştırmalar Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
YRD. DOÇ. DR. FİLİZ ÇOBAN ORAN
- Demokrat parti döneminde Türkiye - Afganistan ilişkileri (1950-1960)
Türkiye–Afghanistan relations during the Democrat Party era (1950–1960)
SAYED SHAFIQULA SADAT
Doktora
Türkçe
2025
TarihBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABİDİN TEMİZER
- Soğuk savaş döneminde Türkiye'nin batı bloğunayakınlaşması: Marshall Planı, Truman Doktrini ve NATO'yakatılımı (1946-1952)
Turkey's relationship to the western block during the cold war: The Marshall Plan, the Truman Doctrine, and its joining of NATO (1946-1952)
İSHAK KARAYAZĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA EDİP ÇELİK
- Sovyetler Birliği döneminde muhaceretteki Azerbaycan aydınlarının siyasi faaliyetleri
Political activities of emigrated Azerbaijani intellectuals in the Soviet Union era
ADEM AĞAR
Doktora
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerTrakya ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE AYKOÇ
- Doğu Avrupa gelişmeleri -Türkiye'ye etkileri-
Başlık çevirisi yok
MEHMET ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BENER KARAKARTAL