Molla Halil es'Sî'irdî'nin el-Manzûmetü'z-Zümürrudiyye adlı eserinin tahkik ve tahlili
Critical edition and analysis of Molla Halil es-Sâîrdî's work al-Manzumat al-Zumurrudiyya
- Tez No: 979764
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞULE AĞAÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yalova Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı'nın ilmi geleneğinin son temsilcilerinden biri olan Molla Halil es-Siʿirdî'ye ait el-Manzûmetu'z-Zümürrudiyye adlı belâgat eserinin tahkik ve tahlilini konu edinmektedir. Beyân ve bedî'ilimlerini manzum bir yapıda işleyen eser, klasik Arap belâgatı alanında öğretici yönü ön plana çıkan nadide metinlerden biri olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada, eserin yalnızca tahkikli metni ortaya konmakla kalmamış; aynı zamanda metin yapısal, içeriksel ve kaynak temelli açılardan kapsamlı bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Tez kapsamında ilk olarak müellifin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri ayrıntılı bir biçimde incelenmiş; ardından el-Manzûmetu'z-Zümürrudiyye'nin kaynakları, yöntemi, muhtevası ve nüshaları tespit edilerek tahkik süreci gerçekleştirilmiştir. Eserin, doğrudan herhangi bir klasik metnin manzumesi olmayıp Telhîsu'l-Miftâh başta olmak üzere birçok klasik kaynaktan derlenerek özgün şekilde tertip edildiği ortaya konmuştur. Ayrıca metin içerisinde yer alan âyet, hadis, şiir ve darb-ı mesellerin tahriçleri yapılmış; beyitlerdeki edebî sanatlar tahlil edilerek müellifin belâgat anlayışı ortaya çıkarılmıştır. Tahkik sürecinde, metnin manzum yapısı ve vezin bütünlüğü göz önünde bulundurularak tüm metne hareke konulmuş vezni korumak amacıyla, özellikle zamirler gibi vezne doğrudan etki eden bazı kelimelerde klasik harekeleme kurallarının dışına çıkılmıştır. Bununla birlikte, eserin klasik belâgat geleneği içerisindeki yeri yeniden değerlendirilmiş ve literatürdeki isimlendirme yanlışlıkları düzeltilmiştir. Yapılan kapsamlı literatür ve saha taramaları sonucunda, el-Manzûmetü'z-Zümürrudiyye adlı eserin daha önce ilmî usullere uygun şekilde tahkik edildiğine dair herhangi bir bilgi ya da çalışmaya rastlanmamıştır. Söz konusu çalışma, bu boşluğu doldurma niyetiyle hazırlanmış olup eseri ilmî ölçütlere uygun biçimde tahkik ederek akademik literatüre kazandırmayı amaçlamaktadır. Böylece hem Molla Halil'in ilmî mirasına katkı sağlanmakta hem de klasik belâgat metinlerinin eğitimsel ve yöntemsel yönlerine ışık tutan özgün bir inceleme ortaya konmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the critical edition and analysis of al-Manẓūmat al-Zumurrudiyya, a work on Arabic rhetoric authored by Molla Halil al-Siʿirdī, one of the prominent scholars of the late Ottoman period. The treatise, written in poetic form, addresses the disciplines of bayân and badîʿ, and is regarded as a rare educational text in the field of classical Arabic rhetoric. Accordingly, the main objective of this thesis is to produce a scholarly critical edition of the text and to provide a comparative content analysis in relation to major classical rhetorical sources. The thesis begins with a detailed examination of the author's biography, scholarly identity, and works. It then investigates the sources, methodology, content, and manuscript tradition of al-Manẓūmat al-Zumurrudiyya, followed by the implementation of the critical edition process. The study reveals that the work is not a direct versification of a single classical text; rather, it is an original compilation primarily based on Talkhīṣ al-Miftāḥ and other classical sources. Furthermore, Qur'anic verses, prophetic traditions, poetry, and proverbs cited in the text have been sourced and analyzed; the literary devices within the verses have been examined to uncover the author's rhetorical approach. During the critical edition, special attention was given to the poem's metrical structure and prosodic coherence, and necessary editorial adjustments were made in accordance with classical vocalization principles. Additionally, the place of the work within the classical rhetorical tradition has been reassessed, and certain naming inaccuracies in the literature have been corrected. This study contributes both to the preservation of Molla Halil's scholarly legacy and to the academic understanding of the pedagogical and methodological aspects of classical rhetorical texts. Moreover, through this work, al-Manẓūmat al-Zumurrudiyya has been critically edited for the first time according to academic standards and introduced into scholarly literature.
Benzer Tezler
- Molla Halil Es-Si'irdî'nin el Kâfiyetü'l Kübra fi'n-Nahv adlı eserinde Kur'ân âyetleriyle istişhâdının İbnü'l-Hâcib'in el Kâfiye fi'n-Nahv eseriyle mukayesesi
Acomparison of Molla Halil Es-Si'irdî's citations of Quranic verses in his work“al-Kafiyatu'l-Kubra fi'n-Nahw”with Ibn al-Hajib's citations in his work“al-Kafiya fi'n-Nahw”
VEYSEL BAYDARMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DilbilimAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM YILMAZ
- Molla Halil el-İs'irdî'nin Şerhu Dıyau Basîreti Kalbi'l-A'ruf fi'Tecvîdi ve'r-Resmi ve Ferşi'l-Hurûf adlı eserinin tahkik ve değerlendirilmesi
دراسة وحتقيق ألفية مال خليل اإلسعردي املسماة بشرح ضياء بصرية قلبالعروف يف التجويد والرسم وفرش احلروف
ABDUL KHALEK ALABDUL KARIM
Yüksek Lisans
Arapça
2020
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAİM DÖNER
- Molla Halil Es-si'irdî'nin tercemetu meşâhîri'n-nahviyyîn ve'l-lügaviyyîn adlı eserinin tahkîki
Research of molla Halil es-Siirdi's work named tercemetu meshahiri'n-nahviyyin ve'l-ugaviyyin
SABAHADDİN KURTARAN
Doktora
Türkçe
2025
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN YILMAZ
- Molla Halil Es-si'irdi'nin“Usulü Hadisi'l-Ezher Min Muhtasar ve Şerhihi Li-ibn Hacer”isimli eserinin tahkiki ve metoduكتاب“أصول الحديث الأزهر من مختصر وشرحه لابن حجر”لملا خليل السعردي تحقيقا ودراسة ومنهجه في أصول الحديث
The verifacation and methodology of Mullah Halil al-si'irdî's work which is named“Usûlü Hadîsi'l-Ezher Mine'l-Muhtasar ve Şerhihi Li-i̇bn Hacer”
JADALLA HASAN
Yüksek Lisans
Arapça
2019
DinSiirt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH ÜNALAN
- Molla Halil'in“el-Kâmûsu's-Sânî fî'n-Nahv ve's-Sarf ve'l-Me'ânî”adlı eserinin tahkîk ve tahlîli
The critical edition and analysis of Molla Khalil's book“al-Kâmûsu's-Sâni fi'n-Nahv ve's-Sarf ve'l-Ma'ânî”
MAHMUT TEKİN
Doktora
Türkçe
2020
DilbilimDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET CEVAT ERGİN