Üçüncü basamak bir hastanede aile hekimliği polikliniklerine başvuran erişkin bireylerde akılcı antibiyotik kullanımı bilgi düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge level of rational antibiotic use in adult individuals presenting to family medicine clinics of a tertiary care hospital
- Tez No: 980057
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÜLSEREN PAMUK
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Akılcı antibiyotik kullanımı, antibiyotik direnci, aile hekimliği, erişkin birey, tutum, öznel norm, niyet, Rational antibiotic use, antibiotic resistance, family medicine, adult individuals, attitude, subjective norm, intention
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırma, üçüncü basamak bir hastanenin aile hekimliği polikliniğine başvuran erişkin bireylerde akılcı antibiyotik kullanımı bilgi düzeyini ve kullanım alışkanlıklarını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, katılımcıların antibiyotik kullanımına yönelik bilgi, tutum, öznel norm ve niyet düzeylerini belirlemek; bu düzeylerin cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, meslek, çalışma durumu, gelir düzeyi ve kronik hastalık varlığı gibi sosyodemografik değişkenlerle olan ilişkisini incelemeyi hedeflemiştir. Yöntem: Bu kesitsel nitelikteki tanımlayıcı araştırma, 17.10.2024–17.10.2025 tarihleri arasında İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi aile hekimliği polikliniğine başvuran 376 erişkin birey ile yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, belirlenen tarihler arasında polikliniğe başvuran 18 yaş ve üzeri, sağlık çalışanı olmayan, gebe veya emziren olmayan, bilişsel engeli bulunmayan ve araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden bireyler oluşturmuştur. Veriler; Sosyodemografik Veri Formu, Antibiyotik Kullanım Alışkanlıkları Anketi ve Antibiyotik Kullanım Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Veriler SPSS 26.0 programında analiz edilmiştir. Normal dağılım göstermeyen veriler için non-parametrik testler (Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis H, Spearman korelasyon) kullanılmış; istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortancası 55 olup, örneklemin çoğunluğunu kadın (%64,4), evli (%68,6) ve üniversite mezunu (%52,1) bireyler oluşturmuştur. Katılımcıların %72,3'ü son bir yıl içerisinde antibiyotik kullandığını, en sık kullanım nedeninin üst solunum yolu enfeksiyonları olduğunu belirtmiştir. Katılımcıların %46,3'ü şikayetleri geçince antibiyotik kullanımını sonlandırdığını, %35,1'i doktorundan antibiyotik yazmasını talep ettiğini ifade etmiştir. Katılımcıların %85,1'i antibiyotik kullanmadan önce prospektüs okuduğunu, en sık bilgi kaynağının hekim (%90,7) olduğunu belirtmiştir. Ölçek değerlendirmelerinde tutum alt boyutu medyanı 21,00; öznel norm medyanı 9,00; niyet medyanı 6,00 ve toplam ölçek medyanı 36,00 olarak bulunmuştur. Yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, çalışma durumu ve kronik hastalık varlığı değişkenlerine göre anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). Medeni durum (p=0,024), gelir düzeyi (p=0,003) ve evde yedek antibiyotik bulundurma (p<0,05) durumlarına göre anlamlı fark bulunmuştur. Geliri düşük bireylerde akılcı antibiyotik kullanımına yönelik tutum puanlarının daha yüksek olduğu; evde yedek antibiyotik bulunduranlarda niyet ve öznel norm puanlarının anlamlı biçimde arttığı saptanmıştır. Sonuç: Araştırma sonuçları, toplumda antibiyotiklerin gereksiz ve bilinçsiz kullanımının hâlen yaygın olduğunu göstermektedir. Katılımcıların akılcı antibiyotik kullanımı konusundaki bilgi düzeyleri orta düzeyde bulunmuş; bilgi ve davranış arasındaki uyumsuzluk dikkat çekmiştir. Bu durum, yalnızca bilgi artırıcı değil, davranış değişikliğini hedefleyen halk sağlığı temelli müdahale programlarına ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle düşük gelirli gruplarda ve evde antibiyotik bulunduran bireylerde riskin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Elde edilen bulgular, akılcı antibiyotik kullanımı eğitimlerinin aile hekimliği hizmetleri aracılığıyla güçlendirilmesi ve multimedya tabanlı farkındalık kampanyalarının artırılması gerekliliğini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
Aim: This study was conducted to assess the knowledge level and usage habits of rational antibiotic use in adult individuals who applied to the family medicine clinic of a tertiary care hospital. The study aimed to determine participants' knowledge, attitudes, subjective norms, and intention levels regarding antibiotic use, and to investigate the relationship between these levels and sociodemographic variables such as gender, marital status, education level, profession, employment status, income level, and presence of chronic diseases. Method: This cross-sectional descriptive study was conducted with 376 adult individuals who visited the family medicine clinic of İzmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital between 17.10.2024 and 17.10.2025. The study population consisted of individuals aged 18 and older, who were not healthcare workers, were not pregnant or breastfeeding, had no cognitive disabilities, and voluntarily agreed to participate in the study, among those who visited the clinic during the specified dates. Data were collected through the Sociodemographic Data Form, the Antibiotic Use Habits Questionnaire, and the Antibiotic Use Scale. The data were analyzed using SPSS 26.0 software. Non-parametric tests (Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis H, Spearman correlation) were used for data that did not show a normal distribution; a statistical significance level of p<0.05 was accepted. Results: The median age of the participants was 55, and the majority of the sample consisted of women (64.4%), married individuals (68.6%), and university graduates (52.1%). 72.3% of the participants reported using antibiotics in the past year, with the most common reason for use being upper respiratory tract infections. 46.3% of the participants stopped using antibiotics when their symptoms subsided, and 35.1% asked their doctor to prescribe antibiotics. 85.1% of the participants read the leaflet before using antibiotics, and the most common source of information was the doctor (90.7%). In the scale evaluations, the median for the attitude subscale was 21.00, the median for the subjective norm was 9.00, the median for intention was 6.00, and the median for the total scale was 36.00. No significant differences were found according to age, gender, education level, employment status, and chronic disease status (p>0.05). Significant differences were found according to marital status (p=0.024), income level (p=0.003), and having backup antibiotics at home (p<0.05). It was found that individuals with lower income had higher attitude scores regarding rational antibiotic use, and those who kept backup antibiotics at home had significantly higher intention and subjective norm scores. Conclusion: The research findings show that the unnecessary and unconscious use of antibiotics remains widespread in the community. Participants' knowledge levels regarding rational antibiotic use were found to be moderate, with a notable mismatch between knowledge and behavior. This indicates the need for public health-based intervention programs that not only focus on increasing knowledge but also aim to change behavior. It has been found that the risk is higher, especially in low-income groups and individuals who keep antibiotics at home. The results highlight the necessity to strengthen rational antibiotic use training through family medicine services, prevent the supply of antibiotics without prescriptions, and increase multimedia-based awareness campaigns.
Benzer Tezler
- Ankara'da üçüncü basamak bir eğitim ve araştırma hastanesinin kulak burun boğaz, dermatoloji ile fizik tedavi ve rehabilitasyon polikliniklerine başvuran hastaların birinci basamakta takip ve tedavi edilebilirliğinin araştırılması
A study of the treatability of a tertiary care training and research hospital's otorhinolaryngology, physiotherapy, rehabilitation and dermatology patients and their treatability and follow-up in a primary care hospital setting in Ankara
NECATİ YILDIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
UZMAN İRFAN ŞENCAN
- Ankara Etlik Şehir Hastanesinin Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran hastaların başvuru özelliklerinin literatürle karşılaştırılması
Comparison of the visit characteristics of patients presenting to the Family Medicine Outpatient Clinics of Ankara Etlik City Hospital with the literature
SELİN ATASEVEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖZLEM SUVAK
- Üçüncü basamak bir hastanede aile hekimliği polikliniklerine başvuran 18-70 yaş arası bireylerde kanser taramaları hakkında bilgi düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of the level of knowledge about cancer screening in individuals aged 18–70 who apply to family medicine polyclinics in a tertiary hospital
BURÇİN İLTER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile Hekimliğiİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLSEREN PAMUK
- Üçüncü basamak bir hastanede flebotomi tedavisi uygulanan hastaların klinik başvuru şikâyetleri ve hemogram parametreleri
Clinical presenting complaints and hemogram parameters of patients undergoing phlebotomy treatment in a tertiary hospital
HAKAN DÖLEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURCAN AKBAŞ GÜNEŞ
- Aile hekimliği hizmetlerinde üçüncü basamağa yönelme: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Aile Hekimliği poliklinik tercihlerinin sosyal ve sistemtemelli nedenleri
Başlık çevirisi yok
DUYGU YALÇIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL KASIM
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ŞİMŞEK