Derleme sözlüğü bağlamında Türkçede yiyecek ve içecek adları üzerine bir dil incelemesi
A linguistic study on food and beverage names in Turkish within the context of the compilation dictionary
- Tez No: 980738
- Danışmanlar: PROF. DR. NESRİN BAYRAKTAR ERTEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yemek, insanlık tarihi boyunca yalnızca bir gereksinim olmaktan çıkarak kültürel bir olguya dönüşmüştür. Her toplumun sosyokültürel yapısı, tarımsal üretimi, tarihi, coğrafyası ve alışkanlıkları mutfak kültürünü biçimlendirmiştir. Beslenme toplumsal yaşamda kimi zaman birleştirici bir unsur, kimi zaman da statü göstergesi olmuştur. Orta Asya'dan Anadolu'ya, göçebe yaşamdan yerleşik düzene uzanan süreçte Türklerin yemek kültürü de tarihsel bir gelişim göstermiş; özel gün yemekleri, pişirme teknikleri ve yiyecek-içecek çeşitliliği bakımından zenginleşmiştir. Bu zenginlik Türkçenin söz varlığına da yansımıştır. Bu çalışmada, Derleme Sözlüğü verileri çerçevesinde Türkçedeki yiyecek ve içecek adları tespit edilmiştir. Sözcükler öğün sırasına, yemek türlerine ve yapıldıkları malzemelere göre sınıflandırılmış; birleşik yapılı yiyecek ve içecek adları ise yapısal açıdan incelenmiştir. Araştırma sonucunda, bir dili konuşan toplumun söz varlığında mutfak kültürünün, geleneklerin, inançların ve sosyokültürel yapının izleri gözlemlenmiştir. Bu veriler üzerinden dil-kültür ilişkisi değerlendirilmiş, Türk mutfak kültürünün dildeki yansımaları bütüncül bir bakışla ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
Throughout human history, food has evolved from being merely a necessity into a cultural phenomenon. The socio-cultural structure, agricultural production, history, geography, and habits of each society have shaped its culinary culture. Nutrition has always held a significant place in social life—sometimes as a unifying element and sometimes as an indicator of social status. From Central Asia to Anatolia, from a nomadic to a settled lifestyle, the culinary culture of the Turks has undergone a historical transformation, becoming richer in terms of special dishes, cooking techniques, and the variety of foods and beverages. This cultural richness has also been reflected in the vocabulary of the Turkish language. In this study, food and beverage names in Turkish were identified based on data from the Compilation Dictionary. These lexical items were classified according to meal order, food types, and ingredients, while compound food and beverage names were analyzed structurally. The findings reveal that a society's culinary culture, traditions, beliefs, and socio-cultural characteristics are deeply embedded in its vocabulary. Through the identified lexicon, the relationship between language and culture was examined, offering a comprehensive perspective on how Turkish culinary culture is reflected in the language.
Benzer Tezler
- Makedonya Kızılalma-Karaman yörükleri ağzı (İnceleme-metinler-Sözlük)
Macedonia Kızılalma-Karaman yörüks' dialects (Examination-texts-glossary)
IZET IBRAHIMSOJLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiBalkan Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET GÜNŞEN
- Necati Bey Divanı'nda arkaik unsurlar
Archaic elements in Necati Bey Divan
YELİZ MERT
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıGiresun ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN ÖZDEMİR
- Sounding the people: Populist logic and music politics in Early Republican Türkiye (1923-1952)
Halkı seslendirmek: Erken Cumhuriyet Türkiye'sinde popülist mantık ve müzik siyaseti (1923-1952)
GÖKHAN PARLAKTAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BELMA OĞUL
- İki eser bağlamında Eski Anadolu Türkçesi bitki adları üzerine biçim ve anlam incelemesi
Morphological and semantic analaysis of Old Anatolian Turkish plant names in the context of two works
EDANUR SAĞLAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA BİNNUR ERDAĞI DOĞUER
- Doğu grubu ağızlarında istem
Valency grammar of Eastern group dialects of Turkey Turkish
BİLGİT SAĞLAM
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET BURAN