Makteli Hüseyinlerin gelişimi ve maktel kıyaslaması
The development of Makteli Hüseyins and maktel comparison
- Tez No: 980778
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET DÖNMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Din, Turkish Language and Literature, Religion
- Anahtar Kelimeler: Halifelik, Kerbelâ, Makteli Hüseyin, Hz. Hüseyin, Caliphate, Karbala, Makteli Hussein, Hazrat Hussei
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Alevilik Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Her dinin mensuplarının dini yorumlama açısından farklılıkları söz konusu olabilmektedir. Bu farklılıklar kesin görüşlerle sınırlandırıldığında mezhepler ortaya çıkmaktadır. İslam dininin mezhebi olan Alevilik doğuşunu kolektif bellekte yaratılış dönemine kadar alırken tarihi bulgular Aleviliğin doğuşunu İslamiyet öncesi Türk tarihine dayandırmaktadır. Türklerin İslamiyet'le ilk temasları Orta Asya'da Ehli Beyt soyundan gelenlerle ve Ehli Beyt taraftarlarıyla olduğu öne sürülmektedir. Türklerin İslamlaşmasında en etkili olan olaylardan biri de Kerbelâ Vakâsı'dır. Sözlü ve yazılı edebiyatta yüzyıllarca yerini alan Kerbelâ Vakâsı'nın müstakil olarak işlendiği eserlere ''Makteli Hüseyin'' denilmektedir. Bu tez Aleviliğin doğuşunu, İslam tarihinin erken döneminin Kerbela Vakâsı'na kadar olan seyrini, Kerbela Vakâsı'nı ele almakla birlikte olayın edebi yansıması olan Makteli Hüseyin geleneğini ve bu bağlamda Arap edebiyatının, Fars edebiyatının ve Türk edebiyatının maktellerini kıyaslayarak incelemektedir. Çalışmada dört halife dönemine değinilmiş, Hz. Ali'nin hilâfeti ve bu süreçte ortaya çıkan iç karışıklıklar üzerinde durulmuş, İslam dünyasında derin etkiler bırakan Hz. Hüseyin'in Kerbela'da şehadeti ele alınmış, Kerbelâ çerçevesinde maktel yazma geleneği üzerinde durularak maktel incelemesi yapılmıştır. Araştırmanın merkezinde Ebû Mihnef'in Maktelü'l-Hüseyin'i, Hüseyin Vaizi Kaşifi'nin Ravzatü'ş-Şüheda'sı ve Şâdi Meddah'ın Makteli Hüseyin'i bulunmaktadır. Bu eserler farklılıkları ve benzerlikleri yönünden ele alınarak incelenmiş olup mezhepsel eğilimlerine de değinilmiştir. Tez Aleviliğin doğuşunu da geleneksel perspektiften ve tarihi açıdan ele almaktadır. Böylece tez Aleviliğin doğuşundan İslam tarihinin erken dönemine kadar uzanmakta ve Makteli Hüseyin çerçevesinde edebi alana da değinmektedir.
Özet (Çeviri)
Members of every religion may have differences in their interpretation of religion. When these differences are limited to definitive views, sects emerge. While Alevism, a sect of Islam, traces its origins back to the period of creation in the collective memory, historical evidence dates the emergence of Alevism to pre-Islamic Turkish history. It is suggested that the Turks' first contact with Islam occurred in Central Asia with descendants of the Ahl al-Bayt and their supporters. One of the most influential events in the Turks' conversion to Islam was the Battle of Karbala. The individual works that explore the Battle of Karbala, which has a place in oral and written literature for centuries, are called“Makteli Hüseyin.”This thesis examines the emergence of Alevism, the course of early Islamic history up to the Battle of Karbala, and the Battle of Karbala itself. It also examines the tradition of Husayn al-Maqtali, a literary reflection of the event, and compares the maktels of Arabic, Persian, and Turkish literature. The study examines the period of the four caliphs, examines the caliphate of Ali and the internal turmoil that arose during this period, and examines the martyrdom of Husayn at Karbala, which profoundly impacted the Islamic world. It also examines the tradition of maktel writing within the context of Karbala. The core of this research focuses on Abu Mikhnaf's Maqtal al-Husayn, Husayn Vaiz-i Kashifi's Rawzat al-Shuhada, and Shadi Meddah's Maqtali Husayn. These works are analyzed with regard to their similarities, differences, and sectarian orientations, thereby shedding light on their respective historical and theological contexts. Furthermore, the thesis investigates the emergence of Alevism from both historical and traditional perspectives. In doing so, it situates the origins of Alevism within the broader framework of early Islamic history, while also highlighting the literary dimension of the Maqtal al-Husayn tradition.
Benzer Tezler
- Azerbaycan`da Muharrem litürjisinde Maktel türü M. Fuzuli ve Kumri`nin yapıtları (2 cilt)
The Maktel genre in the Moharrem liturgy of Azerbaijan the works of Fuzuli and Kumri
ANAR MAMEDOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Halk Bilimi (Folklor)Mimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET YÜRÜR
- Çağatayca bir Maktel-i Hüseyin (İnceleme, metin, çeviri, dizin)
A Maktel-i Hüseyin in Chagatai (Analysis,text, translation,index)
MEHMET KÖYYAR
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEHAN DENİZ ABİK
- Hacı Nûreddîn Efendi ve Hüseyn'in Makteli adlı eseri
Hacı Nureddîn Efendi and his works Called Hüseyn'in Makteli
EYÜP AKDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKKUŞ
- Hacı Nureddin Efendi'nin Vâkıa-yı Deşt-i Kerbela/ Hüseyin'in Makteli Mesnevisi
Hacı Nureddin Efendi's Vâkıa-yı Deşt-i Kerbela/ Hüseyin's Maktel Mesnevi
YASEMİN SÜRÜCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NAZİRE ERBAY
- Süleymaniye Kütüphanesinde bulunan bir Maktel-i Al-i Resûl (Hacı Mahmud Efendi, nr. 4724)
A Maktel-i âl-i Resûl in Süleymaniye Library (Hacı Mahmud Efendi no 4724)
SİBEL ÖZİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELİHA YILDIRAN SARIKAYA