تحقيق ودراسة جزء من نثر الجمان من فتح الرحمن لمحمد بن قرقماس من سورة إبراهيم إلى سورة مريم
Muhammed b. Korkmaz'ın“Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”adlı eserinin tahkiki incelenmesi (İbrahim Sûresinin başından Meryem Sûresinin sonuna kadar)
- Tez No: 981075
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZİYAD RAVAŞDEH
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Tefsir, İşârî Tefsir, İbn Karkamâs, Neşrü'l-Cümân, Seci, İbrahim Suresi, Hicr Suresi, Nahl Suresi, İsrâ Suresi, Kehf Suresi, Meryem Suresi. Bu tez. yüzyıl hicri alimlerinden olan, Tafsīr, Allegorical Interpretation (Tafsīr Ishārī), Ibn Qarqamās, Nathr al-Jumān, Rhymed Prose (Sajʿ), Sūrat Ibrāhīm, Sūrat al-Ḥijr, Sūrat al-Naḥl, Sūrat al-Isrāʾ, Sūrat al-Kahf, Sūrat Maryam
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslami Araştırmalar (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
MUHAMMED B. KORKMAZ'IN“NESRÜ'L-CÜMAN MIN FETHI'R-RAHMAN”ADLI ESERININ TAHKIKI VE TAHLILI (İBRAHİM SÛRESİNİN BAŞINDAN MERYEM SÛRESİNİN SONUNA KADAR) AHMAD AWAD Bu çalışma, yüzyıl Hicri döneminin önde gelen âlimlerinden, Memlükler döneminde Kahire'de yaşamış olan Çerkes asıllı Hanefî âlimi Muhammed b. Karkamâs el-Ektemerî'nin (ö. 882/1478)“Neşrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân”adlı tefsir eserinin bir bölümünün ilmî tahkik ve incelemesini içermektedir. Karkamâs, şer'î ve lisanî ilimleri bir arada mezceden bir âlim olup, tıp ve astronomi gibi alanlara da vakıftı. Tefsir, belâgat ve hurûf ilmi gibi çeşitli sahalarda eserler kaleme almıştır. Bu çalışmanın konusu olan“Neşrü'l-Cümân”, müellifin daha kapsamlı olan“Fethu'r-Rahmân fî Tefsîri'l-Kur'ân”adlı tefsirinin muhtasarı niteliğindedir.“Neşrü'l-Cümân”kısa ancak muhtevalı, ilmî derinliği olan ve edebî üslubu dikkat çeken bir eserdir. Tefsir; seci'li (ahenkli) cümlelerle kaleme alınmış, belâgat açısından zengin bir dil kullanılmıştır. Bu tez, eserin İbrahim Suresi'nden başlayarak Meryem Suresi'ne kadar olan kısmının ilmî tahkikine odaklanmaktadır. Müellif, tefsirinde sûreleri konu bütünlüğüne göre bölümlere ayırmış ve her bölüm için seci'li başlıklar koymuştur. Açıklamalarında özlü, belâgatli ifadeler tercih etmiş; tefsirine hem edebî hem de manevî yönü güçlü bir anlatım hâkimdir. Ahlâkî ve terbiyevî mesajlar ile ibadet ve takvaya teşvik edici unsurlar ön plandadır. Bu tez çalışmasında, eserin İstanbul'daki Beyazıt Devlet Kütüphanesi'nde 587/588 numarayla kayıtlı olan, müellif hattı ile yazılmış dört ciltlik tam nüshası esas alınmıştır. Bu nüsha, hattın netliği ve düzenliliği açısından tahkik için güvenilir bir kaynak olmuştur. Ayrıca, St. Petersburg Kütüphanesi'nde muhafaza edilen, yalnızca dördüncü cildi içeren eksik bir nüsha daha mevcuttur. Bu ikinci nüsha, eserin daha erken bir taslağı izlenimi vermektedir; zira bazı ibare ve sıralamalarda farklılıklar gözlemlenmiştir.“Neşrü'l-Cümân”adlı bu tefsir, esasen müellifin geniş kapsamlı çalışması olan“Fethu'r-Rahmân”a dayanmaktadır. Tez üç ana bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde müellifin hayatı, ilmî şahsiyeti ve eserleri tanıtılmaktadır. İkinci bölümde tefsir eseri, nüshaların özellikleri ve müellifin tefsir yöntemi ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise, İbrahim Suresi'nden Meryem Suresi'ne kadar olan kısmın ilmî tahkiki yapılmıştır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT A Critical Edition and Analytical Study of a Section from the Tafsīr Nathr al-Jumān min Fatḥ al-Raḥmān by Muḥammad ibn Qarqamās (From Sūrat Ibrāhīm to Sūrat Maryam). Ahmad Awad This thesis presents a critical edition and analytical study of a section from the tafsīr (Qur'anic commentary) titled Nathr al-Jumān min Fatḥ al-Raḥmān by the renowned scholar Muḥammad ibn Qarqamās al-Aqtamīrī al-Sharqasī al-Qāhirī al-Ḥanafī (d. 882 AH / 1478 CE), a prominent figure of the 9th century Hijrī. He lived in Cairo during the Mamluk period and was a polymath well-versed in both the Islamic sciences and Arabic linguistics, with additional knowledge in medicine and astronomy. He authored works in various disciplines, including tafsīr, rhetoric, and the science of letters (ʿilm al-ḥarf). Nathr al-Jumān is an abridged version of his more extensive work, Fatḥ al-Raḥmān fī Tafsīr al-Qur'ān. Despite its conciseness, the commentary is rich in scholarly content and marked by a refined and eloquent literary style. It is particularly characterized by rhymed prose (sajʿ) and rhetorical eloquence. This thesis focuses on editing the portion of the tafsīr covering Sūrat Ibrāhīm through Sūrat Maryam, which exemplifies the author's distinctive exegetical approach. In this tafsīr, Ibn Qarqamās divides the surahs into thematic sections, each introduced with a rhymed and stylistically rich title. He interprets each segment in a concise yet eloquent, rhymed prose. His commentary blends rhetorical eloquence with spiritual insight, offering moral guidance along with encouragement toward worship and piety. The primary manuscript used in this thesis is preserved at the Bayezid Library in Istanbul under the number 587/588. It is a complete manuscript in the author's own handwriting and contains all four parts of Nathr al-Jumān. The manuscript is characterized by clear script and meticulous organization, making it the primary source for this edition. Furthermore, a second incomplete manuscript is preserved at the Saint Petersburg Library, containing only the fourth part. This manuscript appears to be an earlier draft, as it exhibits some textual and structural variations. Ibn Qarqamās composed Nathr al-Jumān as an abridged version of his more comprehensive tafsīr, Fatḥ al-Raḥmān. This thesis is structured into three main chapters: The first provides a biography of the author along with an overview of his scholarly contributions. The second offers a detailed description of the tafsīr, its available manuscripts, and an analysis of the exegetical methodology employed by the author. The third chapter presents a critical edition of the manuscript section covering Sūrat Ibrāhīm to Sūrat Maryam, in accordance with established academic standards of textual editing.
Benzer Tezler
- تحقيق ودراسة من قسم باب الكفاءة إلى طلاق المريض من تحفة الأخيار على الدر المختار لبرهان الدين إبراهيم بن مصطفى الحلبي المتوفى سنة 1190 هجرية
Burhâneddin İbrahim el-Halebî'nin telif ettiği Tuhfetu'l-Ahyar Ala'd-Dureri'l-Muhtar eserinin kefâet babından talak babına kadar olan kısmının tahkik ve incelemesi
BERIR OSMAN BABO MOHAMED
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSAMA AL HAMWI
- تحقيق ودراسة من قسم باب الأذان إلى فصل يجهر الإمام من تحفة الأخيار على الدر المختار لبرهان الدين إبراهيم بن مصطفى الحلبي
Burhaneddin İbrahim B. Mustafa el-Halebinin Tuhfetu'l-Ahyar ale'd-Durri'l-Muhtar isimli eserinin 'Elezan' babından 'Yecherü'l-İmam' bölümüne kadar tahkik ve incelenmesi - An investigation and study from Babu al-Adhan to Yajharu al-Imam chapters of a manuscript“Tuhfat al-Akhayyar ala al-Dur al-Mukhtar”
M. HASAN KATTAN
Yüksek Lisans
Arapça
2020
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSAMA AL HAMWI
- تحقيق ودراسة من“باب طلاق المريض إلى باب الاستيلاء”من كتاب تحفة الأخيار على الدر المختار لأبي الصفا برهان الدين إبراهيم بن مصطفى الحلبي
Burhaneddin İbrahim b. Mustafa el-Halebinin Tuhfetü'l-Ahyar Ale'd-Dürri'l-Muhtar isimli eserinin“Talâkü'l-Merîz”babından“el-İstîlâ”babına kadar tahkik ve incelemesi /“An investigation and study from the chapter of divorce of the patient to the chapter of seizure”from the book“Tuhfat al-Akhayyar Ala al-Dur al-Mukhtar”which was written by Abu al-Safa Burhan al-Din Ibrahim bin Mustafa al-Halabi
BASHIR NASHED
Yüksek Lisans
Arapça
2020
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EL HASSEN SID AHMED EL HABIB
- تحقيق ودراسة من فصل“يجهر المصلي”إلى“باب صلاة المريض”من كتاب“تحفة الأخيار على الدر المختار”لإبراهيم بن مصطفى الحلبي المِذاري
Burhaneddin İbrahim b. Mustafa el-Halebinin Tuhfetu'l-Ahyar ale'd-Durri'l-Muhtar isimli eserinin 'Yecherü'l-İmam' bölümünden 'Salâtü'l-merîz' babına Kadar tahkik ve incelenmesi / An investigation and study of the chapters between“Yacharul Musalli (Aloud Worshiping)”and“Salâtü'l-merîz (The Patient's Prayer)”from the book“Tuhfetu'l-Ahyar ale'd-Durri'l-Muhtar”by Burhaneddin Ibrahim bin Mustafa Al-Halabi Al-Madhari
ANAS ABDULLAH SALEEM
Yüksek Lisans
Arapça
2021
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSAMA AL HAMWI
- تحقيق ودراسة كتاب مستحسن الطرائق نظم كنز الدقائق
Müstahsenü't-Tarâik fî Nazmi Kenzi'd-Dekâik adlı eserin tahkik ve incelenmesi
MUHAMMED ELCEDAB
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İMAM RABBANİ ÇELİK