المدخل إلى تقويم اللسان لابن هشام اللخمي- دراسة صرفية دلالية
İbn Hişâm el-Lahmî'nin el-Medhal İlâ Takvîmi'l-lisân adlı eseri üzerine morfolojik ve anlamsal bir inceleme
- Tez No: 981138
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SALİH DERŞEVİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İbn Hişâm el-Lahmî'nin (ö. 577/1181) kaleme aldığı el-Medḫal ilâ taḳvîmi'l-lisân ve taʿlîmi'l-beyân adlı eser, Endülüs'te dilsel bozulma (lahn) olgusuna karşı kaleme alınmış en önemli çalışmalardan biridir. Eser iki ana bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde müellif, ez-Zebîdî ve İbn Mekkî es-Sıkıllî'nin bazı görüşlerine tenkitlerde bulunur. İkinci bölümde ise kendi yaşadığı dönemin halkı arasında yaygınlaşan dil yanlışlarını ele alır. Bu bağlamda şu sorular önem arz etmektedir: Acaba İbn Hişâm, Zebîdî ve İbn Mekkî'ye yönelttiği bütün eleştirilerinde isabetli midir? Bir kelime veya kullanımı zayıf yahut yanlış olarak nitelendirmesi ne ölçüde ilmî bir kesinlik arz etmektedir? Dilin tarihî gelişimi ile lahn olgusu ve bu olguya karşı kaleme alınan eserler arasında nasıl bir ilişki vardır? Ayrıca Endülüs Arapçasının söz konusu dönemlerdeki yapısı ile günümüz Arapçası arasında bir süreklilik ya da etkileşim söz konusu mudur? Son olarak, bir kelimenin ya da ifadenin zaman içinde anlam veya biçim bakımından uğradığı her değişiklik mutlaka bir lahn olarak mı değerlendirilmelidir? Bu araştırma, söz konusu sorulara bilimsel ve nesnel bir şekilde yanıt vermeyi amaçlamıştır. Bu doğrultuda betimleyici-analitik yöntem benimsenmiş; İbn Hişâm el-Lahmî'nin eserinde geçen kelimeler sistematik olarak taranmış ve hem sarf (morfoloji) hem de anlam (semantik) açısından incelenmiştir. Bu terkip ve ifadeler, klasik dil kitapları ve sözlükler ışığında değerlendirilmiştir. Kur'an kıraatleri, hadisler, sahabe ve tabiûn rivayetleri ile Arap şiiri ve nesrinden örneklerle desteklenerek dilsel delillerle tartışmaya açılmıştır. Nihai hedef; doğruya ve hakikate ulaşmak, hatalı olduğu düşünülen kullanımların ise dilin tarihî gelişimi ve değişim yasaları çerçevesinde gerekçelendirilmesini ve açıklanmasını sağlamaktır. Araştırmanın önemi, Arap dilinin karşılaştığı en büyük tehditlerden biri olan lahn (dil bozulması) olgusuna doğrudan temas etmesinden kaynaklanmaktadır. Zira bu olgu, Arap dilbilgisi kurallarının tesis edilmesine, lügat ve dil kitaplarının yazılmasına sebep olmuştur. Kur'an ve Sünnet'in dili olan Arapçanın muhafazası açısından tarihî bir dönüm noktası teşkil etmiştir. Ayrıca Lahmî'nin bu alandaki eseri, yaşadığı dönemde dile sirayet eden bozulmaları bertaraf etmeye yönelik ciddi bir çaba olması bakımından ayrı bir öneme sahiptir. Çalışma neticede birtakım önemli sonuçlara ulaşmıştır. Bunlardan en dikkat çekici olanları şunlardır: Lahmî'nin, ez-Zebîdî ve İbn Mekkî'ye yönelik eleştirileri ile kendi döneminin halk diline dair değerlendirmeleri arasında, hata ve doğruluk ölçütlerini belirlemede zaman zaman tutarsızlık gösterdiği görülmektedir. Elde edilen bulgulara göre, her standart dile aykırı kullanımın mutlak anlamda“lahn”(dil hatası) sayılamayacağı, anlam kaymasının ya da anlamın başka bir bağlama taşınmasının ise çoğu zaman mecaz ve teşbih kapsamında değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Nitekim eş anlamlılık (terâdüf), zıt anlamlılık (tażâdd) ve çok anlamlılık (iştirâk lafzî) gibi semantik olgular, anlam değişiminin temel dinamikleri arasında yer almaktadır. Bu tür değişimler, lehçeler arasındaki farklılıkların, nesiller arası ve dönemler arası dilsel dönüşümün tabii bir sonucudur. Ayrıca, dilsel gelişimle lahn olgusu arasında sıkı bir ilişki olduğu ortaya konmuştur. Dil değişimi, hem lahnın ortaya çıkış nedenlerini açıklar hem de bu bağlamda dilin doğal evrim yasaları hakkında ipuçları verir. Modern dilciler, bu bağlamda lahn vakalarından hareketle dilsel değişim süreçlerini ve kurallarını formüle etmişlerdir. Bununla birlikte, lahnın tek sebebi olarak Arapların yabancılarla temas etmesi gösterilemez. Daha derin ve çok yönlü nedenlerin bu sürece etki ettiği anlaşılmaktadır.
Özet (Çeviri)
The book 'Al-Madkhal ila Taqwīm Al-Lisan' by Ibn Hisham Al-Lakhmi (d. 577 AH) is considered one of the most significant works addressing the phenomenon of linguistic 'Lahn' (grammatical and lexical error) in Al-Andalus. The book is divided into two main sections: the first is dedicated to respond to the claims made by Al-Zubaydi and Ibn Makki Al-Siqilli, while the second focuses on the linguistic mistakes common among the people of his time. This study investigates whether Ibn Hisham was accurate in all his claims of Al-Zubaydi and Ibn Makki, and whether his judgments of linguistic weakness or error were precise. It also explores the relationship between linguistic evolution and the phenomenon of 'lahn', as well as the relevance of Andalusian Arabic to contemporary Arabic. Furthermore, it questions whether every change in word form or meaning constitutes error or 'lahn'. This study aims to answer these questions objectively using a descriptive-analytical approach, by thoroughly examining the lexical items mentioned in the book and analyzing them morphologically and semantically. These items are then compared with classical Arabic sources and dictionaries, and evaluated using accepted linguistic evidence, such as Quranic readings, Prophetic traditions, historical narrations, and the speech of Arabs in poetry and prose. The goal is to reach accurate linguistic judgments, and to interpret instances of 'lahn' or error through the lens of linguistic change and its governing principles. The significance of this research lies in its focus on one of the most critical issues affecting the Arabic language: the phenomenon of 'lahn', which led to the development of grammar rules and the compilation of linguistic works and dictionaries in an effort to preserve the language of the Quran and Sunnah. Ibn Hisham Al-Lakhmi's book holds particular importance for its bold stand against this phenomenon and its efforts to purify the language of its era from linguistic impurities. The study concludes with several key findings, including the inconsistency in Al-Lakhmi's criteria for linguistic correction and error in his critique of Al-Zubaydi and Ibn Makki compared to his judgments on the general language of his contemporaries. It also establishes that not all deviations from standard Arabic constitute 'lahn', that shifts in meaning can arise from metaphor and analogy, and that synonymy, antonymy, and polysemy are major indicators of semantic development. These phenomena naturally result from dialectal variation across generations and regions. The research further confirms a strong connection between linguistic evolution and 'lahn', as the former helps explain and justify the latter, and has informed modern linguists in identifying its manifestations and rules. Moreover, it asserts that 'lahn' arises from various causes beyond mere Arab–non-Arab linguistic contact.
Benzer Tezler
- اﻟﺸِّﻌﺮُ اﻟﻌ َﺮﺑ ِﻲﱡ وَ أَﺛَﺮُه ُ ﻓﻲ اﻟﺨُﻄَﺐِ اﻟﺪِّﯾ ْﻨ ِﯿﱠﺔ
Eş-şi'ru'l-'Arabiyyu ve Eseruhu Fi'l-Hutabi'd-Diniyye
NATIQ FAWZI IBRAHIM AL-AZZAWI
Doktora
Arapça
2024
DilbilimUşak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL İBRAHİM KOCABIYIK
- Bütüncül yaklaşım açısından aktif öğrenim stratejisine dayalı anadili arapça olmayanların eğitimine dair bir öneri (orta seviye örneği)
مقترح لبناء مهمات تعليمية لغير الناطقين بالعربية استنادًا إلى إستراتيجيات التعلم النشط وفق المدخل التكاملي“المستوى المتوسط أنموذجًا”
HAMDO ELHÜSEYİN
- المصطَلَحَاتُ الصَّوتيَّة في التراث اللغوي عِنْدَ العَرَب (دراسة تارِيخِيَّة تأصيليَّة من القَرن الأول إلى القَرن السادس الهِجرِي)
Arapların dılsel mırasındakı fonetik terimler (birinci yüzyıldan altıncı yüzyıla kadar temel bir tarihsel çalışma)
ADEL ABUSHAAR
Doktora
Arapça
2004
DilbilimUmm Al-Qura UnıversıtyArap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
البروفيسور. دكتور. MUHAMMET AL-ÖMERİ
- الوصف في رسائل ابن أبي الخِصال
İbn Ebi'l-Hisâl'ın mektuplarında tasvîr / Description in the letters of Ibn Abi al-Khusal
BIZHAR YOUSIF MOHAMMED ALI
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULHADİ TİMURTAŞ
- Corrosion-wear simulation of automotive engine component materials under biodiesel
Başlık çevirisi yok
SAFA YUSUF ÇETİN
