Geri Dön

Kamu hizmeti yayıncılığı ve engellilik engelli bireylere yönelik ve engellilik konulu programların analizi

Public service broadcasting and disability analysis of programs for and about people with disabilities

PDF İndir

  1. Tez No: 982766
  2. Yazar: MESTİNAZ GÜNDAŞ
  3. Danışmanlar: PROF. DR. FIRAT TUFAN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: İletişim Bilimleri, Radyo-Televizyon, Communication Sciences, Radio and Television
  6. Anahtar Kelimeler: BBC, Engelli hakları, Engellilik, Kamu yayıncılığı, TRT, TRT yayınları, BBC, Handicapped rights, Disability, Public broadcasting, Turkish Radio and Television Corporation, Turkish Radio and Television Corporation broadcasts
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tez, kamu hizmeti yayıncılığı yapan yayın kuruluşlarının, engelli bireylerin toplumsal temsiline ve kamuoyu oluşturma süreçlerine olan katkısını incelemektedir. Çalışma, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) kanallarını (TRT 1, TRT Haber, TRT Spor, TRT Spor Yıldız) incelemekte ve Birleşik Krallık Kamu Hizmeti Yayıncısı (BBC) bünyesindeki BBC News kanalının yayıncılık pratiklerini karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Tez,“Kamu Hizmeti Yayıncılığı”nın engellilik konusundaki toplumsal sorumluluğu, George Gerbner'in“Kültür Yetiştirme Analizi”, Jürgen Habermas'ın“Kamusal Alan Teorisi”,“Sosyal ve Hak Temelli Engellilik Modeli”gibi kuramsal çerçevelerle ilişkilendirilerek ele alınmakta ve medya temsiliyetinin bu bağlamdaki rolü sorgulanmaktadır. Araştırmada, TRT kanallarının (TRT 1, TRT Haber, TRT Spor, TRT Spor Yıldız) 1-31 Ekim 2024 tarihleri arasındaki yayınları nitel ve nicel içerik analizi yöntemleriyle incelenmiş ve buna ek olarak TRT Haber ve BBC News kanalllarının 3-10 Ekim 2024 tarihleri arasındaki bir haftalık yayınları karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Analizler; yayın süresi, temsil biçimi, dil kullanımı, tematik içerikler ve erişilebilirlik gibi kritik parametreler üzerinden yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, her iki kamu yayıncısının da engellilik konusunu gündeme taşıdığını, ancak farklı stratejiler benimsediğini göstermektedir. Bulgular, her iki kurumun da“Evrensellik İlkesi”ni sınırlı ölçüde karşıladığını göstermektedir. TRT kanalları arasında engellilere yönelik ve engellilik temalı içeriklere en fazla yer veren kanal TRT 1'dir (%7,12); ancak bu sürenin işaret dili ile yayınlanan programlar hariç tutulduğunda engelli bireylerin yer aldığı ve engelliliğin konu edildiği programların oranı çok daha azdır. (%0,4) Özellikle TRT Spor Yıldız, engellilik yayınlarına diğer kanallara göre daha fazla yer ayırarak bu konuda öne çıkarken (%2,41), TRT Spor (%0,9) ve TRT Haber'deki (%0,56) oranlar en düşük düzeydedir. BBC News ve TRT Haber'in bir haftalık yayınları karşılaştırıldığında, TRT Haber'in engellilik konusulu programlarının haftalık yayın süresinin (%0,73) BBC News'ten (%0,145) daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Dünyada nüfusun %16'sının engelli bireylerden oluşturduğu düşünüldüğünde bu temsil oranlarının oldukça yetersiz olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, her iki kurum da engelliliği ana akım gündemin merkezine taşımak yerine, sınırlı zaman dilimlerinde ve genellikle kısa haber formatlarında işlemektedir. TRT kanalları, engelli bireyleri“aktif özneler”olarak temsil ederek ve“saygılı ve dâhil edici”bir dil kullanarak olumlu bir yaklaşım sergileme eğilimindeyken, BBC News'in yayınlarında ise“pasif temsil”in ağırlıklı olduğu görülmektedir. Buna karşın, hem BBC hem de TRT programlarında, stereotiplerin (Süper Engelli ve Trajik Kurban) hakim olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, her iki kurumun da engelliliği toplumsal bir olgu olarak değil, duygusal etki yaratmaya yönelik bireysel hikâyeler üzerinden kurguladığını ve böylece mevcut önyargıların yeniden üretimine zemin hazırladığını göstermektedir. Engellilere yönelik ve engellilik konulu programların TRT ve BBC kanallarında büyük çoğunluğunda, temel erişilebilirlik özelliklerinin (işaret dili, altyazı, sesli betimleme) bulunmaması, engelli bireylerin bilgiye ve kamusal söyleme eşit erişim hakkının ihmal edildiğini göstermektedir. Bu durum, kamu hizmeti yayıncılığının“herkes için yayın”ilkesiyle köklü bir çelişki oluşturmakta, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi'nin bilgiye erişim hakkı ve Hak Temelli Sosyal Model'in yükümlülükleriyle uyuşmamaktadır. Sonuç olarak, kamu hizmeti yayıncılarının kamusal sorumluluğu ve yayıncılık ilkelerinin gereği olarak, engellilere yönelik ve engellilik konulu yayınlarda atması gereken adımların başında, engelli bireylerin ve engelliliğin daha doğru temsillerle daha fazla gündeme alınması, program içeriklerinin oluşturulmasında engelli bireylerin söz sahibi olması ve yayınlara erişilebilirliğin temel bir standart haline getirilmesi gelmektedir.

Özet (Çeviri)

This thesis examines the contribution of public service broadcasting organizations to the social representation of people with disabilities and to the processes of public opinion formation. The study analyzes the channels of the Turkish Radio and Television Corporation (TRT) — TRT 1, TRT Haber, TRT Spor, and TRT Spor Yıldız — and comparatively evaluates the broadcasting practices of the BBC News channel within the British Broadcasting Corporation (BBC). The thesis addresses the social responsibility of Public Service Broadcasting regarding disability, linking it to theoretical frameworks such as George Gerbner's Cultivation Theory, Jürgen Habermas's Public Sphere Theory, and the Social and Rights-Based Disability Model. Within this framework, it questions the role of media representation in shaping public perception and discourse. The research examines the broadcasts of TRT channels (TRT 1, TRT Haber, TRT Spor, TRT Spor Yıldız) between October 1 and 31, 2024, through qualitative and quantitative content analysis methods. In addition, the weekly broadcasts of TRT Haber and BBC News between October 3 and 10, 2024, were analyzed comparatively. The analyses were conducted based on critical parameters such as broadcast duration, representation format, language use, thematic content, and accessibility. The findings reveal that both public broadcasters address disability but adopt different strategies. Both institutions were found to comply with the Principle of Universality only to a limited extent. Among TRT channels, TRT 1 allocates the most airtime to disability-related content (7.12%); however, when sign-language programs are excluded, the proportion of programs featuring people with disabilities or addressing disability decreases significantly (0.4%). TRT Spor Yıldız stands out by allocating more airtime to disability-related content (2.41%), whereas TRT Spor (0.9%) and TRT Haber (0.56%) show the lowest levels of representation. When the weekly broadcasts of BBC News and TRT Haber are compared, TRT Haber devotes a higher proportion of its weekly broadcast time (0.73%) to disability-related content than BBC News (0.145%). Considering that approximately 16% of the world's population consists of people with disabilities, these representation rates are considerably low. Thus, rather than placing disability at the center of the mainstream agenda, both institutions tend to cover it within limited time slots and mostly in short news formats. TRT channels tend to take a positive approach by representing people with disabilities as active subjects and using respectful and inclusive language, whereas BBC News predominantly employs passive representation. Nevertheless, stereotypes such as the Super-Disabled Hero and the Tragic Victim are prevalent in both BBC and TRT programs. This indicates that both institutions frame disability not as a social issue but through individual, emotionally charged stories, thereby reinforcing existing prejudices. The absence of basic accessibility features — such as sign language, subtitles, and audio description — in most programs about or for people with disabilities on TRT and BBC channels demonstrates a neglect of the right to equal access to information and participation in public discourse. This situation fundamentally contradicts the principle of broadcasting for everyone in public service broadcasting and is inconsistent with both the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD) and the obligations of the Rights-Based Social Model. In conclusion, as part of their public responsibility and broadcasting principles, public service broadcasters must take concrete steps to ensure that disability and people with disabilities are represented more accurately and more prominently in media content, that people with disabilities have an active role in content production processes, and that accessibility becomes a fundamental standard in broadcasting.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    208276

    Kamu hizmeti yayıncılığı ve Trt'de program üretim süreci

    Public service broadcasting and the process of production at Trt

    NİMET ERSİN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    Radyo-TelevizyonAnkara Üniversitesi

    Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı

    PROF.DR. BÜLENT ÇAPLI

  2. Tez No

    258393

    Kamu hizmeti yayıncılığı ve çocuk programları: TRT Çocuk

    Public service broadcasting and children programmes: TRT Çocuk

    CANAN DURAL TASOUJİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Radyo-TelevizyonHacettepe Üniversitesi

    İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ASKER KARTARI

  3. Tez No

    755008

    Dijital çağda kamu hizmeti yayıncılığı: BBC, TRT ve MNB örnekleri üzerinden

    Public service broadcasting in digital era: The cases of BBC, TRT and MNB

    NOMİN-ERDENE MUNKHBAT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Gazetecilikİstanbul Üniversitesi

    Gazetecilik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ASLI YAPAR GÖNENÇ

  4. Tez No

    393400

    Değişen medya ortamında Avrupa'da kamu hizmeti yayıncılığı politikaları ve uygulamaları: Avrupa ekseninden TRT'nin dijital medya uygulamalarının değerlendirilmesi

    Public broadcasting policiesw in Europe in the changing media environment: An evaluation of TRT's digital media practices via the European perspective

    ÖZGE YALÇIN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    Radyo-TelevizyonAnkara Üniversitesi

    Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BURCU SÜMER

  5. Tez No

    538062

    Türkiye'de yeni medyanın kamu hizmeti yayıncılığında yarattığı değişimler: TRT ve yeni medya ilişkisi

    The changes created by new media in public service broadcasting: The relationship between Turkish radio and television corporation and new media

    HARUN FURKAN YAĞBASAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    İletişim BilimleriFırat Üniversitesi

    İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN İLASLAN

Geri Dön