Kentsel arkeoloji ve uygulamaları
Urban archaeology and its applications
- Tez No: 983607
- Danışmanlar: PROF. DR. ATİLLA ENGİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Kentsel Arkeoloji, Kültürel Miras, Koruma Planlaması, Restorasyon, Gaziantep, Urban Archaeology, Cultural Heritage, Conservation Planning, Restoration, Gaziantep
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, kentsel arkeolojinin çağdaş kent planlamasındaki yeri ve kültürel mirasın sürdürülebilir biçimde korunmasındaki rolünü Gaziantep özelinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Kentsel arkeoloji, modern şehirlerin çok katmanlı yapısı içinde geçmişin izlerini bilimsel, yönetsel ve toplumsal boyutlarıyla koruma, yorumlama ve kent yaşamına entegre etme sürecini kapsamaktadır. Özellikle Avrupa'da II. Dünya Savaşı sonrası geliştirilen kültür varlıklarını koruma politikaları ve Valetta (1992) ile UNESCO (1972) gibi uluslararası sözleşmeler, kentsel arkeolojiyi hukuki ve planlamaya entegre edilebilir bir alan olarak tanımlamıştır. Türkiye'de 2863 sayılı yasa ve İlke Kararları ile bu çerçeve oluşturulsa da uygulamada idari parçalanmışlık, halk katılımının sınırlılığı ve yatırımcı-arkeolog çatışmaları gibi yapısal sorunların sürdüğü görülmektedir. Araştırmanın saha çalışması bölümünde, Gaziantep'in kentsel arkeolojik değerleri, koruma planlaması ve restorasyon uygulamaları derinlemesine incelenmiştir. Zeugma, Karkamış ve Yesemek gibi kırsal arkeolojik alanların yanı sıra, Gaziantep Kalesi ve kent merkezindeki kazılar, şehrin çok katmanlı arkeolojik potansiyelini ortaya koymaktadır. 2000'li yıllardan itibaren yerel yönetimlerin (özellikle Büyükşehir Belediyesi ve KUDEB'in) öncülüğünde gerçekleştirilen Koruma Amaçlı İmar Planları, sokak sağlıklaştırma projeleri ve han-konak restorasyonları, kentin kültürel mirasını yaşatma açısından önemli örnekler sunmaktadır. Sabun-Pekmez Hanı, Göğüş Konağı, Bayazhan ve Kendirli Kilisesi gibi yapıların yeniden işlevlendirilerek müze, kültür merkezi ya da gastronomi mekânına dönüştürülmesi, Gaziantep'in miras yönetimi stratejisinin başarısını ortaya koymaktadır. Araştırma sonucunda ulaşılan temel bulgu, kentsel arkeolojinin yalnızca bilimsel bir kazı faaliyeti değil, aynı zamanda planlama, katılım ve sürdürülebilirlik ilkeleriyle yürütülmesi gereken çok disiplinli bir yönetim biçimi olduğudur. Kentli bireylerin geçmişle bağ kurabileceği alanlar oluşturmak, kültürel mirası ekonomik ve toplumsal değer üretiminin parçası haline getirmek, bu sürecin temel hedefleri arasındadır. Gaziantep örneği, Türkiye gibi geç kentleşen ve zengin kültürel mirasa sahip ülkelerde arkeolojik varlıkların korunması için yeni bir yaklaşımın gerekliliğini ortaya koymakta, katılımcı, planlı ve bilimsel temelli bir koruma paradigmasının inşasına katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to evaluate the place of urban archaeology in contemporary urban planning and its role in the sustainable protection of cultural heritage in Gaziantep. Urban archaeology covers the process of preserving, interpreting and integrating traces of the past into urban life with scientific, administrative and social dimensions within the multi-layered structure of modern cities. Especially in Europe, the policies for the protection of cultural assets developed after World War II and international conventions such as Valetta (1992) and UNESCO (1972) have defined urban archaeology as a field that can be integrated into law and planning. Although this framework was established in Türkiye with Law No. 2863 and Principle Decisions, it is seen that structural problems such as administrative fragmentation, limited public participation and investor-archaeologist conflicts persist in practice. In the fieldwork section of the research, urban archaeological values, conservation planning and restoration practices of Gaziantep were examined in depth. In addition to rural archaeological sites such as Zeugma, Karkamış and Yesemek, excavations in Gaziantep Castle and the city center reveal the multi-layered archaeological potential of the city. Conservation Development Plans, street rehabilitation projects and inn-mansion restorations carried out under the leadership of local governments (especially the Metropolitan Municipality and KUDEB) since the 2000s provide important examples in terms of keeping the cultural heritage of the city alive. The re-functioning of structures such as Sabun-Pekmez Hanı, Göğüş Mansion, Bayazhan and Kendirli Church and their transformation into museums, cultural centers or gastronomy venues demonstrate the success of Gaziantep's heritage management strategy. The main finding of the research is that urban archaeology is not only a scientific excavation activity, but also a multidisciplinary management style that should be carried out with the principles of planning, participation and sustainability. Creating areas where urban individuals can connect with the past and making cultural heritage a part of economic and social value production are among the main goals of this process. The Gaziantep example reveals the necessity of a new approach for the protection of archaeological assets in countries with a rich cultural heritage and late urbanization, such as Turkey, and contributes to the construction of a participatory, planned and scientifically based protection paradigm.
Benzer Tezler
- Tarihsel mekanların analizinde uzaktan algılama ve CBS uygulamalarında entropi yaklaşımı:“Ksanthos Antik Kenti örneği”
Entropy approach in remote sensing and gis applications in the analysis of historical places:“the case of Ancient City of Xanthos”
ESRA ÖLMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Jeodezi ve FotogrametriAkdeniz ÜniversitesiUzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ERTÜRK
- Kentsel arkeoloji ve müze ilişkisi: İstanbul Arkeoloji Müzeleri
The relationship between city archaeology and museum in the example of İstanbul Archaeological Museums
BERNA POLAT
- An Assesment of urban archaeology and archaeological heritage: A case study in Ulus - Ankara
Ankara - Ulus örneği ile kentsel arkeoloji ve arkeolojik mirasın bir değerlendirilmesi
DENİZ ÇAĞLAYAN
Yüksek Lisans
İngilizce
1999
Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NUMAN TUNA
- GIS applications and heritage awareness in urban archaeology: A case study on Ulus, Ankara
Kent arkeolojisinde CBS uygulamaları ve kültürel miras farkındalığı: Ulus, Ankara örneği
ECEM AYŞE ÇELİK LLADO LAZO
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
ArkeolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiYerleşim Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LALE ÖZGENEL
- Urban archaeology (a visionary framework for urban archaelogy in Turkey)
Kentsel arkeoloji (Türkiye'de kentsel arkeoloji için vizyonel bir yaklaşım)
AYŞEN BOYLU
Yüksek Lisans
İngilizce
1994
ArkeolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖNÜL TANKUT