Okul müdürlerinin öğrenme merkezli liderlik davranışları ile öğretmenlerin öğretimsel uygulamaları arasındaki ilişkide psikolojik sermaye ve lider üye etkileşiminin rollerinin incelenmesi
Examining the roles of psychological capital and leader-member exchange in the relationship between school principals' learning-centered leadership behaviors and teachers' instructional practices
- Tez No: 984450
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ONUR ERDOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, okul müdürlerinin öğrenme merkezli liderlik davranışları ile öğretmenlerin öğretimsel uygulamaları arasındaki ilişkide psikolojik sermayenin aracılık rolünü ve lider üye etkileşiminin düzenleyicilik rolünü belirlemeyi amaçlayan ilişkisel tarama deseninde bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemini Tokat iline bağlı ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan toplam 503 öğretmen oluşturmuştur. Örneklemin belirlenmesinde ise tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verilerinin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Öğrenme Merkezli Liderlik Ölçeği, Öğretmen Öğretim Uygulamaları Ölçeği, Lider Üye Etkileşimi Ölçeği, Umut Ölçeği, Akademik İyimserlik Ölçeği, Öğretmen Öz Yeterliği Ölçeği ve Dayanıklılık Ölçeği kullanılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizinde doğrulanan faktör yapıları, yapısal eşitlik modellemesinde gizil ölçümler olarak konumlandırılmıştır. Elde edilen bulguların analizi aşamasında ikili ilişkilerin tespit edilmesinde, Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı; doğrudan ve dolaylı yordayıcılıkların belirlenmesinde ise yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Sonuçlar incelendiğinde model içerisinde yer alan değişkenler arasındaki tüm ikili ilişkilerin pozitif yönlü ve anlamlı olduğu görülmüştür. Yapısal eşitlik modeli sonuçlarımız öğretmenlerin umut, akademik iyimserlik, öz yeterlik ve dayanıklılıklarının öğretimsel uygulamalarını pozitif yönlü ve anlamlı şekilde etkilediğini göstermiştir. Öğrenme merkezli liderlik de hem öğretmenlerin umut, akademik iyimserlik, öz yeterlik ve dayanıklılıkları hem de öğretimsel uygulamaları ile anlamlı ve pozitif biçimde ilişkilidir. Benzer şekilde öğrenme merkezli liderlik ile öğretmenlerin öğretimsel uygulamaları arasındaki ilişkide umut, akademik iyimserlik, öz yeterlik ve dayanıklılığın aracı rolü de pozitif ve anlamlı bulunmuştur. Ayrıca bu ilişki ağı içerisinde lider üye etkileşiminin öğretmenlerin umut, akademik iyimserlik, öz yeterlik ve dayanıklılığı üzerindeki doğrudan ve öğretimsel uygulamaları üzerindeki dolaylı düzenleyici rolü de anlamlı bulunmuştur. Ek olarak öğretimsel uygulamaların cinsiyet, yaş, okul türü ve mesleki kıdem gibi değişkenlere göre anlamlı farklılıklar gösterdiği de ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen sonuçlar alan yazınındaki benzer araştırmalarla karşılaştırılarak tartışılmış; karar alıcılar, uygulayıcılar ve araştırmacılar için okul müdürlerinin öğrenme merkezli liderlik becerilerini geliştirmeye yönelik mesleki eğitim programlarının güçlendirilmesi, öğretmenlerin psikolojik sermayelerini artıran uygulamaların desteklenmesi ile lider üye etkileşimi düzeyini yükselten işbirlikçi ve şeffaf okul iklimlerinin teşvik edilmesi önerilmiştir. Ayrıca öğretimsel uygulamalara ilişkin algıları farklılaşan öğretmen gruplarına yönelik hedeflenmiş hizmet içi eğitimlerin planlanması, modelin farklı kültürel bağlamlarda, karma yöntemler ile okul temelli olarak yeniden test edilmesi ve modelin örgütsel adalet, okul iklimi, tükenmişlik ve iş yükü gibi farklı aracı ve düzenleyici değişkenlerle yeniden modellenmesi gibi önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study is a cross-sectional study research aimed at determining the mediating role of psychological capital and the moderating role of leader-member exchange in the relationship between school principals' learning-centered leadership behaviors and teachers' instructional practices. The sample of the study consisted of a total of 503 teachers working in primary, secondary and high schools affiliated with the province of Tokat. Stratified sampling method was used to determine the sample. Data collection instruments included the Personal Information Form, Learning-Centered Leadership Scale, Teacher Instructional Practices Scale, Leader-Member Exchange Scale, Hope Scale, Academic Optimism Scale, Teacher Self-Efficacy Scale and Resilience Scale. The factor structures confirmed through confirmatory factor analysis were positioned as latent variables in the structural equation modeling. For data analysis Pearson product-moment correlation coefficient was used to identify bivariate relationships while structural equation modeling was employed to determine direct and indirect predictive effects. The results indicated significant positive empirical relationships among all pairs of variables included in the model. The structural equation model results showed that teachers' hope, academic optimism, self-efficacy and resilience positively and significantly affected their instructional practices. Learning-centered leadership is also significantly and positively related to both teachers' hope, academic optimism, self-efficacy, resilience and their instructional practices. Similarly the mediating role of hope, academic optimism, self-efficacy and resilience in the relationship between learning-centered leadership and teachers' instructional practices was found to be positive and significant. Additionally the moderating role of leader-member exchange on teachers' hope, academic optimism, self-efficacy and resilience as well as its indirect moderating effect on instructional practices within this relational framework was also found to be significant. Furthermore instructional practices were found to differ significantly according to variables such as gender, age, school type and professional seniority. The results were discussed in comparison with similar studies in the literature and several recommendations were proposed for policymakers, practitioners and researchers. These include strengthening professional development programs to enhance school principals' learning-centered leadership skills, supporting practices that improve teachers' psychological capital and promoting collaborative and transparent school climates that enhance leader–member exchange. Additionally it was recommended to plan targeted in-service training for teacher groups with differing perceptions of instructional practices, to retest the model in different cultural contexts using mixed methods at the school level and to re-model the framework by incorporating additional mediating and moderating variables such as organizational justice, school climate, burnout and workload.
Benzer Tezler
- Okul müdürlerinin öğretimsel liderlik davranışları ile sınıf rehber öğretmenlerinin rehberlik uygulamaları arasındaki ilişki
The relationship between the educational leadership behaviors of the school principals and the guidance practices of the class guidance teachers
ERCAN KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAD ŞENTÜRK
- Mesleki eğitim ve öğretim sisteminin güçlendirilmesi projesi(MEGEP) pilot meslek lisesi yöneticilerinin öğretim liderliği davranışları
The instructional leadership behaviors of the pilot vocational high school managers of the project ?strengthening vocational education and training system in Turkey?.
ÖZLEM KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEFİKA ŞULE ERÇETİN
- İlkokul müdürlerinin öğretimsel liderlik davranışlarının incelenmesi
Analysis of primary school pricipals' instructional leadership behaviours
MAHMUT SEVİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESERGÜL BALCI
- Okul müdürlerinin öğrenme merkezli liderlik davranışları ile okulların değişime açıklık ve öğretmenlerin yapay zekâ kullanım algıları arasındaki ilişki
The relationship between principals' learning-centered leadership behaviors and schools' openness to change and teachers' perceptions of artificial intelligence use
EMİNE BEYZA SAYILI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSüleyman Demirel ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YENER AKMAN
- Okul müdürlerinin öğrenme merkezli liderlik davranışlarının öğretmen mesleki öğrenmesiyle ilişkisi (İstanbul-Pendik örneği)
Relationship between learning-centered leadership behaviors of school principals and professional learning of teachers (Istanbul-Pendik example)
MURAT MUHAMMET KEBELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Okan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SONER POLAT