Geri Dön

Bir üniversite hastanesine başvuran yetişkinlerin akılcı ilaç kullanımı farkındalığı ve farmakofobi durumlarının değerlendirilmesi

Assessment of rational drug use awareness and pharmacophobia among adults attending a university hospital

PDF İndir

  1. Tez No: 984579
  2. Yazar: ZEYNEP SELİN TURHAN
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. NUR DEMİRBAŞ, PROF. DR. NAZAN KARAOĞLU
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
  6. Anahtar Kelimeler: Akılcı ilaç kullanımı, Farkındalık, Farmakofobi, Polifarmasi, Tedaviye uyum, İlaç inançları, Rational drug use, Awareness, Pharmacophobia, Polypharmacy, Treatment adherence, Medication beliefs
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Akılcı ilaç kullanımı, ilaçların doğru endikasyonda, uygun doz, süre ve maliyetle güvenli biçimde kullanılmasını amaçlayan bir yaklaşımdır. Kronik hastalıkların artışıyla beraber sık karşılaştığımız polifarmasi kavramı bu süreci zorlaştırırken; bireysel ve kültürel inançlardan kaynaklanan farmakofobi ise tedaviye uyumu olumsuz etkileyebilmektedir. Bu çalışmada, yetişkin bireylerin akılcı ilaç kullanımı farkındalık düzeyleri, farmakofobi eğilimleri, polifarmasi durumları ve ilaç inançları değerlendirilerek, bu faktörlerin tedaviye uyum üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlandı. Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı nitelikteki bu çalışmanın evrenini, Necmettin Erbakan Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi polikliniklerine başvuran 18 yaş ve üzerindeki 407 yetişkin oluşturdu. Literatür doğrultusunda oluşturulan anket formunda; sosyodemografik özellikleri, ilaç kullanım deneyimlerini ve farmakofobi durumlarını değerlendirmeye yönelik soruların olduğu bilgi formu, Morisky Tedavi Uyum Ölçeği (MTUÖ), Akılcı İlaç Kullanımı Farkındalık Ölçeği (AİKFÖ) ve İlaçlar Hakkında İnançlar Ölçeği (İHİÖ) yer aldı. Anket uygulamaları, 2023 yılı Şubat–Mart ayları arasında araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme yöntemiyle gerçekleştirildi. Veriler Statistical Package for Social Sciences for Windows (SPSS) 22.0 programı kullanılarak analiz edildi; p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 400 bireyin yaş ortalaması 40,27±13,14 (min=19, maks=72) yıldı. Katılımcıların %60,3'ü (n=241) kadın, %68,3'ü (n=273) evli, %43,7'si (n=175) yükseköğretim eğitim düzeyine sahipti. Bireylerin %65'i (n=260) hekim önerisi olmadan, çoğunlukla ağrı kesici ilaçlar [%53,5 (n=214)] kullanmaktaydı. Katılımcıların %39,5'inde (n=158) kronik hastalık bulunmaktaydı. Polifarmasi oranı %15,2 (n=24) olup, polifarmasinin tedaviye uyum ile bireylerin ilaçlara yönelik inanç ve tutumları üzerinde anlamlı etkisi saptanmadı. Katılımcıların %50,7'si (n=203) son aldığı tedaviyi düzensiz kullandığını veya hiç kullanmadığını belirtti; bu durumun en sık nedeni“unutkanlık”[%24,5 (n=98)] olarak belirlendi. MTUÖ'ye göre bireylerin %44,7'sinin (n=179) tedaviye uyumunun orta düzeyde olduğu ve sosyodemografik değişkenlerle anlamlı bir ilişkisinin olmadığı saptandı (p>0,05). Katılımcıların AİKFÖ ortalama puanı 57,50±9,43 olup, farkındalık düzeyi ortalamanın üzerindeydi. Eğitim düzeyi yükseldikçe“doğru kullanım şekli farkındalığı”artmaktaydı (p<0,01). Sağlık çalışanlarında“doğru ilaç”ve“doğru kullanım şekli”farkındalığı yüksek iken;“doğru bilgilendirilme”farkındalığı düşüktü (sırasıyla p=0,046, p=0,015, p=0,012). Polifarmasi olanların AİKFÖ toplam puanı (41,52±5,92) polifarmasi olmayanların puanından (45,07±7,66) düşük bulundu (p=0,036). Katılımcıların %57,3'ü (n=229)“akılcı ilaç kullanımı”kavramını daha önce duymadığını belirtti. İHİÖ'ye göre“spesifik endişe”(13,14±3,81) ve“genel zarar”(10,84±3,38) inancı yüksek bulundu. Kronik hastalığı olan katılımcıların“spesifik-gereklilik”(15,49±4,09) ve“spesifik-endişe”(14,82±3,25) alt boyut puanları kronik hastalığı olmayanlardan (sırasıyla 11,43±4,23, 12,04±3,76) yüksek bulundu (p<0,001). AİKFÖ puanları ile ilaçlara ilişkin gereklilik, endişe, aşırı kullanım ve zarar inançları arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulundu. Tedaviye uyumu düşük olan bireylerde“ilaçların aşırı kullanıldığı”inancının (11,33±3,33) daha yüksek olduğu belirlendi (p<0,01). Sonuç: Araştırma, bireylerde akılcı ilaç kullanımı farkındalığının ortalamanın üzerinde olmasına rağmen bu farkındalığın ilaç kullanım davranışlarına tam yansımadığını göstermiştir. Reçetesiz ilaç kullanımının yaygınlığı ve tedaviye uyumun düşüklüğü, akılcı ilaç kullanımının davranışsal boyutunda eksiklikler bulunduğunu göstermektedir. Eğitim düzeyinin yükselmesi akılcı ilaç kullanımı farkındalığını olumlu yönde etkilerken; ilaçlara ilişkin olumsuz inançlar ve endişeler tedaviye uyumu olumsuz etkilemektedir. Akılcı ilaç kullanımının bilgi, tutum ve davranış boyutlarını kapsayacak şekilde güçlendirilmesi, toplum temelli eğitim ve farkındalık çalışmalarının yaygınlaştırılması büyük önem taşımaktadır.

Özet (Çeviri)

Aim: Rational drug use is an approach that aims to ensure the safe use of medicines with the correct indication, appropriate dose, duration, and cost. The increasing prevalence of chronic diseases and the resulting polypharmacy make this process more challenging, while pharmacophobia arising from individual and cultural beliefs may negatively affect treatment adherence. This study aimed to evaluate adults' levels of awareness regarding rational drug use, tendencies toward pharmacophobia, polypharmacy status, and beliefs about medications, as well as to examine the effects of these factors on treatment adherence. Materials and Methods: The population of this descriptive study consisted of 407 adults aged 18 years and older who applied to the outpatient clinics of Necmettin Erbakan University Faculty of Medicine Hospital. The questionnaire form, developed in line with the literature, included a demographic information section assessing sociodemographic characteristics, medication use experiences, and pharmacophobia status, as well as the Morisky Medication Adherence Scale (MMAS), the Rational Drug Use Awareness Scale (RDUAS), and the Beliefs About Medicines Questionnaire (BMQ). The questionnaires were administered by the researcher through face-to-face interviews between February and March 2023. Data were analyzed using the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) for Windows, version 22.0, and a p-value of <0.05 was considered statistically significant. Results: The study included 400 participants with a mean age of 40.27±13.14 years (range: 19–72). Of the participants, 60.3% (n=241) were female, 68.3% (n=273) were married, and 43.7% (n=175) had a higher education level. A total of 65% (n=260) reported using medications without a physician's recommendation, most frequently analgesics [53.5% (n=214)]. Chronic disease was present in 39.5% (n=158) of the sample. The prevalence of polypharmacy was 15.2% (n=24); however, polypharmacy was not significantly associated with treatment adherence or beliefs and attitudes toward medications. Overall, 50.7% (n=203) of participants stated that they used their most recently prescribed treatment irregularly or not at all, with“forgetfulness”identified as the most common reason [24.5% (n=98)]. According to the MMAS, 44.7% (n=179) demonstrated moderate adherence, and no significant relationship was found between adherence and sociodemographic variables (p>0.05). The mean RDUAS score was 57.50±9.43, indicating an above-average awareness level. Higher education was associated with increased awareness of the“correct method of use”(p<0.01). Healthcare professionals exhibited higher awareness regarding the“correct medication”and“correct method of use,”whereas their“adequate information awareness”scores were lower (p=0.046, p=0.015, and p=0.012, respectively). Participants with polypharmacy had significantly lower overall awareness scores (41.52±5.92) compared to those without polypharmacy (45.07±7.66) (p=0.036). More than half of the participants (57.3%, n=229) reported that they had not previously heard of the concept of“rational drug use.”Based on the BMQ, elevated levels of“specific concern”(13.14±3.81) and“general harm”(10.84±3.38) beliefs were observed. Participants with chronic diseases demonstrated significantly higher“specific-necessity”(15.49±4.09) and“specific-concern”(14.82±3.25) scores than those without chronic diseases (11.43±4.23 and 12.04±3.76, respectively) (p<0.001). A significant positive correlation was identified between RDUAS scores and beliefs related to medication necessity, concerns, perceived overuse, and perceived harm. Additionally, individuals with low treatment adherence exhibited significantly higher“general overuse”beliefs (11.33±3.33) (p<0.01), suggesting a stronger perception that medications are used excessively. Conclusion: The study revealed that although individuals' awareness of rational drug use was above average, this awareness was not fully reflected in their medication use behaviors. The widespread use of over-the-counter medications and the low level of treatment adherence indicate deficiencies in the behavioral dimension of rational drug use. While higher education levels positively influenced awareness of rational drug use, negative beliefs and concerns about medications adversely affected treatment adherence. Strengthening rational drug use in terms of knowledge, attitude, and behavior, as well as expanding community-based education and awareness programs, is of great importance.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    793810

    Erişkin hastalarda sağlık okuryazarlığı ve akılcı ilaç kullanımı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

    Evaluation of the relationship between health literacy and rational drug use in adult patients

    RÜMEYSA NUR ÇETİNKAYA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Aile HekimliğiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SEÇİL ARICA

  2. Tez No

    478225

    Yetişkin bireylerde kardiyovasküler hastalık riskinin değerlendirilmesi

    Assessment of cardiovascular disease risk in adults

    AHMET ERAY

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    Aile HekimliğiKaradeniz Teknik Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. TURAN SET

  3. Tez No

    771145

    Erişkinlerde sosyal medya bağımlılığı ile uyku kalitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

    Evaluation of the relationship between social media addiction and sleep quality in adults

    MUHAMMED YILMAZ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Aile HekimliğiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. TİJEN ACAR

  4. Tez No

    948313

    Aile hekimliği polikliniğine başvuran 18-40 yaş arası bireylerin hipertansiyondan korunma tutumlarının değerlendirilmesi

    Assessment of attitudes towards hypertension prevention among adults aged 18 to 40 presenting at a family medicine clinic

    SÜMEYYE ŞENER KAPLAN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Aile HekimliğiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÖZLEM POLAT

  5. Tez No

    727228

    Bir üniversite hastanesine başvuran çocukların ebeveynlerinin sağlık okuryazarlık düzeyi

    HEALTH literacy level of the parents of children admitted to A university hospital

    EMİNE AHSEN BERTİZLİOĞLU

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM

Geri Dön