Asbest ölçüm sonuçlarını etkileyen kriterlerin analitik hiyerarşi yöntemi ile değerlendirilmesi ve bulanık mantık yöntemi kullanarak ideal limit değer belirlenmesi
Evaluation of criteria affecting asbestos measurement results using analytical hierarchy method and determination of ideal limit value using fuzzy logic method
- Tez No: 985109
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET BARAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İstatistik, Halk Sağlığı, Statistics, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Analitik hiyerarşi yöntemi, Asbest, Bulanık mantık, İş sağlığı ve güvenliği, Analytical hierarchy method, Asbestos, Fuzzy logic, Occupational health and safety
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHP) ve bulanık mantık kullanarak asbest ölçüm sonuçlarının değerlendirilmesi ve yeni limit değer belirlenmesi amaçlanmıştır. Asbest, Dünya Sağlık Örgütü tarafından Grup 1 kanserojen olarak sınıflandırılmış ve tüm asbest türlerinin kanserojen olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, asbest için güvenli bir maruziyet seviyesi olmadığı vurgulanmaktadır. Bu nedenle, asbest maruziyetinin mümkün olduğunca düşük tutulması ve limit değerlerin bu doğrultuda belirlenmesi önem taşımaktadır. Çalışma kapsamında, öncelikle asbest ölçüm sonuçlarını etkileyen faktörler kapsamlı bir literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlenmiştir. Bu faktörler, dört ana kategori (Örnekleme ve Analiz Yöntemi, Ölçüm Cihazı Özellikleri ve Kalibrasyonu, Çevresel ve Fiziksel Faktörler, İnsan Faktörleri) ve her bir ana kategoriye ait dört alt faktör olmak üzere toplam 16 faktör olarak sınıflandırılmıştır. Belirlenen faktörlerin önem dereceleri, AHP analizi sonucunda, Örnekleme ve Analiz Yöntemi (0,483) en yüksek ağırlığa sahip faktör olarak tespit edilmiştir, bunu sırasıyla Ölçüm Ekipmanı (0,272), Çevresel Koşullar (0,158) ve İnsan Faktörleri (0,088) olduğu belirlenmiştir. Asbest ölçüm sonuçlarının değerlendirilmesi ve yeni limit değer belirlenmesi için Mamdani tipi bulanık çıkarım sistemi kullanılarak bir bulanık mantık modeli geliştirilmiştir. Model, iki giriş değişkeni (Ölçüm Sonucu ve Tehlike Sınıfı) ve bir çıkış değişkeni (Limit Değer) içermektedir. Bulanık mantık modeli, 291 asbest ölçüm sonucundan oluşan bir veri seti kullanılarak uygulanmıştır. Bulanık mantık modeli sonucunda, farklı tehlike sınıfları için farklı limit değerler önerilmiştir: Az Tehlikeli iş yerleri için 0.080 lif/cm³, Tehlikeli iş yerleri için 0.035 lif/cm³ ve Çok Tehlikeli iş yerleri için 0.015 lif/cm³. Bu değerler, mevcut limit değer olan 0.1 lif/cm³'ten daha düşüktür ve risk bazlı bir yaklaşım sunmaktadır. AHP ve bulanık mantık çalışması ile genel bir limit değer geliştirilmiştir. Sonuç olarak, asbest için genel limit değer önerisi 0.013 lif/cm³ olarak belirlenmiştir. Bu değer, mevcut limit değer olan 0.1 lif/cm³'ten çok düşüktür ve alternatif limit değer olan 0.01 lif/cm³'e çok yakındır. Önerilen limit değerler, asbest maruziyetinin daha sıkı kontrol edilmesini ve çalışanların daha iyi korunmasını sağlayacaktır. Ayrıca, tehlike sınıfına göre farklılaştırılmış limit değerler, risk bazlı bir yaklaşım sunarak farklı risk seviyelerine sahip iş yerlerinde farklı kontrol önlemlerinin uygulanmasını ve kaynakların daha etkin kullanılmasını destekleyecektir. Bu tez çalışması, asbest ölçüm sonuçlarının değerlendirilmesi ve yeni limit değer belirlenmesi konusunda literatüre ve uygulamaya önemli katkılar sağlamaktadır. Çalışmanın bulguları, asbest maruziyetinin daha etkili bir şekilde kontrol edilmesine ve çalışanların sağlığının daha iyi korunmasına yardımcı olacaktır.
Özet (Çeviri)
In this thesis study, it was aimed to evaluate asbestos measurement results and determine a new limit value using Analytic Hierarchy Process (AHP) and fuzzy logic. Asbestos has been classified as a Group 1 carcinogen by the World Health Organization, and it has been stated that all types of asbestos are carcinogenic. In addition, it is emphasized that there is no safe exposure level for asbestos. Therefore, it is important to keep asbestos exposure as low as possible and to determine limit values accordingly. Within the scope of the study, firstly, the factors affecting asbestos measurement results were determined in line with a comprehensive literature review and expert opinions. These factors were classified as a total of 16 factors, including four main categories (Sampling and Analysis Method, Measurement Device Characteristics and Calibration, Environmental and Physical Factors, Human Factors) and four sub-factors for each main category. The importance levels of the determined factors were determined as a result of AHP analysis, with Sampling and Analysis Method (0,483) being the factor with the highest weight, followed by Measurement Equipment (0,272), Environmental Conditions (0,158) and Human Factors (0,088). A fuzzy logic model was developed using the Mamdani type fuzzy inference system for the evaluation of asbestos measurement results and the determination of a new limit value. The model includes two input variables (Measurement Result and Hazard Class) and one output variable (Limit Value). The fuzzy logic model was applied using a data set consisting of 291 asbestos measurement results. As a result of the fuzzy logic model, different limit values were proposed for different hazard classes: 0.080 fiber/cm³ for Low Hazardous workplaces, 0.035 fiber/cm³ for Hazardous workplaces, and 0.015 fiber/cm³ for Very Hazardous workplaces. These values are lower than the current limit value of 0.1 fiber/cm³ and offer a risk-based approach. A weighted limit value proposal was developed with the integration of AHP and fuzzy logic. As a result of this integration, the weighted limit value proposal for asbestos was determined as 0.013 fiber/cm³. This value is much lower than the current limit value of 0.1 fiber/cm³ and very close to the alternative limit value of 0.01 fiber/cm³. The proposed limit values can provide stricter control of asbestos exposure and better protection of workers. In addition, limit values differentiated according to the hazard class can provide a risk-based approach, enabling the implementation of different control measures in workplaces with different risk levels and more effective use of resources. This thesis study makes important contributions to the literature and practice on the evaluation of asbestos measurement results and the determination of a new limit value. The findings of the study can help to control asbestos exposure more effectively and better protect the health of workers.
Benzer Tezler
- GIS-based multi-criteria decision analysis for optimal urban emergency facility planning
Kentsel optimal acil durum tesis planlaması için CBS tabanlı çok kriterli karar analizi
PENJANI HOPKINS NYIMBILI
Doktora
İngilizce
2022
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TURAN ERDEN
- Sustainable performance measurement model for urban regeneration projects
Kentsel dönüşüm projeleri için sürdürülebilir performans ölçme modeli
EMRE ILICALI
Doktora
İngilizce
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA HEYECAN GİRİTLİ
- Çok amaçlı savaş uçağı seçiminde çok ölçütlü karar verme yöntemlerinin uygulanması
Selection of the multi-role fighter aircraft with using multi-attribute decision making methods
SERDAL ÇELİKYAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENGİZ KAHRAMAN
- AR-GE projelerinin önceliklendirilmesi ve seçimi üzerine çok kriterli bir model önerisi
A multi-criteria model proposal on prioritization and selection of R&D projects
GİZEM FİLİZ TÜRKMEN
Doktora
Türkçe
2022
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF İLKER TOPCU
- Estimation of uncertainty of individual steps in pesticide residue analysis
Pestisit analiz aşamalarında belirsizliklerin tahminlenmesi
PERİHAN YOLCI ÖMEROĞLU
Doktora
İngilizce
2010
Gıda Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARPAD AMBRUS
PROF. DR. DİLEK BOYACIOĞLU