Seyyid Abdulhakîm Arvâsî'nin eserlerindeki temel tasavvufi öğretilerin hadislerdeki dayanakları
The hadith-based basis for the fundamental sûfî teachings in the works of Seyyid Abdülhakîm Arvasi
- Tez No: 985244
- Danışmanlar: PROF. DR. YUSUF AÇIKEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Arvasi, Abdulhakimi, Hadis, Tahric, Tasavvuf, Arvasi, Abdulhakimi, Hadith, Explanation, Mystic
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Hz. Peygamber'in vefat etmesinden sonra İslâm öğretileri çeşitli ilmî dallara ayrılmıştır. Bu ilimler içerisinde ahlâkî/manevî öğretiler, hadis ve tasavvuf ilminin konusu olmuştur. Şüphesiz diğer dini ilimler gibi tasavvufta Kur'an ve sünnet çerçevesinde teşekkül etmiştir. Her ne olursa olsun mutasavvıfların kendine has bazı delillendirme yöntemleri olsa da sahih bilginin kaynağını tespit bağlamında tasavvufun öğretilerinin temelleri kitap ve sünnette aranmıştır. Seyyid Abdülhakîm Arvâsî, 1860 tarihinde Van'ın Başkale ilçesinde dünyaya gelmiş, ilk eğitimini babasından aldıktan sonra çeşitli âlimlerin dini ve fenni ilimler tahsil etmek için ders halkalarına katılmıştır. Bunun yanı sıra muhtelif tarikatlardan icazet alarak Nakşîbendiyye'nin Hâlidiye koluna müntesip olmuştur. Osmanlı devletinin son yılları ile yeni kurulan Cumhuriyet döneminin ilk başlarında hayat sürmüştür. Başkale'de medrese ve kütüphane kurarak İslâmî eğitimler vermiş, bölgedeki Şiilik yayılmasına karşı önlemler alarak karşı koymuştur. Rusların bölgeyi işgal etmesinin ardından Musul'a göç etmiş, daha sonra Adana ve Eskişehir'de bir süre yaşadıktan sonra İstanbul'a göç ederek buraya yerleşmiştir. İstanbul'da Kaşgarî dergâhında şeyhlik görevini yaparken tekkeler kapatılmıştır. Bunun üzerine Beyoğlu Ağa ve Beyazıt Camii'nde dersler vermiştir. Seyyid Abdülhakîm Arvâsî önemli ilmî çalışmalar yapmıştır. Türkiye Cumhuriyet'inde bazı dönüşümlerin ve karışıklıkların olduğu bir dönemde yaşayan Arvâsî, tasavvuf ve diğer ilimlerde yazdığı çalışmalar ve nüfuz ettiği fikir adamları vasıtasıyla etkisi günümüze kadar devam etmiştir. Bu çalışmada başta er-Riyâzü't-Tasavvufîyye adlı eserindeki temel tasavvufî kavramlar ile ilgi nakledilen hadis rivâyetlerinin sıhhat durumunu tespit etmek amaçlanmıştır. Müellif, er-Riyâzü't-Tasavvufîyye adlı eserinin dışında birçok risale, mektup ve müstakil eserlerinde de temel tasavvufî kavramlara değinmiştir. Mezkûr eserlerinde on beş temel tasavvufî kavramı açıklarken bazı hadislere yer verilmiş, ancak hadislerin kaynağına ya da sıhhat durumuna değinilmemiştir. Bu durum genel olarak tasavvuf ehlinin hadislere yaklaşımını göstermektedir. Hadislerin senedsiz rivâyet edilmesi, mana ile aktarılması ve keşf/ilham ve benzeri yollarla sıhhatini belirlenmesi, ehli tasavvufun yöntemleri arasındadır. Bu araştırmada temel hadis kaynaklarına başvurulmuştur. Bu sahada yapılan güncel çalışmalar da göz ardı edilmeden, gerekli durumlarda istifade edilmiştir. Çalışmada genel olarak hadislerin tespiti noktasında birincil kaynaklara müracaat edilmiş ayrıca müellifin eserleri hakkında bazı bilgilere de yer verilmiştir. Türkiye Cumhuriyet'inde bazı dönüşümlerin ve karışıklıkların olduğu bir dönemde yaşayan Arvâsi, tasavvuf ve diğer ilimlerde yazdığı çalışmalar ve nüfuz ettiği fikir adamları vasıtasıyla etkisi günümüze kadar devam etmiştir. Bu çalışmada başta er-Riyâzü't-Tasavvufiyye adlı eserindeki temel tasavvufi kavramlar ile ilgi nakledilen hadis rivayetlerinin sıhhat durumunu tespit etmek amaçlanmıştır. Müellif, er-Riyâzü't-Tasavvufiyye adlı eserinin dışında birçok risale, mektup ve müstakil eserlerinde de temel tasavvufi kavramlara değinmiştir. Mezkûr eserlerinde on beş temel tasavvufî kavramı açıklarken bazı hadislere yer verilmiş, ancak hadislerin kaynağına ya da sıhhat durumuna değinilmemiştir. Bu durum genel olarak tasavvuf ehlinin hadislere yaklaşımını göstermektedir. Hadislerin senetsiz rivayet edilmesi, mana ile aktarılması ve keşf/ilham ve benzeri yollarla sıhhatini belirlenmesi, ehli tasavvufun yöntemleri arasındadır. Bu araştırmada temel hadis kaynaklarına başvurulmuştur. Bu sahada yapılan güncel çalışmalar da göz ardı edilmeden, gerekli durumlarda istifade edilmiştir. Genel olarak hadislerin tespiti noktasında birincil kaynaklara müracaat edilmiş ayrıca müellifin eserleri hakkında bazı bilgilere de yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT After the Prophet Muhammad's (peace be upon him) passing, the teachings of Islam became subjects of various branches of knowledge. Among these, moral and spiritual teachings were studied within the disciplines of Hadith and Sûfîsm. The science of Sûfîsm was shaped within the framework of the Qur'an and the Sunnah. Although Sûfî scholars developed their own methods of reasoning, the foundations of Sûfî teachings were ultimately grounded in the Qur'an and authentic prophetic traditions. Seyyid Abdülhakîm Arvâsî was born in 1860 in Başkale, Van. He received his initial education from his father and later studied religious and rational sciences under various scholars. He was authorized in multiple Sûfî orders and affiliated with the Khalidiyya branch of the Naqshbandiyya. Arvâsî lived during the final years of the Ottoman Empire and the early Republican period. He established a madrasa and library in Başkale, contributing to religious education and resisting the spread of Shi'ism in the region. Following the Russian occupation, he migrated to Mosul, then lived briefly in Adana and Eskişehir, eventually settling in Istanbul. In Istanbul, he served as the sheikh of the Kaşgarî Dervish Lodge. After the closure of dervish lodges, he continued teaching at Beyoğlu Ağa and Beyazıt Mosques. During this time, he made significant scholarly contributions in eastern Anatolia. Living through a period of major transformation and tension in the early Republic, Arvâsî's influence continued through his writings in Sûfîsm and other disciplines, as well as through the intellectuals he inspired. This study focuses on evaluating the authenticity of hadiths cited in his major work er-Riyât't-Tasawwufiyya, particularly in relation to fifteen key Sûfî concepts. While Arvâsî refers to various hadiths in this and other works (such as his treatises and letters), he often does so without citing sources or commenting on their authenticity. This reflects the general Sûfî approach to hadith, which may include transmitting hadiths without chains (isnats), narrating by meaning, and relying on spiritual insight or inspiration to assess their reliability. In this research, primary hadith sources as well as classical takhreej and etraf works were consulted. Contemporary academic studies in the field were also considered where relevant, aiming to establish the status of the hadiths and to shed light on the methodology Arvâsî employed in his Sûfî writings. During this time, he made significant scholarly contributions in eastern Anatolia. Living through a period of major transformation and tension in the early Republic, Arvâsî's influence continued through his writings in Sufism and other disciplines, as well as through the intellectuals he inspired. This study focuses on evaluating the authenticity of hadiths cited in his major work er-Riyât't-Tasawwufiyya, particularly in relation to fifteen key Sufi concepts. While Arvâsî refers to various hadiths in this and other works (such as his treatises and letters), he often does so without citing sources or commenting on their authenticity. This reflects the general Sufi approach to hadith, which may include transmitting hadiths without chains (isnads), narrating by meaning, and relying on spiritual insight or inspiration to assess their reliability. In this research, primary hadith sources as well as classical takhreej and etraf works were consulted. Contemporary academic studies in the field were also considered where relevant, aiming to establish the status of the hadiths and to shed light on the methodology Arvâsî employed in his Sufi writings.
Benzer Tezler
- Necip Fazıl Kısakürek'in eserlerinde dini düşünce
Religious thought in the works of Necip Fazıl Kısakürek
KAZIM ALBAYRAK
Doktora
Türkçe
2026
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM BULUT
- علم الكلام الجديد في العالم العربي - الألوهية أنموذجاً
Çağdaş Arap dünyasında yeni ı̇lm-i kelam arayışları (Ulûhiyyet örneği)
İBRAHİM İSMAİLOĞLU
Doktora
Arapça
2023
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
- Kur'ân'da nazım: Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'ın Hak Dini Kur'ân Dili eseri örneği
Nazm(coherence) in the Qur'ân: the sample of Hak Dini Kur'ân Dili of Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır
ŞABAN KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAYRETTİN ÖZTÜRK
- Râbıta risaleleri literatürü: XIX. yüzyıl ve sonrası
Literature of Rābiṭa treatises: XIX. century and after
TURAN KOÇTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERCAN ALKAN
- Tam ilmihâl Seâdet-i Ebediyye'deki hadislerin tahric ve değerlendirilmesi
The source value of hadiths which mentioned in tam ilmihâl Seâdet-i Ebediyye
İBRAHİM SÖKÜLMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VELİ ATMACA