Karşılaştırmalı hukukta H. L. A. Hart'ın tanıma kuralının anayasal içeriği
Constitutional content of H. L. A. Hart's rule of recognition in comparative law
- Tez No: 986041
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP ÖZLEM ÜSKÜL ENGİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Galatasaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çağdaş hukuk felsefesi literatürünün en ünlü isimlerinden olan H. L. A. Hart'ın 'Hukuk Kavramı' (İng. The Concept of Law) eseri pek çok akademik tartışmayı tetiklemiştir. Bunlardan belki de en önemlisi, hukuk felsefesinin en temel meselelerinden olan hukuki geçerliliği açıklamak için başvurduğu tanıma kuralı kavramıdır. Hukuku ampirik olarak gözlemlenebilir kendi iç kaynaklarına referansla, kendi kendine yeten ve kendini üreten bir sistem biçiminde açıklamaya girişen Hart, hukuk kurallarının geçerlilik kriterlerini içeren tanıma kuralını teorisinin kalbine yerleştirmiştir. Tanıma kuralı, hukukun geçerlilik kriterlerini belirleyen, hukukun hangi kuralları içereceğini gösteren üstün ve nihai bir kuraldır. Kavramın özgünlüğü, tanıma kuralının bir normdan ziyade hukuk uygulayıcılarının pratiklerinden oluşan, hukuki geçerliliği değil olgusal varlığı söz konusu olan bir kural olmasıdır. Kavramın bu tasarımı Hart'ın, teamüli uygulamaların ve yazısız kuralların hukukun önemli bir parçası olduğu İngiliz hukuk sisteminin düşün dünyasında yetişmiş olmasıyla yakından ilgilidir. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, kavramın Kıta Avrupası hukuk düşüncesinde de yerli yerine oturtulabilmesi, hukuki içeriğinin belirlenebilmesidir. Bu amaçtan yola çıkan tez, iki ana bölümden oluşmaktadır. Tanıma kuralının hukuk sistemleri bakımından somutlaştırılabilmesi, öncelikle kavramsallaştırılmasından kaynaklanan muğlaklıkları ortadan kaldırmayı gerektirmektedir. Tezin ilk bölümünde Hart'ın teorisinin özelliklerine, özgünlüklerine ve genel tartışmalarına; ardından tanıma kuralının Hart'ın teorisindeki yeri, içeriği, sayısı, niteliği, kaynağı ve benzer kavramlarla ilişkisi ortaya koyulacaktır. Özellikle son inceleme, olgulardan ne şekilde hukuk normlarının oluşabileceğine ilişkin oldukça geçerli bir sorunu detaylandırmaya hizmet edecektir. Tanıma kuralının hukuki içeriği, anayasal düzlemde tartışılmışsa da bu tartışmalar, İngiltere ve ABD hukuk sistemleri kapsamında gerçekleşmiştir. Anılan tartışmaları Kıta Avrupası hukuk sistemlerine teşmil etmeyi amaçlayan ikinci bölümde tanıma kuralının karşılaştırmalı anayasa hukukundaki içeriği, Anglo-Amerikan hukuk sistemlerinden İngiltere ve ABD, Kıta Avrupası hukuk sistemlerinden Türkiye ve Fransa özelinde tartışılacaktır. Anglo-Amerikan hukuk sisteminde teamüli anayasaya sahip İngiltere ile yazılı ve katı anayasaya sahip ABD'nin tanıma kurallarının değerlendirilmesi, katı anayasanın tanıma kuralının mahiyetini tespit edebilmek için önemi büyüktür. Kıta Avrupası hukuk sistemlerinden Türkiye ile Fransa ise anayasal teamül gibi yazısız kaynakların hukuki rolü bakımından oldukça benzer tartışmalara sahne olmuştur. Tanıma kuralının teamüllerle ve konvansiyonlarla taşıdığı ciddi benzerlik, onun ilk olarak hukuk sisteminin anayasal teamül, anayasa konvansiyonu gibi yazısız kurallarında aranmasını akla getirmektedir. Yerleşik uygulamaların, teamüllerin ve konvansiyonların Anglo-Amerikan hukuk sistemlerindeki rolü ile Kıta Avrupası hukuk sistemleri bakımından kapladıkları yer, hukuk sistemlerinin yapısı gereği oldukça farklıdır. Bu rolün Anglo-Amerikan hukuk sistemlerine kıyasla epey kısıtlı olması, ayrıntılı yazılı kaynakların öncelikli olduğu Kıta Avrupası sistemleri bakımından anayasa metinlerinin de incelenmesini gerektirmektedir. Özellikle hukuk ile siyaset, olgusal ile normatif arasında bir geçiş hattına denk düşmesi nedeniyle kurucu iktidar ve onun tarafından yapılan anayasa ile tanıma kuralı arasındaki benzerliklerin, tanıma kuralının karşılaştırmalı anayasa hukukundaki içeriği konusunda yol gösterici olacaktır. Takiben, seçilen ülkelerin anayasal metinlerinde hukukun ne olduğunu göstermek bakımından yasama usulüne işaret eden ve yargılama usulüne dikkat çeken hükümler, ayrı ayrı gruplandırılarak incelenecektir.
Özet (Çeviri)
H. L. A. Hart's The Concept of Law, one of the most influential works in contemporary legal philosophy, has given rise to numerous academic debates. Among these, perhaps the most significant concerns the concept of the rule of recognition, which Hart introduces as a response to one of the most fundamental questions of legal philosophy: how legal validity is to be explained. Rejecting accounts that reduce law to commands backed by sanctions, Hart seeks to conceptualize law as a self-referential and self-regulating system grounded in empirically observable internal sources. At the core of this system lies the rule of recognition, which provides the criteria for the validity of legal rules. The rule of recognition is conceived as the ultimate and supreme rule that determines the criteria of legal validity and identifies which norms belong to a given legal system. Its originality lies in the fact that Hart does not present it as a norm, but rather as a rule constituted by the practices of legal officials, whose existence is factual rather than normative. This conceptualization is closely linked to Hart's intellectual background within the English legal system, where customary practices and unwritten rules play a central role. Against this background, the primary aim of this thesis is to render the rule of recognition intelligible within Continental legal thought and to determine its legal content. Pursuing this objective, the thesis is structured into two main parts. In order to concretize the rule of recognition within different legal systems, it is first necessary to address the ambiguities arising from Hart's conceptualization. The first part of the thesis examines the defining features, originality, and general debates surrounding Hart's legal theory. It then analyzes the role of rule of recognition in his theory, its content, quantity, nature, sources, and conceptual relations, as shaped by Hart's approach. Particular attention is paid to its relationship with similar concepts, an inquiry that serves to illuminate the broader problem of how, or whether, legal norms can emerge from social facts. The debates regarding legal content of the rule of recognition at the constitutional level have largely remained confined to the contexts of English and American law. The second part of the thesis seeks to extend this discussion to Turkey and France as parts of Continental European legal system by examining the constitutional content of the rule of recognition through a comparative constitutional law perspective. Within the Anglo-American tradition, a comparison between England, with its customary constitution, and the United States, with its written and rigid constitution, is especially instructive for understanding the nature of the rule of recognition under a rigid constitutional framework. Among Continental European systems, Turkey and France present comparable debates regarding the legal role of unwritten constitutional sources. Given its close resemblance to customs and conventions, the rule of recognition may initially be sought within unwritten constitutional sources such as constitutional customs and conventions. However, the role of such sources differs significantly between Anglo-American and Continental European legal systems due to their distinct structural characteristics. Since the role of unwritten sources is comparatively limited in Continental systems, where detailed written norms prevail, constitutional texts themselves must also be examined. In particular, the similarities between the rule of recognition and the constituent power, as well as the constitution enacted by that power, provide important guidance, given that both occupy a transitional space between law and politics, and between the factual and the normative. Accordingly, constitutional provisions indicating legislative procedures and judicial processes as determinants of what counts as law are analyzed by being categorized separetly.
Benzer Tezler
- İslam Hukuk düşüncesinde yasama yetkisi (Hz. Ömer dönemi)
The legislation authority in thought of Islamic Law (the time of Caliph Omar)
MUAMMER VURAL
Doktora
Türkçe
2005
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. BEŞİR GÖZÜBENLİ
- Vaccination as a medical intervention example in Turkish Civil Law
Bir tıbbi müdahale örneği olarak Türk Medeni Hukukunda aşı
ZEYNEP ÖZGE OĞUZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜMİT GEZDER
- Karşılaştırmalı Hukukta borcun dış üstlenilmesi: Borcun nakli
La reprise externe de dette dans le droit comparé: La reprise de dette
ZAFER KAHRAMAN