Kıtlık teorisi çerçevesinde benzersizliğe duyulan ihtiyaç ve fırsatları kaçırma korkusunun (FoMO) dürtüsel satın alma üzerindeki etkisi
The effect of the need for uniqueness and fear of missing out (FoMO) on impulsive buying within the framework of scarcity theory
- Tez No: 987853
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM AKBULUT DURSUN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Benzersiz olma ihtiyacı, Tüketici davranışı, Need for uniqueness, Consumer behavior
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde dijitalleşmenin hızla arttığı pazarlama ortamında, tüketicilerin satın alma davranışları yalnızca ihtiyaç temelli olmaktan çıkmış; sosyal, duygusal ve psikolojik güdülerle şekillenen çok boyutlu bir sürece dönüşmüştür. Modern pazarlama literatüründe öne çıkan Fırsatları Kaçırma Korkusu (FoMO), bireylerin sosyal çevrelerinde gerçekleşen fırsatları kaçırma endişesini ifade ederken; kıtlık algısı, ürünlerin sınırlı sayıda veya süreyle sunulmasının tüketici üzerindeki psikolojik etkisini açıklamaktadır. Benzersiz olma ihtiyacı, bireylerin kendilerini farklı ve özel hissettirme arzusuna işaret ederken, dürtüsel satın alma davranışı bu duygusal güdülerin ani ve plansız kararlarla eyleme dönüştüğü bir satın alma biçimi olarak öne çıkmaktadır. Bu araştırma, FoMO, kıtlık algısı, benzersiz olma ihtiyacı ve dürtüsel satın alma davranışları arasındaki ilişkileri incelemeyi ve bu kavramların tüketici davranışları üzerindeki etkileşimlerini açıklamayı amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, tüketicilerin karar alma süreçlerinin yalnızca rasyonel değil, aynı zamanda duygusal ve sosyal faktörlerle de güçlü biçimde şekillendiğini göstermektedir. Analizler, FoMO'nun tüketicilerin dürtüsel satın alma eğilimlerini anlamlı düzeyde artırdığını; bireylerin fırsatları kaçırmamak adına hızlı ve plansız alışveriş yaptıklarını ortaya koymuştur. Ayrıca benzersiz olma ihtiyacının, FoMO ile dürtüsel satın alma arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü üstlendiği saptanmıştır. FoMO düzeyi yüksek bireylerin özel, sınırlı ve koleksiyon değeri taşıyan ürünlere yönelme eğilimi gösterdiği; kıtlık algısının ise tüketicilerin rekabetçi ve aceleci davranışlar sergilemesine yol açtığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, FoMO, kıtlık algısı ve benzersiz olma ihtiyacının birlikte tüketicilerin plansız ve ani satın alma davranışlarını tetiklediğini ortaya koymakta; bu yönüyle pazarlama literatürüne söz konusu değişkenler arasındaki ilişkilerin bütüncül bir modelini sunarak teorik katkı sağlamaktadır. Uygulayıcılarının FoMO ve kıtlık temelli stratejileri kullanırken etik ve dengeli bir yaklaşım benimsemeleri; tüketicilerin ise daha bilinçli alışveriş alışkanlıkları geliştirmeleri önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
In today's rapidly increasing digital marketing environment, consumer purchasing behavior has ceased to be solely need-based; it has evolved into a multidimensional process shaped by social, emotional, vepsychological motivations. In this context, Fear of Missing Out (FoMO), prominent in modern marketing literature, refers to individuals' anxiety about missing out on opportunities offered in their social circles, while the perception of scarcity explains the psychological impact on consumers of limited product availability or limited time. Conversely, the need for uniqueness refers to individuals' desire to feel different vespecial, while impulsive buying behavior stands out as a form of purchasing where these emotional motivations translate into sudden veunplanned decisions. This research aims to examine the relationships among FoMO, the perception of scarcity, the need for uniqueness, veimpulsive buying behavior, veto explain the interactions of these concepts on consumer behavior. The findings demonstrate that consumer decision-making processes are not only rational but also strongly shaped by emotional vesocial factors. Analysis has revealed that FoMO significantly increases consumers' tendency to make impulsive purchases, veindividuals make rapid veunplanned purchases to avoid missing out. Furthermore, the need for uniqueness was found to partially mediate the relationship between FoMO veimpulsive buying. Individuals with high levels of FoMO tend to gravitate toward special, limited-edition, vecollectible products, while the perception of scarcity leads consumers to exhibit competitive veimpulsive behaviors. The research results reveal that FoMO, the perception of scarcity, vethe need for uniqueness together trigger unplanned veimpulsive buying behaviors in consumers. In this respect, it contributes theoretically to the marketing literature by presenting a holistic model of the relationships between these variables. It is recommended that practitioners adopt an ethical vebalanced approach when using FoMO vescarcity-based strategies, vethat consumers develop more conscious shopping habits.
Benzer Tezler
- Psychological well being in the age of resource scarcity: An analysis of time and money donation behaviors
Kaynak kıtlığı çağında psikolojik iyi oluş: Zaman ve para bağışlama davranışlarının bir analizi
BAHADIR AYAR
Doktora
İngilizce
2025
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HURİYE ŞEBNEM BURNAZ
- Gıda hakkı temelli agroekolojik hukuk
Agroecological law based on the right to food
DOLUNAY ÇÖREK AKYILDIZ
Doktora
Türkçe
2026
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP ÖZLEM ÜSKÜL ENGİN
- Kimlik teorisi çerçevesinde, anne girişimcilerin yeni fikir arama stratejisi, öz sermaye yatırım niyeti ve potansiyel yeni fırsatlara yönelik eylem olasılığı üzerine bir çalışma
A study on mumpreneur's creative opportunity search strategies, self-equity investment intention, and action likelihood toward potential new opportunities within the framework of identity theory
SABINA İBRAHİMOVİC İLDOKUZ
- Kültürel kimlik teorisi çerçevesinde Edremit Körfezi'ndeki yiyecek içecek işletmelerinin gastronomik açıdan değerlendirilmesi
Gastronomic evaluation of food and beverage establishments in Edremit Bay with in the framework of cultural identity
KÜBRA ÜRKÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TurizmBalıkesir ÜniversitesiKonaklama İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GİZEM ÖZGÜREL
- Sosyal inşacılık teorisi ve güvenlikleştirme yaklaşımı çerçevesinde İran İslam Cumhuriyeti'nde kimlik inşası süreci ve Mehdilik
The identity building process and Mahdism in the Islamic Republic of Iran within the frame of constructivism and securitisation
CENK TAMER
Doktora
Türkçe
2022
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SEYFETTİN EROL