Öz tiksinme, utanç ve suçluluk duygusunun ilişki niteliği üzerindeki etkisi
The impact of self-disgust, shame, and guilt on relationship quality
- Tez No: 987855
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Suçluluk duygusu, Utanma duygusu, Öz tiksinme, İlişki kalitesi, Guilt, Shame, Self disgust, Relationship quality
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, yetişkinlerde öz tiksinme, utanç ve suçluluk duygularının ilişki niteliği üzerindeki etkilerini ve değişkenler arası ilişkileri incelemektir. Nicel araştırma yaklaşımına dayalı ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Türkiye'de yaşayan 430 yetişkin olmak üzere örneklem 275 kadın ve 155 erkek bireyden oluşmaktadır. Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 35,74'tür. Araştırmanın verileri 2024 yılı ekim–aralık ayları arasında çevrim içi ortamda elektronik olarak toplanmıştır. Uygulama 8–10 dakika sürmüş ve sırasıyla araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu; Overton vd. tarafından (2008) geliştirilen Powell vd. tarafından (2015) revize edilen ve Bahtiyar ve Yıldırım'ın (2019) Türkçeye uyarladığı Öz Tiksinme Ölçeği; Şahin ve Şahin tarafından (1992) geliştirilen Suçluluk ve Utanç Ölçeği ve Pierce vd. (1991) tarafından geliştirilen Özabacı'nın (2011) Türkçeye uyarladığı İlişki Niteliği Ölçeği kullanılmıştır. Karşılaştırmalarda bağımsız örneklemler t-testi ve Kruskal–Wallis, değişkenler arası ilişki pearson korelasyon analizi ile incelenmiştir. Öz tiksinme, utanç ve suçluluk puanlarının ilişki nitelikleri üzerindeki etkisi ise çoklu regresyon analizi ile incelenmiştir. Veriler Jamovi 2.6.13 ve SPSS 29 programları ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, öz tiksinme düzeyleri erkeklerde, kadınlara kıyasla daha yüksek; buna karşın utanç ve suçluluk düzeyleri kadınlarda daha fazladır. İlişki niteliği alt boyutları açısından cinsiyetler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Yerleşim yeri değişkeninde, ilçe gibi bölgelerde yaşayan bireylerin utanç, suçluluk ve çatışma puanları şehir merkezinde yaşayanlardan daha yüksektir; öz tiksinme, sosyal destek ve derinlik puanları ise yerleşime göre değişmemiştir. Eğitim düzeyine göre, ilkokul ve lise mezunları daha yüksek suçluluk puanlarına sahipken; ortaokul mezunlarının sosyal destek düzeyleri diğer gruplardan düşüktür. Korelasyon analizleri, öz tiksinme ile suçluluk ve sosyal destek arasında negatif, sosyal destek ile çatışma arasında negatif, derinlik arasında ise pozitif ilişkiler olduğunu göstermiştir. Regresyon analizine göre, öz tiksinme ilişkide sosyal desteği anlamlı biçimde yordamakta, ancak utanç ve suçluluk değişkenleri sosyal destek, çatışma ve derinlik üzerinde anlamlı bir etki göstermemektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular alan yazın ışığında tartışılmış ve uygulamaya ile gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to examine the effects of self-disgust, shame, and guilt feelings on relationship quality in adults and the relationships between these variables. A relational survey model based on a quantitative research approach is used. The sample consists of 430 individuals living in Turkey, 275 of whom are women and 155 of whom are men. The average age of the individuals participating in the study is 35.74. Data were collected electronically between October and December 2024 via an online platform. The administration lasted approximately 8–10 minutes and included the Personal Information Form developed by the researcher; the Self-Disgust Scale developed by Overton et al. (2008), revised by Powell et al. (2015), and adapted into Turkish by Bahtiyar and Yıldırım (2019); the Guilt and Shame Scale developed by Şahin and Şahin (1992); and the Quality of Relationships Inventory (QRI) developed by Pierce et al. (1991) and adapted into Turkish by Özabacı (2011). Data analyses involved independent samples t-tests and Kruskal–Wallis tests for group comparisons, Pearson correlation analysis to explore relationships among variables, and multiple regression analysis to examine the effects of self-disgust, shame, and guilt on relationship quality. All analyses were conducted using Jamovi 2.6.13 and SPSS 29. Results indicated that self-disgust levels were significantly higher among men, whereas shame and guilt levels were higher among women. No significant gender differences were found in the subdimensions of relationship quality (social support, conflict, depth). Participants residing in towns or districts reported higher levels of shame, guilt, and conflict than those living in city centers, while self-disgust, social support, and depth did not differ by residence. Regarding education, primary and high school graduates had higher guilt scores than postgraduate participants, and middle school graduates reported lower social support than other groups. Correlation analyses revealed negative associations between self-disgust and both guilt and social support, a negative correlation between social support and conflict, and a positive correlation between social support and depth. Regression analysis demonstrated that self-disgust significantly predicted social support within relationships, whereas shame and guilt did not significantly predict social support, conflict, or depth. The findings were discussed in the context of the existing literature, and implications for practice and future research were presented.
Benzer Tezler
- Yeme bozukluğunda beden ve görünüşle ilgili öz bilinçli duygular
Body and appearance related self-conscious emotions in eating disorder
FADİME ECEMSU TEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKNUR DİLEKLER ALDEMİR
- Bireylerde suçluluk ve utanç duyguları, öz-tiksinme, cinsel öz-bilinç, cinsel doyum arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between feelings of guilt and shame, self-disgust, sexual self-awareness, and sexual satisfaction in individuals
CEREN ATMACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Psikolojiİstanbul Gedik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN DUMAN
- Obsesif kompulsif belirtilerde öz-tiksinmenin rolünün kaygı, suçluluk, utanç, tiksinme ve öfke çerçevesinde incelenmesi
Examining the role of self-disgust in obsessive-compulsive symptoms in the framework of anxiety, guilt, shame, disgust, and anger
HİCABİ CAN YABA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TALAT DEMİRSÖZ
- The mediating role of cognitive fusion and acceptance on the relationship between obsessive-compulsive symptoms, shame, guilt, and self-disgust
Bilişsel birleşme ve kabulün obsesif kompulsif semptomlar, utanç, suçluluk, ve öz-tiksinme arasındaki ilişkideki aracı etkileri
ASLIHAN KAYMAK
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Psikolojiİzmir Ekonomi ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN MERAL ÖGÜTCÜ
- Adverse childhood experiences and borderline symptoms: Role ofalexithymia, shame and self-disgust
Olumsuz çocukluk deneyimleri ve borderline belirtileri:Aleksitimi, utanç ve öz iğrenmenin rolü
ÖYKÜ ARSLAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Psikolojiİzmir Ekonomi ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN MERAL ÖGÜTCÜ