التأويل الإشاري في تفسير نظام النيسابوري (غرائب القرآن ورغائب الفرقان)
Nizâmüddîn Nîsâbûrî'nin Ġarâʾibü'l-Ḳurʾân ve Reġāʾibü'l-Furḳān adlı tefsirinde işârî tevil
- Tez No: 988307
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF KARATAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez; bir giriş, bir önsöz ve dört bölümden oluşmakta olup, öncesinde Nîsâbûrî'nin biyografisine ilişkin araştırma probleminin ele alındığı metodolojik bir çerçeve yer almaktadır. Nîsâbûrî'nin yaşadığı dönem nedeniyle hayatının belirgin bir muğlaklıkla nitelendirildiği bu çalışma, araştırma sorularının cevaplandırılmasıyla şekillenmiştir. Çalışma, Nîsâbûrî'nin eserini ayetlerin zahiri tefsiri ve batıni tevili olarak taksim ettiğini; tevilde tasavvufi işaretlerin ve ardından felsefi yorumların baskın geldiğini; işari tevil ile öncelikle tasavvufi boyut, ardından felsefi boyut arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, Kur'an-ı Kerim'in kıssalar ve diğer muhtelif bölümlerinden seçilen uygulama örnekleri üzerinden, tefsiriyle ilgili hususlarda betimleyici ve analitik bir yöntemle ele alınmıştır. Nîsâbûrî'nin eserindeki metodolojisinin incelenmesi neticesinde; tefsir ve işari tevilde analitik bir yöntem izlediği, tasavvufi bir meşrebe sahip olduğu, felsefe ve kelam ilminden etkilendiği, akıl ve nakli (rivayeti) cem ettiği tespit edilmiştir. Tez, çalışmanın ulaştığı en mühim sonuçları ihtiva eden kapsamlı bir sonuç bölümüyle nihayete ermiştir. Bu sonuçların en önemlisi şudur: Nîsâbûrî, eserinde zahiri tefsir ile anlamların batınını ele alan işari tevili birleştirmiş; bu tevil tasavvufi ve felsefi bir boyuta bürünmüş olmakla birlikte, işari tevillerinin çoğunda şeri ve ilmi kıstaslara riayet etmiş ve ayetlerin zahiri manasını inkar etmemiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis is composed of an introduction, a preface, and four chapters, preceded by a methodological framework that addresses the research problem regarding Al-Nisaburi's biography—which is characterized by significant ambiguity due to the era in which he lived—by answering the research questions. The study posits that Al-Nisaburi divided his work into an exoteric interpretation (Tafsir) and an esoteric interpretation (Ta'wil) of the verses. It observes that his Ta'wil was predominantly influenced by Sufi allusions, followed by philosophical interpretations, establishing a robust correlation between allusive interpretation (al-Ta'wil al-Ishari) and the Sufi dimension primarily, and the philosophical dimension secondarily. This was demonstrated through a chapter dedicated to applied examples drawn from various parts of the Holy Quran, including narratives and other verses, employing a descriptive and analytical methodology regarding his commentary. Through an examination of Al-Nisaburi's methodology in his book, the study revealed that he adopted an analytical approach in both exoteric commentary and allusive interpretation. It further established that he possessed a Sufi inclination, was influenced by philosophy and scholastic theology (Ilm al-Kalam), and synthesized reason ('Aql) with tradition (Naql). The thesis concludes with a comprehensive summary of the key findings, the most significant being that Al-Nisaburi combined exoteric interpretation with the allusive interpretation of inner meanings—tinged with Sufi and philosophical dimensions—while adhering to legal (Sharia) and scientific criteria in the majority of his allusive interpretations, without negating the apparent meanings therein.
Benzer Tezler
- نحو تطبيق مناطق اقتصادية خاصة تشاركية:تحليل الاقتصاد التركي
Katılım özel ekonomik bölgelere yönelik uygulamalar: Türkiye ekonomisinin analizi / Towards applying participatory specialeconomic zones: Turkish economy analysis
MUNİS AKKAD
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Kamu Yönetimiİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİslam İktisadı ve Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDALRAHMAN M. I. MIGDAD
- التأويل النحويّ في تفسير ابن كمال باشاسورة البقرة نموذجا
Ibn Kemal Paşa tefsirindeki sözdizimsel hermeneutiği: Örnek olarak Bakara Suresi yorumu
MOHAMMED NASEEM TAHA TAHA
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULNASER SULTAN MOHSEN SALLAM
- منهج تأويل الآيات المتعلَّقة بالرؤيا (من حيث دلالتهما الظاهرية والإشارية)
Rüya ile ilgili ayetleri te'vil etme yöntemi (zahiri ve işari delaletleri açısından)
MUHAMMED ÖZDEMİR
Doktora
Arapça
2025
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMANNULLAH POLAT
- أثر السياق في تأويل النص القرآني
Kur'an metninin tevilinde siyakin etkisi
YOUSEF KARAZI
Yüksek Lisans
Arapça
2024
DilbilimKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED NUR KAPLAN
- منهج القاشاني في تفسيره حقائق التأويل في دقائق التنزيل
Abdürrezzâk el-Kâşânî'nin“Hakāiku't-te'vîl fî Dekāiki't-tenzîl”adlı tefsirinin metodu / The methodology of Abdul Razzaq al-Qashani's tafsir 'Haka'iq al-Tawil fi Daqa'iq al-Tanzil'
BIŞR DERI
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED İSA YÜKSEK