Tip 2 diyabetli bireylerde ayak bakımı ve öz etkililik arasındaki ilişki: Sağlık okuryazarlığının aracı rolü
The relationship between foot care and self-efficacy in individuals with Type 2 diabetes: The mediating role of health literacy
- Tez No: 989117
- Danışmanlar: PROF. DR. SELDA ÇELİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İç Hastalıkları, Hemşirelik, Internal diseases, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Aracılık Rolü, Ayak Bakımı, Öz Etkililik, Sağlık Okuryazarlığı, Tip 2 Diyabet, Foot Care, Health Literacy, Mediator Role, Self-Efficacy, Type 2 Diabetes
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İç Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, Tip 2 diyabet tanısı olan bireylerde ayak bakımı tanılama düzeyi ile öz etkililik arasındaki ilişkiyi incelemek ve sağlık okuryazarlığının bu ilişkideki aracı rolünü değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, nicel, tanımlayıcı ve kesitsel-ilişkisel tasarımda yürütülmüş; ilişkisel tarama yaklaşımı ve aracılık analizleri kullanılmıştır. Çalışma bir eğitim ve araştırma hastanesinin Diyabet Polikliniği'ne başvuran 362 Tip 2 diyabetli bireyden oluşmaktadır. Veriler, Diyabetli Birey Tanıtım Formu, Nottingham Fonksiyonel Ayak Bakım Tanılama Formu (NFABTF), Diyabetik Ayak Bakımı Öz Etkililik Ölçeği (DABÖÖ) ve Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOYÖ) aracılığıyla yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 63,61 ± 11,96 yıl olup, %64,9'u kadındır. Diyabet süresi ortalaması 11,01 ± 7,65 yıl, ortalama HbA1c düzeyi ise 7,57 ± 1,66 olarak saptanmıştır. Ayak bakımı tanılama düzeyi, öz etkililik ve sağlık okuryazarlığı puanları orta ile yüksek düzeydedir. Tüm değişkenler arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Analiz sonuçlarına göre ayak bakımı tanılama düzeyi sağlık okuryazarlığını pozitif yönde anlamlı olarak yordamakta; ayak bakımı tanılama düzeyi ve sağlık okuryazarlığı birlikte öz etkililikteki varyansın %44,8'ini açıklamaktadır (R² = 0,448; p < 0,001). Sağlık okuryazarlığı aracılığıyla ortaya çıkan dolaylı etki anlamlı bulunmuş (%95 GA: 0,328–0,579) ve aracılık rolü doğrulanmıştır. Sonuç: Bulgular, Tip 2 diyabetli bireylerde ayak bakımını geliştirmeye yönelik girişimlerin yalnızca davranış eğitimiyle sınırlı kalmaması; sağlık okuryazarlığını ve öz etkililiği destekleyen bütüncül bir yaklaşımla planlanması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study examined the relationship between foot care and self-efficacy among individuals with Type 2 diabetes and evaluated the mediating role of health literacy in this relationship. Materials and Methods: The study employed a quantitative, descriptive, and cross-sectional correlational design and included 362 individuals with Type 2 diabetes attending the Diabetes Outpatient Clinic of a training and research hospital. Data were collected through face-to-face interviews using the Diabetes Individual Introduction Form, Nottingham Assessment of Functional Footcare (NAFF), Diabetic Foot Care Self-Efficacy Scale (DFSES), and Health Literacy Scale (HLS). Results: The mean age of participants was 63.61 ± 11.96 years, and 64.9% were female. The mean duration of diabetes was 11.01 ± 7.65 years, with an average HbA1c level of 7.57 ± 1.66. Foot care assessment, self-efficacy, and health literacy scores were moderate to high. Significant positive correlations were observed among all variables. According to the analysis results, foot care assessment level significantly and positively predicted health literacy; foot care assessment level and health literacy together explained 44.8% of the variance in self-efficacy (R² = 0.448; p < 0.001). The indirect effect through health literacy was significant (95% CI: 0.328–0.579), confirming its mediating role. Conclusion: The findings suggest that interventions to improve foot care in individuals with type 2 diabetes should not be limited to behavioral training alone; they should be planned with a holistic approach that supports health literacy and self-efficacy.
Benzer Tezler
- Tip 2 diyabetli bireylerde sağlığı geliştirme modeline dayalı web tabanlı ve yüz yüze eğitimin ayak bakım davranışına etkisi
The effect of web-based and face-to-face education based on the health promotion model on foot care behavior in individuals with Type 2 diabetes
AYSUN KÜRKÇÜ
- Çevrimiçi diyabetik ayak destek programı ve bakım kitinin diyabetik ayak bakımı sonuçlarına etkisi: Randomize kontrollü çalışma
Effect of online diabetic foot support program (diafootsup) and care kit on diabetic foot care outcomes: Randomized controlled trial
MERVE GÜNBAŞ
Doktora
Türkçe
2025
HemşirelikDokuz Eylül ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLEK BÜYÜKKAYA BESEN
- Tip 2 diyabetli bireylerin öz-etkililik düzeyleri ve sağlık kontrol odağı ile ilişkisi
Self-efficiency levels of individuals with TYPE 2 diabetes and rrelationship with health locus of control
MUSTAFA KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
HemşirelikSelçuk ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SELDA ARSLAN
- İnsülin kullanan tip 2 diyabetes mellituslu hastaların hastalığa yönelik tutum ile öz-etkililik düzeyleri
Diabetes attitude and self-efficiency levels of patients with type 2 diabetes mellitus taking insulin
NURGÜL GÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HemşirelikHarran ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA TÜLÜCE
- Yaşlı ve orta yetişkin Tip 2 diyabetli bireylerde kırılganlığın ayak bakım davranışları ve öz etkililiğe etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of frailty on foot care behaviors and self-efficacy in elderly and middle-aged individuals with Type 2 diabetes
DÖNDÜ BİLİCİ