80 yaş ve üzeri hastaların birinci basamak sağlık hizmetlerinden faydalanmasının önündeki engeller
Barriers to the utilization of primary health care services among individuals aged 80 years and older
- Tez No: 989966
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKAN DEMİRCİ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: birinci basamak sağlık hizmetleri, yaşlı bireyler, erişim engelleri, enstrümantal günlük yaşam aktiviteleri, depresyon, primary health care, older adults, access barriers, instrumental activities of daily living, depression
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, 80 yaş ve üzeri bireylerde sağlık hizmeti kullanımını sınırlayan başlıca engelleri belirlemeyi ve bu engeller ile birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuru arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel tanımlayıcı çalışma, Aile Sağlığı Merkezine başvuran 80 yaş ve üzeri bireyler arasında yürütülmüştür. Toplam 228 katılımcı yüz yüze görüşme yöntemiyle değerlendirilmiştir. Veriler; olgu rapor formu, Otur-Kalk ve Kalk-Yürü testleri, Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri ölçeği, Lawton–Brody Enstrümantal Günlük Yaşam Aktiviteleri ölçeği, Yaşlılarda Kendini İhmal ölçeği, PHQ-2, Geriatrik Depresyon Ölçeği ve Standardize Mini-Mental Test kullanılarak toplanmıştır. İlişkiler parametrik olmayan korelasyon analizleri ile incelenmiş; Aile Sağlığı Merkezine bağımsız başvuruyu (evde sağlık hizmeti alma durumuna karşı) yordayan etmenler çok değişkenli ikili lojistik regresyon ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Ortalama yaş 83,73±3,57 olup katılımcıların %56,6'sı kadındı. Katılımcıların %90,4'ü mobil olarak sınıflandırılmasına karşın, %49,6'sı sağlık hizmetine erişimi geciktiren bir faktör olarak ulaşımı bildirmiştir. Başvuru şekli açısından, %67,1'i Aile Sağlığı Merkezine bağımsız olarak başvururken %32,9'u evde sağlık hizmetlerinden yararlanmıştır. Katılımcıların %68,0'ı randevunun gerekli olmadığını belirtmiş; ancak randevu gerektiğinde, randevular en sık katılımcının çocuğu tarafından alınmıştır (%77,6). Çok değişkenli analizde, daha yüksek Lawton–Brody enstrümantal günlük yaşam ölçeği puanı (OR=1,42, %95 GA: 1,15–1,76) ve daha yüksek PHQ-2 puanı (OR=2,29, %95 GA: 1,07–4,88) Aile Sağlığı Merkezine bağımsız başvuru olasılığının artmasıyla bağımsız olarak ilişkili bulunmuştur. Sonuç: Çok ileri yaş grubunda, mobil olan bireyler arasında dahi birinci basamak sağlık hizmetlerine erişimi sınırlayan engeller sıktır. Ulaşım kısıtlılıkları ve randevu ile ilişkili süreçlerde yakınlara bağımlılık, erişimin çevresel ve fonksiyonel faktörler tarafından şekillendiğini göstermektedir. Ulaşım desteğine ve yaş dostu hizmet organizasyonuna odaklanan müdahaleler, bu popülasyonda birinci basamak sağlık hizmetlerine eşit erişimi geliştirebilir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to identify the main barriers that limit health care utilization among individuals aged 80 years and older and to evaluate the relationship between these barriers and attendance at primary health care services. Materials and Methods: This cross-sectional descriptive study was conducted among individuals aged 80 years and older who applied to a Family Health Center. A total of 228 participants were evaluated through face-to-face interviews. Data were collected using a case report form, Sit-to-Stand and Timed Up and Go tests, Katz Activities of Daily Living scale, Lawton–Brody Instrumental Activities of Daily Living scale, Elder Self-Neglect scale, PHQ-2, Geriatric Depression Scale, and Standardized Mini-Mental Test. Associations were examined using nonparametric correlation analyses; predictors of independent attendance to the Family Health Center (vs. receiving home health services) were assessed with multivariable binary logistic regression. Results: The mean age was 83.73±3.57 years, and 56.6% were women. While 90.4% were classified as mobile, 49.6% reported transportation as a factor that delayed access to health care. Regarding the mode of application, 67.1% attended the Family Health Center independently and 32.9% benefited from home health services. Although 68.0% reported that an appointment was not required, when appointments were needed, they were most commonly arranged by the participant's child (77.6%). In multivariable analysis, higher Lawton–Brody IADL score (OR=1.42, 95% CI: 1.15–1.76) and higher PHQ-2 score (OR=2.29, 95% CI: 1.07–4.88) were independently associated with increased odds of independent attendance. Conclusion: Barriers to primary care utilization are frequent in the very old, even among those who are mobile. Transportation constraints and reliance on relatives for appointment-related processes indicate that access is shaped by environmental and functional factors. Interventions focusing on transportation support and age-friendly service organization may improve equitable primary care access in this population.
Benzer Tezler
- COVID-19 pandemisinin birinci basamak sağlık hizmetlerini sık kullanan hastaların başvuru sıklığına etkisi
Effects of COVID-19 pandemic to the frequent attenders in primary care
SEMİHA NUR MANDACI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiDokuz Eylül ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TOLGA GÜNVAR
- Denizli ilinde üçüncü basamağa başvuran dermatofitoz tanılı hastaların birinci basamağa başvuru durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the patients' diagnosis diagnosis application to the tertiary care center in denizli province
EBRU TUĞRUL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiPamukkale ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYSUN ÖZŞAHİN
PROF. DR. TAMER EDİRNE
- Edirne il merkezinde 46 yaş ve üzeri tip 2 diyabetes mellitus hastalarının öz yönetim ve tedavi uyumunun değerlendirilmesi
Evaluation of self-management and treatment compliance of type 2 diabetes mellitus patients aged 46 and over in the provincial center of Edirne
SEMİH BİLİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiTrakya ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖNDER SEZER
- Birinci basamakta takipli kronik obstruktif akciğer hastalığı (KOAH) tanılı hastaların inhaler kullanım becerilerinin değerlendirilmesi: Samsun ili örneği
Evaluation of inhaler use skills of patients diagnozed with chronic obstructive pulmonary disease (COPD) in primary care: The example of samsun province
SELİN AYDIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSamsun ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MAHCUBE ÇUBUKÇU
- Hipertansif hastalarda sigara kullanımının kan basıncı regülasyonu ve MONOSİT/HDL oranına etkisi
Effect of smoking on blood pressure regulation and MONOSIT/HDL ratio in hypertensive patients
ŞEYDA ÖZDEN ÇALIŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU KORKUT
DOÇ. DR. HABİBE İNCİ