16. yüzyılda İran'dan Osmanlı Devletine göç eden Sünni ulemanın Safevi karşıtlığının yaygınlaşmasına etkisi
The impact of the anti-Safavid stance of Sunni scholars migrating from Iran to the Ottoman Empire in the sixteenth century
- Tez No: 990687
- Danışmanlar: PROF. DR. ADEM ARIKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
16. yüzyılda İran'da Safevî Devleti'nin kurulmasıyla İsnâaşeriyye Şiîliği resmî mezhep ilan edilmiş ve devlet eliyle yürütülen Şiîleştirme politikaları uygulamaya başlanmıştır. Bu süreçte bölgede yaşayan Sünnî İran ulemâsı farklı bölgelere göç etmek zorunda kalmıştır. Osmanlı Devleti de bu göçlerin yöneldiği önemli merkezlerden biri olmuştur. İran'ın Şiîleştirilmesine karşı Osmanlı dünyasında ortaya konulan dinî tepkiler arasında, Osmanlı ulemâsının kaleme aldığı metinlerin yanı sıra göç eden İranlı Sünnî âlimlerin yazdıkları da etkili olmuştur. Nitekim Osmanlı ulemâsının Safevîlere yönelik eleştirileri, sürece şahit olan İranlı Sünnî âlimlerin değerlendirmeleriyle büyük ölçüde benzerlik göstermektedir. Bu çalışmada, 16. yüzyılda İranlı Sünnî ulemânın Safevîlere karşı kaleme aldıkları reddiyeler, içerdiği eleştiriler açısından, Osmanlı ulemâsının 16. ve 17. yüzyılda verdikleri fetvalar ve yazdıkları reddiyeler ise İranlı ulemânın eleştirilerinin etkisi çerçevesinde analiz edilmiştir. Müelliflerin kendi yazdıkları merkeze alınarak metinler karşılıklı olarak incelenmiş ve kronolojik sıra takip edilerek erken dönemde ortaya konan eleştirilerin sonraki süreçteki etkisi belirlenmiştir. Bu bağlamda, Kasım en-Nahcuvânî'nin erken dönem eleştirileri yüzyıl boyunca etkili olmuştur. Hüseyin b. Abdullah eş-Şirvânî ve Mirza Mahdum'un eserleri de sonraki metinlerde kaynak olarak kullanılmıştır. Osmanlı ulemâsının metinleri de etkileşimin bir parçası olmuştur. Böylece 16. ve 17. yüzyıldaki Safevî karşıtı metinler birbirleriyle sıkı bir etkileşim içinde bulunmuş ve benzer eleştirileri paylaşmıştır. Çalışma, İranlı Sünnî ulemânın Osmanlı Safevî karşıtı literatürü üzerindeki etkisini sistematik biçimde ortaya koyarak bu alandaki literatüre önemli bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
With the establishment of the Safavid State in Iran in the 16th century, Twelver Shiʿism was declared the official sect, and state-led policies of Shiʿification were implemented. During this process, Sunni scholars living in the region were forced to migrate to different areas, and the Ottoman Empire became one of the major destinations for these migrations. Among the religious responses in the Ottoman world against the Shiʿification of Iran, not only the texts written by Ottoman scholars but also the works of migrating Iranian Sunni scholars were influential. Indeed, the criticisms of the Safavids by Ottoman scholars largely resemble the assessments of Iranian Sunni scholars who witnessed these developments. In this study, the risālas (anti-Safavid writings) authored by Iranian Sunni scholars in the 16th century are analyzed in terms of their critical content, while the fatwas and risālas written by Ottoman scholars in the 16th and 17th centuries are examined in light of the influence of these Iranian scholars' critiques. The texts were analyzed comparatively with each author as the focal point, and the chronological sequence was followed to determine the subsequent impact of criticisms made in the early period. In this context, the early criticisms of Qāsim al-Nahjivānī remained influential throughout the century. The works of Ḥusayn b. ʿAbdallāh al-Shīrvānī and Mirza Mahdūm were also used as sources in later texts. The texts of Ottoman scholars were likewise part of this interaction. Thus, anti-Safavid writings of the 16th and 17th centuries were closely interconnected and frequently shared similar criticisms. This study systematically demonstrates the influence of Iranian Sunni scholars on Ottoman anti-Safavid literature, providing a significant contribution to the literature on this subject.
Benzer Tezler
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi 17 numaralı Zehair-i Rikab Defteri'ne (1788-1791) göre İstanbul'un iaşesinin te'mini
Başlık çevirisi yok
HALİL UTKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Ekonomiİstanbul Üniversitesiİktisat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TEVFİK GÜRAN
- 1853-56 Kırım Savaşı sırasında Osmanlı-İran münasebetleri, Osmanlı Devletine karşı Rus-İran gizli antlaşması
Ottoman-İran relationshies during the Crimea War 1853-56, Russia-İran secret treaty
İBRAHİM CANER TÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
TarihAtatürk ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HASAN ŞAHİN
- Günümüz tekstil desenlerinde klasik Osmanlı saray kumaşlarının etkisi ( 16.yüzyıl)
The impact of today's textile design of classic palace Ottoman fabric ( 16th century)
ŞÖHRET AKTEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
El SanatlarıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Bölümü
PROF. AYDIN UĞURLU
- Atebât-ı Âliye örneği üzerinden Osmanlı İmparatorluğu'nda Şia kaygısı: Propaganda, tedbir ve ideoloji (1796-1914)
Shiite concerns in the Ottoman Empire in the case of Atebat-i Âliya: Propaganda, precaution and ideology (1796-1914)
SERKAN ŞENEL
- An intellectual biography of 'Abd al-Ḥakīm al-Siyālkūtī (D. 1657): His place in Hind intellectual history and influence upon Ottomans
'Abdülhakim Siyâlkûtî'nin (Ö. 1657) entelektüel biyografisi: Hint entelektüel tarihindeki yeri ve Osmanlılar üzerindeki etkisi
ABDULLAH AL MAMUN
Doktora
İngilizce
2023
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM HALİL ÜÇER