Geri Dön

Bir eğitim aile sağlığı merkezine kayıtlı bireylerin kolorektal kanser taramasına yönelik yarar ve engel algıları

Perceptions of benefits and barriers regarding colorectal cancer screening among individuals registered at an educational family health center

PDF İndir

  1. Tez No: 990733
  2. Yazar: ALİ KARGI
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. İBRAHİM SOLAK
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
  10. Enstitü: Konya Beyhekim Eğitim ve Araştırma Hastanesi
  11. Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Bu çalışma kapsamında, 50–70 yaş aralığındaki son iki yıl içinde gaitada gizli kan (GGK) testi yaptırmamış bireylerde kolorektal kanser (KRK) taramasına yönelik yarar ve engel algı düzeylerinin saptanması ve yüz yüze sunulan eğitimin bu algılar ile GGK testi yaptırma isteği üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma, 15 Eylül–1 Aralık 2025 tarihleri arasında Konya ili Selçuklu ilçesinde bulunan 92 No'lu Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne (ASM) kayıtlı, son iki yıl içinde GGK testi yaptırmamış bireyler üzerinde yürütülen prospektif tipte bir çalışmadır. Çalışmaya, araştırma kriterlerini sağlayan ve gönüllü katılım gösteren toplam 230 katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcılar telefon aracılığıyla ASM'ye davet edilmiş; veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Başvuruda, katılımcıların sosyodemografik özellikleri ile KRK taramasına yönelik tarama yaptırma isteğini sorgulayan 15 soruluk anket formu uygulanmıştır. Ardından, KRK taramalarına ilişkin algıları değerlendirmek amacıyla 31 maddeden oluşan“Kolorektal Kanser Tarama Davranışları Yarar ve Engel Algısı Ölçeği”katılımcılara uygulanmıştır. Veri toplama sürecini takiben tüm katılımcılara, KRK' de erken tanının önemi, tarama yöntemlerinin amacı ve uygulanışı hakkında yapılandırılmış sağlık eğitimi verilmiştir. Eğitimin ardından aynı ölçek yeniden uygulanarak taramaya yönelik algılardaki ve GGK testi yaptırma isteğindeki değişim değerlendirilmiştir. Eğitim sonrasında GGK testi yaptırmak istediğini belirten katılımcılara test kiti verilmiş ve testin uygulanmasına ilişkin gerekli bilgilendirme yapılmıştır. Test yaptırmak istemeyen katılımcıların ise ret nedenleri kayıt altına alınmıştır. Bulgular: Bu çalışmaya 136 (%59,1)'sı kadın ve 94 (%40,9)'ü erkek olmak üzere toplam 230 katılımcı dahil edilmiştir. Eğitim öncesi ölçekteki tüm maddelere“bilmiyorum”yanıtı veren 12 (%5,2) katılımcının eğitim öncesi puanları hesaplanamadığından, bu katılımcılar eğitim öncesi–eğitim sonrası karşılaştırmalara dahil edilmemiştir. Yaş medyan değeri 59,0 (51,0–69,0) yıl olarak saptanmıştır. Eğitim öncesinde katılımcıların 140 (%60,9)'ı GGK testi yaptırmak istediğini, 90 (%39,1)'ı istemediğini belirtmiştir. Eğitim öncesinde GGK testi yaptırmak istemeyen 90 katılımcının 57 (%63,3)'si eğitim sonrası testi kabul etmiş, 33 (%36,7)'ü kabul etmemiştir; GGK testi yaptırma isteğindeki artış istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Katılımcıların eğitim öncesi ve sonrası karşılaştırılmalarında, GGK yarar (p<0,001) ve kolonoskopi yarar algı (p=0,001) puanlarının arttığı; GGK engel (p<0,001) ve kolonoskopi engel algı (p<0,001) puanlarının azaldığı görülmüştür. Eğitim öncesinde GGK testi yaptırmak isteyenlerde istemeyenlere göre GGK yarar (p<0,001) ve kolonoskopi yarar algıları (p=0,048) daha yüksek; GGK engel (p<0,001) ve kolonoskopi engel algıları (p=0,001) daha düşük saptanmıştır. Eğitim sonrasında da benzer biçimde, test yaptırmak isteyenlerde GGK yarar (p<0,001) ve kolonoskopi yarar (p<0,001) algı puanları daha yüksek; GGK engel (p<0,001) ve kolonoskopi engel (p<0,001) algı puanları daha düşük bulunmuştur. GGK testi uygulanan 197 (%85,6) katılımcının 34 (%17,3)'ünde pozitif, 159 (%80,7)'unda negatif sonuç saptanmış; 4 (%2,0)'ünde ise test başarısız olarak değerlendirilmiştir. Eğitim sonrası dönemde test yaptırmak istemeyen 33 katılımcının belirttiği en sık gerekçe; şikayetinin olmaması (%51,5) olup, diğer nedenler kötü sonuç kaygısı (%18,2), testin zor/sevimsiz bulunması (%18,2) ve teste inanmama (%12,1) olarak belirlenmiştir. Sonuç: Katılımcıların ASM'ye davet edilerek yüz yüze verilen yapılandırılmış eğitim sonrasında, GGK testi ve kolonoskopiye yönelik yarar algı puanlarında artış, engel algı puanlarında azalma ve GGK testi yaptırma isteğinde artış izlenmiştir. ASM'de bireylerle düzenli iletişimin sürdürülmesi ve yüz yüze yapılandırılmış eğitimlerin periyodik olarak uygulanması, taramaya yönelik yarar algısını artırıp engel algısını azaltarak taramaya katılımı artırmada etkili bir yaklaşım olabilir.

Özet (Çeviri)

Objective: This study aimed to evaluate the perceptions of benefits and barriers regarding colorectal cancer screening among individuals aged 50–70 who had not undergone a fecal occult blood test (FOBT) in the last two years, and the effect of face-to-face education on perceptions and intention to undergo FOBT. Materials and Methods: This research was a prospective study conducted among individuals registered at the Educational Family Health Center No. 92 in the Selçuklu district of Konya, between September 15 and December 1, 2025, who had not undergone a fecal occult blood test in the last two years. A total of 230 participants meeting the research criteria and voluntarily agreeing to participate were included in the study. Participants were invited to the family health center via phone; data were collected through face-to-face interviews. During the visit, a 15-item questionnaire assessing participants' sociodemographic characteristics and their willingness/intention to undergo colorectal cancer screening was administered. Subsequently, the“Colorectal Cancer Screening Behavior Benefit and Barrier Perception Scale,”consisting of 31 items, was applied to evaluate perceptions related to colorectal cancer screenings. Following the data collection process, all participants received structured health education regarding the importance of early diagnosis in colorectal cancer, the purpose and implementation of screening methods. After the education, the same scale was reapplied to assess changes in perceptions regarding screening. Participants expressing a desire to undergo FOBT after the education were provided with a fecal occult blood test kit by the Family Health Center, and necessary information regarding the test's implementation was given. The reasons for refusal were recorded for participants who did not wish to undergo testing. Results: A total of 230 participants, including 136 (59.1%) women and 94 (40.9%) men, were included in this study. The median age was determined to be 59.0 (51.0–69.0) years. Before the education, 140 participants (60.9%) expressed a desire to undergo FOBT, while 90 (39.1%) did not. Of the 90 participants who did not want to undergo FOBT before the education, 57 (63.3%) accepted the test after the education, while 33 (36.7%) did not; the increase in the desire to undergo FOBT was statistically significant (p<0.001). In comparisons of participants before and after the education, it was observed that the perception scores for FOBT benefits (p<0,001) and colonoscopy benefits (p<0,001) increased, while the perception scores for FOBT barriers (p<0.001) and colonoscopy barriers (p<0.001) decreased. Before the education, those wanting to undergo FOBT had higher perceptions for FOBT benefits (p<0.001) and colonoscopy benefits (p=0.048), and lower perceptions for FOBT barriers (p<0.001) and colonoscopy barriers (p=0.001). Similarly, after the education, those desiring to undergo testing exhibited higher perceptions for FOBT benefits (p<0.001) and colonoscopy benefits (p<0.001), and lower perceptions for FOBT barriers (p<0.001) and colonoscopy barriers (p<0.001). Among the 197 participants who underwent FOBT, 34 (17.3%) had positive results, 159 (80.7%) had negative results; and 4 (2.0%) were evaluated as failed/uncertain results. The most common reason for the 33 participants who did not want to undergo testing post-education was the absence of complaints (51.5%), and other reasons included fear of bad results (18.2%), finding the test difficult/unpleasant (18.2%), and disbelief in the test (%12.1). Conclusion: Following structured education given face-to-face by inviting individuals to the Family Health Center, an increase in perception scores for the benefits of FOBT and colonoscopy, a decrease in barrier perception scores, and an increase in the desire to undergo FOBT were observed.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    898891

    Bir aile sağlığı merkezine kayıtlı yetişkinlerin kanser taramalarına yönelik tutumları, ulusal kanser tarama programlarına katılım durumları ve sağlık okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişki

    The relationship between attitudes towards cancer screening, participation in national cancer screening programs and health literacy levels of adults registered in a family health center

    SİMGE AYAN BELEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    HemşirelikKarabük Üniversitesi

    Hemşirelik Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. TUĞBA AYDIN YILDIRIM

  2. Tez No

    983571

    Aile sağlığı merkezine kayıtlı 50-65 yaş arası bireylerin kanser taramaları hakkındaki bilgi düzeyi ve tutumlarının değerlendirilmesi

    Evaluation of the knowledge levels and attitudes of individuals aged 50–65 registered at the family health center regarding cancer screenings

    NAZLI CİHANGİR OĞURLU

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Aile HekimliğiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SABAH TÜZÜN

    DR. CEYHUN DİKMEN BATMAZ

  3. Tez No

    888297

    Aile Sağlığı Merkezine başvuran 30-70 yaş arası bireylerin kanser taramaları hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi

    Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of individuals aged 30-70 years registered to Family Health Center about cancer

    SEDA BEGÜM DİNÇ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Aile HekimliğiSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SELMA PEKGÖR

  4. Tez No

    435469

    Birinci basamakta kanser erken tanısı ve izleminde aile hekimlerinin yeri: Bilgi, tutum ve davranışlarını belirlemeye yönelik kesitsel bir çalışma

    The place of the family pyhsicians at cancer early diagnosis and follow -up in primary care: A cross-sectional study according to determine the knowledege, attitude and behaviour

    ALİ ÖMER KOÇAK

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Aile HekimliğiAdnan Menderes Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. OKAY BAŞAK

  5. Tez No

    655303

    Aydın Efeler'de aile sağlığı merkezlerine başvuran hastaların kolorektal kanser bilgi düzeyi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi

    Evaluation of the colorectal cancer knowledge level, attitude and behavior of patients applied to family health centers in Aydin Efeler

    HİKMET KAZIM COŞAR

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    Aile HekimliğiAydın Adnan Menderes Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYFER GEMALMAZ

Geri Dön