Otizmli çocuğu olan ebeveynlere problem davranışlarla baş etme becerisi kazandırmaya yönelik geliştirilen ebeveyn eğitim programının etkililiğinin incelenmesi
Investigation of the effectiveness of the parent education program developed to gain the skills of coping with problem behaviors for parents with children with autism
- Tez No: 991261
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKAN SARI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Özel Eğitim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Otizmli bireyler için eğitim programları planlama ve gözden geçirme süreçlerinde ebeveynlerin sürecin bir ortağı olarak yer alması çok önemlidir. Ancak otizm çocukların gelişimini desteklemeye yönelik ebeveynlerin neler yapabilecekleri ve problem davranışlarla nasıl başa çıkabileceklerine yönelik formal ve informal eğitsel destek kaynaklarında yetersizlik yaşanabilmektedir. Bununla yanında ebeveyn sorumluluklarıyla birlikte ile aile içi rollerdeki farklılaşmalar ve tanı hakkında yeteri kadar bilgi sahibi olunmaması durumu; ebeveynlerde ciddi şekilde strese neden olabilmektedir. Yapılan yurt içi ve yurt dışı araştırmaların önemli kısmının ebeveynlerde depresyon, sosyal destek algısı ve genel yeterlikleri arttırma üzerine olduğu görülmektedir. Otizmli çocukların problem davranışlarıyla baş etmede ebeveyn yeterliklerini geliştirmeye yönelik eğitim programı geliştirme ve uygulama çalışmalarının ise ülkemizde sınırlı olduğu görülmektedir. Dolayısıyla bu araştırmanın amacı, Otizmli çocuğu olan ebeveynlerin problem davranışlarla baş etme becerilerini geliştirmeye yönelik hazırlanan OPBEP ebeveyn eğitim programının otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin problem davranışlarla baş etme yeterlikleri üzeindeki etkisinin incelenmesidir. Araştırmada nitel ve nicel araştırma deseninin birlikte yürütüldüğü sıralı karma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın birinci aşamasında, otizmli çocuğu olan ebeveynlerin çocuklarının problem davranışlaryla baş etme yeterliklerine ilişkin ihtiyaçlarının belirlenmesi amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden görüşme yöntemi içerisinde yer alan yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmaya Kahramanmaraş il merkezinde ikamet eden 25 ebeveyn katılmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz tekniğiyle analiz edilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında OPBEP ebeveyn eğitim programı geliştirilmiştir. Bu aşamada Öntest-Sontest Kontrol Gruplu Deneysel Model ile araştırma sürecinde geliştirilen veri toplama araçlarından“Otizmli Çocukların Problem Davranışlarıyla Baş Etmeye Yönelik Ebeveyn Yeterlik Ölçeği (OPBEYÖ) ve ”Otizmli Çocukların Problem Davranışlarıyla Baş Etmeye Yönelik Ebeveyn Yeterlik Kontrol Listesi (OPBEYKL)" kullanılmıştır. OPBEYKL aracılığıyla ebeveynlerin senaryo temelli etkinliklerde problem davranışlarla baş etmeye yönelik yeterlikleri gözlenmiştir. OPBEYKL aracılığıyla elde edilen veriler tablolar üzerinde analiz edilirken; OPBEYÖ aracılığıyla elde edilen veriler t testi istatistik teknikleri aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında 25'i kontrol grubunda, 25'i ise deney grubunda olmak üzere, otizmli çocuğu olan 50 ebeveyn yer almıştır. OPBEP sonrasında, deney grubunda yer alan 25 ebeveynden sosyal geçerlik verileri toplanmıştır. Araştırmanın sonucunda, 1) OPBEP'e katılan ve katılmayan ebeveynlerin OPBEYÖ ölçeği alt boyutlarından otizm ve problem davranış tanıma, yöntem ve teknik kullanma, davranış yönetimi, pekiştireç kullanma ve davranışsal müdahale ve çevresel düzenlemeye ilişkin becerilerin öntest ve sontest puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu (p˂0,05) bulunmuştur. OPBEP'e katılan ve katılmayan ebeveynlerin Senaryo temelli OPBEYKL kontrol listesi aracılığıyla problem davranışlarla baş etmeye yönelik ebeveyn yeterlikleri incelendiğinde, yine tüm alt boyutlarda deney grubundaki ebeveyn yeterliğinde gelişim gözlemlenirken kontrol grubunda herhangi bir gelişim gözlenmemiştir. Sonuç olarak otizmli çocukların problem davranışlarıyla baş etmeye yönelik ebeveynler için geliştirilen OPBEP ebeveyn eğitim programının, ebeveynlerin eğitsel yeterliklerinin gelişiminde etkili program olduğu ortaya çıkmaktadır. 2) Araştırma sonucunda sosyal geçerlik bulguları incelendiğinde; ebeveynler eğitim programının süreci, amacı ve etkisine yönelik olumlu görüş bildirmişlerdir. Ayrıca otizmli çocuklarının problem davranışlarıyla baş etmeye yönelik yeterliklerinin arttığını belirtmişlerdir.
Özet (Çeviri)
Parental involvement as an active partner in the planning and review of educational programs for individuals with autism is critically important. However, parents often experience a lack of both formal and informal educational support resources regarding what they can do to support their children's development and how to effectively cope with problem behaviors. In addition, increased parental responsibilities, changes in family roles, and insufficient knowledge about the diagnosis may lead to significant levels of stress among parents. A substantial body of national and international research has primarily focused on increasing parental well-being, including reducing depression and enhancing perceived social support and general parental competence. Nevertheless, studies aimed at developing and implementing parent education programs specifically designed to improve parents' competencies in coping with problem behaviors in children with autism remain limited in Türkiye. Accordingly, the aim of this study was to examine the effects of the OPBEP Parent Education Program, developed to enhance parents' skills in coping with problem behaviors, on the coping competencies of parents of children with autism. A sequential mixed-methods research design, in which qualitative and quantitative approaches were implemented consecutively, was employed. In the first phase of the study, semi-structured interviews—a qualitative data collection technique—were conducted to identify the needs of parents of children with autism regarding coping with their children's problem behaviors. The participants consisted of 25 parents residing in the city center of Kahramanmaraş. The qualitative data were analyzed using descriptive analysis techniques. In the second phase of the study, the OPBEP Parent Education Program was developed. During this phase, a pretest–posttest control group experimental design was utilized. Two data collection instruments developed within the scope of the study were administered: the Parental Competence Scale for Coping with Problem Behaviors of Children with Autism (OPBEYÖ) and the Parental Competence Checklist for Coping with Problem Behaviors of Children with Autism (OPBEYKL). The OPBEYKL was used to observe parents' competencies in coping with problem behaviors through scenario-based activities. Data obtained from the OPBEYKL were analyzed descriptively using tables, whereas data collected via the OPBEYÖ were analyzed using t-test statistical techniques. A total of 50 parents of children with autism participated in the second phase of the study, with 25 assigned to the experimental group and 25 to the control group. Following the implementation of OPBEP, social validity data were collected from the 25 parents in the experimental group. The results of the study indicated that (1) there was a statistically significant difference (p < .05) in favor of the experimental group between the pretest and posttest scores of parents who participated in OPBEP and those who did not, across the OPBEYÖ subscales, including recognition of autism and problem behaviors, use of methods and techniques, behavior management, use of reinforcement, behavioral intervention, and environmental arrangement skills. Similarly, when parental competencies in coping with problem behaviors were examined using the scenario-based OPBEYKL checklist, improvements were observed across all subdimensions among parents in the experimental group, whereas no improvement was observed in the control group. These findings demonstrate that the OPBEP Parent Education Program developed to support parents in coping with the problem behaviors of children with autism is effective in improving parents' educational competencies. (2) Analysis of social validity findings revealed that parents expressed positive views regarding the process, purpose, and effectiveness of the training program. In addition, parents reported an increase in their competencies in coping with the problem behaviors of their children with autism.
Benzer Tezler
- Otizmli çocuklarda zorbalık ve okul reddinin ebeveyn ve öğretmen görüşleri bağlamında incelenmesi
Examination of bullying and school refusal in children with autism from the perspectives of parents and teachers
ZEYNEP YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiAtatürk ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL SEÇER
- Otizmli çocukların normal gelişim gösteren kardeşlerinin yaşadıkları sorunlar
The problems of autistic children's siblings with normal development
PINAR KALECİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AYDAN AYDIN
- Ebeveyn eğitim programının erken çocukluk dönemindeki otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin eğitsel yeterliklerine etkisinin incelenmesi
Investigation of parent education program's effect on educational competencies of parents who have children with autism spectrum disorder in early childhood
MUHAMMED ABDULBAKİ KARACA
Doktora
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN SARI
- Otizm spektrum bozukluğu olan altı yaşındaki çocukların problem davranışları ile anne baba tutumları arasındaki ilişki
The relationship between the problem behaviours of six year old children with autism spectrum disorder and parent attitude
KÜBRA SALTIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıÜsküdar ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASİL ÖZDOĞRU
- 4- 6 yaş otizmli çocuğu olan ebeveynlerin tutumlarının çocukların sosyal beceri ve problem davranış üzerine etkisi
The effects of 4-6 years old autism children's parents attitudes on social skills and challenging behaviour
ÖZGE ERŞAN AKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OKTAY SARI