Bireylerin kolorektal kanser tarama davranışları, yarar ve engel algısının sağlık okuryazarlığı düzeyi ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship of colorectal cancer screening behaviours, perception of benefits and barriers with health literacy level of individuals
- Tez No: 991291
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ELİF ATEŞ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Kolorektal kanser, Kanser tarama, Sağlık okuryazarlığı, Yarar algısı, Engel algısı, Colorectal cancer, Cancer screening, Health literacy, Perception of benefits, Perception of barriers
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmada, 50-70 yaş aralığındaki bireylerin kolorektal kanser tarama davranışları, bu taramalara yönelik yarar ve engel algıları ile sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve analitik tipteki bu çalışma, Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği birimlerine başvuran 50-70 yaş aralığındaki 324 gönüllü katılımcı ile yürütülmüştür. Veriler; sosyodemografik özellikler formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Kolorektal Kanser Tarama Davranışları Yarar ve Engel Algısı Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra Ki-kare, t testi, ANOVA, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis ve korelasyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 58,08±5,87 yıl olup, %33,0'ının önerilen tarama testlerinden (Dışkıda Gizli Kan Testi veya Kolonoskopi) en az birini yaptırdığı saptanmıştır. Katılımcıların %78,1'inin sağlık okuryazarlığı düzeyi yetersiz veya sorunlu-sınırlı kategorisindedir. Sağlık okuryazarlığı düzeyi arttıkça tarama testi yaptırma oranının anlamlı düzeyde arttığı (%19,3'ten %70,6'ya) belirlenmiştir. Ayrıca, aile hekimi tarafından taramalar hakkında bilgilendirilen bireylerin herhangi bir tarama testi yaptırma oranı (%74,8), bilgilendirilmeyenlere (%10,0) göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Tarama testi yaptıran grubun yarar algısı puanları daha yüksek, engel algısı puanları ise daha düşük saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamızda düşük sağlık okuryazarlığı ve prosedürel süreçlere yönelik yüksek engel algısı, tarama davranışını kısıtlayan önemli faktörlerdir. Aile hekimleri tarafından yapılan bilgilendirmenin tarama katılımını belirgin şekilde artırdığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, birinci basamakta fırsatçı tarama uygulamalarının yaygınlaştırılması ve eğitim materyallerinin düşük sağlık okuryazarlığı düzeyine uygun olarak sadeleştirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: The aim of this study was to evaluate the relationship between colorectal cancer screening behaviors, perception of benefits and barriers regarding these screenings, and health literacy levels of individuals aged 50-70 years. Method: A cross-sectional analytical design was employed, involving 324 volunteers aged 50–70 attending the Family Medicine clinics at Karadeniz Technical University Faculty of Medicine. Data collection was performed using the face-to-face interview technique with a sociodemographic questionnaire, the Turkish Health Literacy Scale-32 (THLS-32), and the Colorectal Cancer Screening Beliefs (Benefits and Barriers) Scale. Statistical analyses included descriptive statistics, Chi-square, t-test, ANOVA, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis tests, and correlation analysis. Results: The mean age of the participants was 58,08±5,87 years. It was found that 33,0% had undergone at least one of the recommended screening tests (Fecal Occult Blood Test or Colonoscopy). A significant majority (78,1%) of participants fell into the 'inadequate' or 'problematic-limited' health literacy categories. Notably, screening rates increased significantly with higher health literacy levels (rising from 19,3% to 70,6%). Furthermore, individuals informed by their family physician had a significantly higher screening rate (74,8%) compared to those who were not informed (10,0%). The screened group also demonstrated higher perception of benefits scores and lower perception of barriers scores. Conclusion: In this study, low health literacy and a high perception of procedural barriers were identified as significant factors hindering screening behavior. Notably, information provided by family physicians was found to significantly increase screening participation. Consequently, it is recommended to expand opportunistic screening practices in primary care and simplify educational materials to align with lower health literacy levels.
Benzer Tezler
- Fiziksel engelli bireylerin kolorektal kanser taramasına yönelik bilgi, tutum ve davranışları ile etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
The evaluation of knowledge, attitude and behaviors and affecting factors for colorectal cancer screening of physically disabled individuals
ÜMİT SÜRÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HemşirelikNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜLEYHA KILIÇ
- Bireylerin kolorektal kanser tarama davranışları yarar ve engel algısının kolorektal kanser tarama davranışlarına etkisi
The effect of benefit and barrier perception on individuals' colorectal cancer screening behaviors
MEHMET YILMAZ
- Kolorektal kanser taramasında yarar/engel algısının bireylerde taranma davranışı üzerindeki etkileri
Effects of perceived benefit/barrier in colorectal cancer screening on individuals' screening behavior
İSMAİL AVCİ
Tıpta Uzmanlık
İngilizce
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ALTUNTAŞ
- Bir eğitim aile sağlığı merkezine kayıtlı bireylerin kolorektal kanser taramasına yönelik yarar ve engel algıları
Perceptions of benefits and barriers regarding colorectal cancer screening among individuals registered at an educational family health center
ALİ KARGI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM SOLAK
- Birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuran 50-70 yaş arası bireylerin kolorektal kanser tarama davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of colorectal cancer screening behaviors of individuals aged 50-70 years applying to a primary health care institution
SULTAN KOCALAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiBezm-İ Alem Vakıf ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ACLAN ÖZDER