Nübüvveti inkar akımları ve deizm
Movements denying prophethood and deism
- Tez No: 991645
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HALİL ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Akıl, Deizm, Kelam, Vahiy, Reason, Deism, Islamic theology, Revelation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yozgat Bozok Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu yüksek lisans tezi, İslam düşüncesinde nübüvvet kurumuna yönelik itirazları ve bu itirazların günümüzdeki yansımalarından biri olan Deizmi ele almaktadır. Tezin ilk bölümünde nübüvvetin mahiyeti, imkânı ve gerekliliği klasik kelâmî yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirilmiş; Tanrı tasavvuru, insan anlayışı ve bilgi kaynaklarına verilen önem üzerinden mezhepler arası farklılıklar ortaya konmuştur.“Nübüvveti İnkar Akımları ve Deizm”başlığını taşıyan bu çalışmada, öncelikle nübüvvet müessesesi kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Hz. Peygamber döneminden itibaren peygamberlik kurumuna karşı gelişen ve nübüvvet karşıtı bir tavır olarak değerlendirilebilecek yaklaşımlar incelenmiş; İslâm düşünce tarihinde peygamberlik konusunu ilk kez tartışmaya açan Sümeniyye, Berâhime, Ebû Bekir er-Râzî, İbnü'r-Râvendî ve Ebû Îsâ el-Verrâk gibi isimlerin görüşlerine yer verilmiştir. Takip eden kısımda modern döneme gelinmiş ve peygamberlik anlayışına sistematik eleştiriler yönelten, Batı'da şekillenen bir düşünce akımı olan Deizmin tarihsel süreci, Tanrı, din, vahiy ve nübüvvet tasavvurları ekseninde irdelenmiştir. Günümüzde sıklıkla karşılaştığımız deist yaklaşımları doğru anlayıp değerlendirebilmek için, Deizmi kendi doğduğu tarihsel, kültürel ve fikrî bağlam içinde; ortaya çıkmasına neden olan krizlerle birlikte ele almak elzem olduğundan, bu çalışma Deizmi yalnızca kavramsal düzeyde değil, aynı zamanda tarihsel ve eleştirel bir perspektifle ele almayı hedeflemiştir. Son bölümde, nübüvveti doğrudan reddetmeyen, ancak aklı merkeze alan yaklaşımlarıyla bazı deistik fikirlere zemin hazırladığı düşünülen İslâm düşünürlerinin görüşleri ele alınmıştır. Bu bütünsel yaklaşım, nübüvvetin tarih boyunca karşılaştığı eleştirileri anlamak ve bu eleştirilerin zeminini sorgulamak adına önemli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Deizm ve nübüvvet ekseninde şekillenen bu çalışma, yalnızca kelâmî bir tartışmanın analizi olmanın ötesinde, günümüzde Allah'ın varlığını kabul etmekle birlikte dinleri, peygamberleri ve kutsal kabul edilen değerleri reddeden zihniyetlere karşı anlamlı bir yaklaşım geliştirme çabasının ürünüdür. Nübüvveti inkâr eden düşünce biçimlerinin tarihsel ve felsefî temellerini anlamak; hem İslâm düşünce geleneği içerisindeki fikrî çeşitliliği fark edebilmek hem de bu çeşitliliğe karşı tutarlı ve sistemli bir yaklaşım geliştirebilmek açısından önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
This master's thesis examines objections to the institution of prophethood within Islamic thought, as well as one of its contemporary reflections: Deism. The first part of the study evaluates the nature, possibility, and necessity of prophethood within the framework of classical kalām approaches, highlighting the differing perspectives of various Islamic schools based on their conceptions of God, human nature, and epistemological priorities. Entitled“Movements Denying Prophethood and Deism”, this study first offers a comprehensive examination of the concept of prophethood. It explores early objections to prophetic authority dating back to the time of the Prophet Muhammad and examines groups and individuals such as the Sumaniyya, Barahima, Abu Bakr al-Razi, Ibn al-Rawandi, and Abu Isa al-Warraq, who were among the first to critically engage with the concept of prophethood in the history of Islamic thought. The subsequent section turns to the modern period and focuses on Deism a worldview that emerged in the West and presents systematic criticisms of prophecy. The historical development of Deism is analyzed through its notions of God, religion, revelation, and prophethood. Recognizing the increasing prevalence of deistic views in the contemporary world, this study seeks to understand and evaluate Deism within the historical, cultural, and intellectual context in which it emerged, along with the crises that gave rise to it. Thus, the aim is not only to explore Deism conceptually but also to approach it from a historical and critical perspective. In the final section, the study addresses the views of certain Muslim thinkers who, while not explicitly denying prophethood, prioritized reason in such a way that their thought may be seen as laying the groundwork for some deistic tendencies. This comprehensive approach seeks to contribute meaningfully to understanding the various critiques that prophethood has faced throughout history and to examining the foundations upon which those critiques rest. Shaped around the axis of Deism and prophethood, this work goes beyond a mere theological discussion. It represents an effort to develop a meaningful response to contemporary mentalities that, while affirming God's existence, reject religion, prophets, and traditionally sacred values. Understanding the historical and philosophical roots of thought systems that deny prophethood is essential both for recognizing the intellectual diversity within Islamic thought and for developing a coherent and systematic response to it.
Benzer Tezler
- Deizm bağlamında nübüvvete yapılan eleştiriler
Criticism of deism and prophet
ZEYNEP TOPTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Dinİnönü ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA BOZKURT
- İnanç bağlamında nübüvvetin gerekliliği
The necessity of nubuvvat in the context of faith
ŞÜHEDA KARABURÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET CÜNEYT GÖKÇE
- İslâm kelâmında Sümeniyye ve Berâhime'nin nübüvvet anlayışlarına eleştiriler
Criticisms of Sumeniyya and Barahima's understanding of nubuwwah in Islamic theology
MUHSİN GÖÇMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUAMMER ESEN
- Bir kelam problemi olarak nübüvvet: Bâkıllânî ve Kâdî Abdülcebbâr örneği
Prophecy as a problem of theology: The case of al-Bâqillânî and 'Abd al-Djabbâr
MUZAFFER BARLAK
Doktora
Türkçe
2013
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FETHİ KERİM KAZANÇ
- Matüridi'nin heretik akımlara yönelttiği eleştiriler
The critiques of Matüridi towords heretic movement
HACI İSMAİL DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
DinCumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN ALTINTAŞ