Büveyhîler döneminde İmâmiyye Şîası'nın gelişimi
The development of Imâmî Shî'ah during the Bûyid period
- Tez No: 991886
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA DEMİRCİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Büveyhîler, Şîa, İmâmiyye, Mezhepler Tarihi, Teopolitik, Bûyids, Shî'ah, Imâmîyya, History of Islamic Sects, Theopolitic
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Büveyhîler Döneminde İmâmiyye Şîası'nın Gelişimi başlıklı bu çalışma, Büveyhîler dönemi İmâmiyye mezhebinin tarihsel seyrini siyasal iktidarla kurduğu ilişkileri ve döneme özgü kurumsal dinamikleri esas alarak incelemektedir. Abbâsî hilafetinin merkezi otoritesini büyük ölçüde yitirdiği bir süreçte ortaya çıkan Büveyhî hâkimiyeti siyasal yapıda belirgin bir dönüşümü ifade etmektedir. Bu dönüşüm İmâmiyye mezhebinin sosyal ve entelektüel düzlemde görünürlük kazanmasına ve kurumsal bir zemin edinmesine imkân sağlamaktadır. Bu bağlamda çalışma Büveyhî iktidarının İmâmiyye düşüncesi üzerindeki etkilerini, mezhebin kamusal alandaki görünürlüğü, ortaya çıkan dini kurumlar ile sembolik ve kültürel pratikler çerçevesinde sistematik bir biçimde ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı Büveyhîler'in din eksenli siyasal tutumlarının İmâmiyye düşüncesinde ne tür dönüşümlere yol açtığını ve bu tarihsel tecrübenin günümüz İran'ının devlet anlayışı, siyasal meşruiyet algısı ve mezhebi kimlik inşasında nasıl bir belirleyici zemin oluşturduğunu ortaya koymaktır. Çalışmada doktrinel gelişimle birlikte sosyal pratikler, dini sembolizm ve mezhep içi tartışmalar da analiz kapsamına alınmıştır. Bu doğrultuda klasik Arapça ve Farsça kronikler, coğrafya eserleri ile İmâmiyye'ye ait fıkıh ve kelam literatürü başta olmak üzere çok sayıda birincil kaynaktan yararlanılmıştır. Niteliksel analiz yöntemleri çerçevesinde metinler tarihsel bağlamları dikkate alınarak yorumlanmıştır. Bu yaklaşım dönemsel anlatıların arka planındaki mezhebi yönelimleri tespit etmede işlevsel olmuştur. Dolayısıyla araştırma İmâmiyye Şîası'nın dini bir gelenekten sosyo- politik bir kimlik formuna evrilme sürecini somut biçimde ortaya koymakta ve Büveyhîler dönemini bu dönüşümün merkezi bir aşaması olarak değerlendirmektedir.
Özet (Çeviri)
This study analyzes The Development of Imâmî Shî'ah During the Bûyid Period by examining its relationship with political authority and the institutional dynamics specific to that era. The emergence of Bûyid rule from the 4th/10th century onwards, at a time when the Abbâsid caliphate had largely lost its central power, fostered not only a political transformation but also enabled Shî'ah thought to gain social and intellectual ground. In this context, the research addresses in detail the areas in which Bûyid governance directly influenced Imâmî teachings, including the formation of new institutions, symbolic representations, and cultural expressions. The main objective of the study is to identify the transformations brought about in Imâmî thought by the Bûyids' theopolitic strategies and to demonstrate how this historical experience constituted a formative foundation for the state conception, perceptions of political legitimacy, and the construction of sectarian identity in contemporary Iran. The research focuses not only on doctrinal developments but also provides a comprehensive analysis of social practices, religious symbolism, and intradenominational debates. A wide range of primary sources has been utilized, including classical Arabic and Persian chronicles, geographical texts, and legal-theological works. These sources have been examined both through qualitative analytical methods and an interpretation of their meaning and function within their historical context. This methodological approach plays a key role in uncovering the sectarian motivations behind period narratives. Ultimately, this research reveals that Imâmî Shî'ah evolved not only as a scholarly tradition but also as a socio-political identity. In this research, the Bûyid period is presented as a critical phase in this transformation. In this respect, it aims to contribute a new perspective to the historiography of Islamic sects as well as reception of Shî'ah in Iran.
Benzer Tezler
- Selçuklular Döneminde Bağdâd'da mezhep mücadeleleri (1055-1152)
Sectarian struggles in Baghdad during Seljuks Period (1055-1152)
SUAT KAYMAK
Doktora
Türkçe
2022
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYDIN USTA
- Büveyhîler döneminde Mu'tezile-İmamiyye etkileşimi
The interaction of Mu'tazila-Imâmiyya in the Buwayhids period
BEKİR ALTUN
Doktora
Türkçe
2022
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM BULUT
- Erken dönem Mu'tezile- İmâmiyye etkileşimi (Başlangıçtan Şeyh Sadûk'un ölümüne kadar)
Early Mu'tazila-Imamiyya interaction (From the beginning to the death of Sheikh al-Saduq)
NURAN ÜÇOK
- Tarihsel süreçte İmâmiyye-Mutezile ilişkisi
Imamiyya-Mutazila relationship in the course of time
AHMET SONAY
- İbnü'l mutahhar el-hillî'nin imâmet düşüncesi
Imamat thoughts of ibnu'l mutahhar al-hilli
VAHİD TAGHIYEV