Okullarda kapsayıcı liderlik ile mesleki ve örgütsel dayanıklılık üzerine karma bir çalışma
A mixed-design study on inclusive leadership, professional and organizational resilience in schools
- Tez No: 992166
- Danışmanlar: PROF. DR. ZÜHAL TOPCU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin algılarına dayalı olarak okul yöneticilerinin kapsayıcı liderlik davranışları ile öğretmenlerin mesleki dayanıklılık düzeyleri ve okulların örgütsel dayanıklılık düzeyleri arasındaki çoklu ilişkileri incelemek; öğretmenlerin kapsayıcı liderlik, mesleki dayanıklılık ve örgütsel dayanıklılığa ilişkin görüşlerini derinlemesine analiz etmektir. Araştırma, karma araştırma modeli çerçevesinde yapılandırılmıştır. Araştırmanın nicel örneklemini, 2024-2025 eğitim ve öğretim yılında Kastamonu ilinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmi anaokulu, ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan, tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen 505 öğretmen; nitel örneklemini ölçüt örnekleme temel alınarak belirlenen ve maksimum çeşitlilik örneklemesine göre seçilen 20 öğretmen oluşturmaktadır. Nicel veri toplama sürecinde, katılımcıların demografik özelliklerini öğrenmek amacıyla“Kişisel Bilgi Formu”; okul yöneticilerinin kapsayıcı liderlik davranışlarını belirlemek için“Okul Yöneticileri Kapsayıcı Liderlik Davranışları Ölçeği”; öğretmenlerin mesleki dayanıklılık düzeylerini belirlemek amacıyla“Öğretmen Mesleki Dayanıklılık Ölçeği”ve okulların örgütsel dayanıklılık düzeylerini belirlemek için“Örgütsel Dayanıklılık Ölçeği”kullanılmıştır. Araştırmada nitel veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen“Görüşme Formu”kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler SPSS 25.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında aracılık analizi için Yapısal Eşitlik Modellemesinden (YEM) yararlanılmıştır. Araştırmada aracılık testleri için SPSS AMOS 25 programı kullanılmıştır. Bu araştırmada aracılık etkisinin anlamlılığını test etmek için Bootstrap analizinden yararlanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmında nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji (olgubilim) deseni kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler, nitel analiz yöntemlerinden tematik analiz ve betimsel analiz teknikleri birlikte kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin; okul yöneticilerinin kapsayıcı liderlik davranışlarına ilişkin algılarının, kendi mesleki dayanıklılık ve görev yaptıkları okulların örgütsel dayanıklılık düzeyine ilişkin algılarının yüksek olduğu belirlenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin kapsayıcı liderlik algısının cinsiyet ve okul türü değişkenine göre; öğretmenlerin mesleki dayanıklılık düzeylerine ilişkin algılarının, görev yaptıkları kurum türü ve bulundukları kariyer basamağına göre; örgütsel dayanıklılık algılarının görev yaptıkları okul türüne göre anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Araştırmada, okul yöneticilerin kapsayıcı liderlik davranışları, öğretmen mesleki dayanıklılığı ve okulların örgütsel dayanıklılığı arasındaki ilişkilere yönelik yapılan analiz sonucu kapsayıcı liderlik ile öğretmen mesleki dayanıklılığı; kapsayıcı liderlik ile örgütsel dayanıklılık ve öğretmen mesleki dayanıklılığı ile örgütsel dayanıklılık arasında orta düzeyde, anlamlı ve pozitif yönlü ilişki olduğu görülmüştür. Araştırmada oluşturulan yapısal eşitlik modelinde kabul edilebilir seviyede uyum iyiliği değerlerine ulaşılmış; kapsayıcı liderliğin öğretmen mesleki dayanıklılığı ve örgütsel dayanıklılık üzerinde doğrudan pozitif etkilerinin bulunduğu; kapsayıcı liderlik ile örgütsel dayanıklılık arasında öğretmen mesleki dayanıklılığının kısmi aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel bulguları, nicel sonuçları destekler nitelikte olup, okul yöneticilerinin kapsayıcı liderlik davranışlarının öğretmenlerin mesleki dayanıklılığını ve örgütsel dayanıklılığı olumlu yönde etkilediğini ortaya koymuştur. Özellikle, öğretmenlerin başarılarının takdir edilmesi, sorunlarıyla yakından ilgilenilmesi ve onlara değer verildiğinin hissettirilmesi, karar alma süreçlerinde dahil edilmesi, görev dağılımlarının öğretmenlerin yetkinlikleri doğrultusunda yapılması, iş yükünün dengeli dağıtılması ve ayrımcılık yapılmaması gibi kapsayıcı uygulamalar hem öğretmen mesleki dayanıklılığını hem de örgütsel dayanıklılığı güçlendirmektedir. Bu bulgular doğrultusunda, politika yapıcıların kapsayıcı liderlik uygulamalarını destekleyecek politikalara öncelik vermeleri önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the multiple relationships between inclusive leadership behaviors of school administrators, teachers' professional resilience levels and the organizational resilience levels of schools, based on teachers' perceptions; and to deeply analyze teachers' views on inclusive leadership, professional resilience and organizational resilience. The research is structured within the framework of a mixed-methods research design. The quantitative sample of the research consists of 505 teachers working in official kindergartens, primary schools, secondary schools and high schools affiliated with the Ministry of National Education in Kastamonu province during the 2024-2025 academic year, selected using stratified sampling and the qualitative sample consists of 20 teachers selected based on criterion sampling and maximum diversity sampling. In the quantitative data collection process, a“Personal Information Form”was used to learn the demographic characteristics of the participants; the“School Administrators Inclusive Leadership Behaviors Scale”was used to determine the inclusive leadership behaviors of school administrators; the“Teacher Professional Resilience Scale”was used to determine the professional resilience levels of teachers and the“Organizational Resilience Scale”was used to determine the organizational resilience levels of schools. For qualitative data collection, an“Interview Form”developed by the researcher was used. The data obtained within the scope of the research were analyzed using the SPSS 25.0 software package. Structural Equation Modeling (SEM) was used for mediation analysis, and SPSS AMOS 25 was utilized for testing mediation effects. The significance of the mediation effect was tested using bootstrap analysis. In the qualitative part of the study, the phenomenology design, one of the qualitative research methods, was adopted. The qualitative data were analyzed using a combination of thematic analysis and descriptive analysis techniques. The results of the study revealed that teachers' perceptions of school administrators' inclusive leadership behaviors, as well as their own professional resilience and the organizational resilience of the institutions in which they work, were found to be high. The analysis of the relationships among inclusive leadership, teacher professional resilience and organizational resilience indicated a moderate, significant and positive correlation between inclusive leadership and teacher professional resilience, between inclusive leadership and organizational resilience and between teacher professional resilience and organizational resilience. The findings also demonstrated that teachers' perceptions of inclusive leadership differed significantly according to gender and school type. Likewise, their perceptions of professional resilience differed according to the type of institution in which they work and their career stage while their perceptions of organizational resilience varied based on the type of school. The structural equation model developed within the scope of the research reached acceptable levels of model fit. It was found that inclusive leadership had direct positive effects on both teacher professional resilience and organizational resilience, and that teacher professional resilience played a partial mediating role in the relationship between inclusive leadership and organizational resilience. The qualitative findings supported the quantitative results, indicating that inclusive leadership behaviors of school administrators positively influence both teacher professional resilience and organizational resilience. In particular, inclusive practices such as recognizing teachers' achievements, being attentive to their problems, making them feel valued, involving them in decision-making processes, assigning tasks according to their competencies, distributing workloads fairly and avoiding discrimination were found to strengthen both professional and organizational resilience. In light of these findings, it is important for policymakers to prioritize policies that support inclusive leadership practices.
Benzer Tezler
- Okul müdürlerinin toksik liderlik davranışları ile okul etkililiği arasındaki ilişkide örgütsel sinizm ve psikolojik sermayenin aracılık etkisi
The intermediary effect of organizational cynicism and psychological capital on the relationship between toxic leadership behaviors of school administrators and school effectiveness
ÖZKAN KÜÇÜK
Doktora
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜLFÜ DEMİRTAŞ
- Kapsayıcı liderliğin öğretmenler arasındaki mesleki işbirliğine etkisi
The impact of inclusive leadership on professional collaboration between teachers
HATİCE ÇAĞLIYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimSüleyman Demirel ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAİD TAŞ
- Sürdürülebilir okul gelişimi için liderlik stratejileri ve takım dinamikleri
Leadership strategies and team dynamics for sustainable school development
BAYRAM YILMAZ
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZGENEL
- Okulun örgütsel kapasitesinin mülteci öğrencilerin akademik başarılarına etkisinin incelenmesi
Examining the effect of school organizational capacity on the academic achievements of refugee students
AYŞE GÜL URASLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimMuş Alparslan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK PEKİNCE KARDAŞ
- Alturistik liderliğin, öğretmenlerin işle bütünlüşmeleri üzerindeki etkisinde duygusal emek, okul şefafflığı ve kolaylaştırıcı okul yapısının aracılık rolüne yönelik bir model önerisi
A proposed model on the mediating role of emotional labor, school transparency, and facilitating school structure in the effect of altruistic leadership on teachers' work engagement
VİLDAN BURULDAY
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED ZİNCİRLİ
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPER USLUKAYA