Çevrimiçi öğrenmede yapay zekâ (YZ) kullanımında etik prensiplerin belirlenmesi
Determining ethical principles for artificial intelligence (AI) in online learning
- Tez No: 992294
- Danışmanlar: PROF. DR. SERPİL KOÇDAR, PROF. DR. ARAS BOZKURT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, Etik, Çevrimiçi öğrenme, Normatif etik, Teknoloji felsefesi, Yapay zeka, Artificial intelligence, Ethics, Online learning, Normative ethics, Philosophy of technology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Anadolu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uzaktan Öğretim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uzaktan Eğitim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın genel amacı, çevrimiçi öğrenme süreçlerinde yapay zekâ (YZ) için etik ilkeleri belirlemek ve normatif etik yaklaşımları göz önünde bulundurarak bir YZ etik çerçevesi önermektir. Bu amaç doğrultusunda bu çalışmada sıralı karma yöntem deseni ve amaçlı örneklem kullanılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında, Delphi 1. tur yapılandırılmış görüşme sorularının hazırlanması ve veri çeşitlemesi sağlanarak bulguların geliştirilmesinde yardımcı olması amacıyla nitel doküman analizi gerçekleştirilmiştir. Dahil etme ve hariç tutma kriterleri göz önünde bulundurularak toplam 9 uluslararası eğitimde YZ raporuna ulaşılmıştır. Nitel içerik analizi sonucunda toplam 82 anahtar kelime ve 12 etik prensip belirlenmiştir. Çalışma bulguları incelenen 9 uluslararası eğitimde YZ raporunda 8 etik prensibin küresel olarak kabul gördüğünü ancak 3 etik prensibin tüm raporlarda ele alınmadığını vurgulamıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında ise veriler 3 turdan oluşan Delphi tekniği ile toplanmıştır. Delphi 1. tur toplam 22 katılımcı, 2. tur 18 katılımcı ve 3. tur 17 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. İlk turda elde edilen nitel veriler nitel içerik analizi ile sonraki turlarda elde edilen nicel veriler de medyan, çeyrekler arası açıklık ve uzlaşı yüzdeleri hesaplanarak analiz edilmiştir. 3 turun sonunda çevrimiçi öğrenme süreçlerinde YZ etik çerçevesi kapsamında toplam 3 tema, 27 kategori ve 184 ifadeye ulaşılmıştır. Bütüncül bir bakış açısının sunulduğu bu YZ etik çerçevesinin YZ'nin çevrimiçi öğrenme ortamlarında kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek etik sorunlara, endişelere ve risklere, bunların azaltılmasına yönelik alınabilecek tedbirlere ve paydaşların sahip olması gereken erdemlere ışık tutması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
The general aim of this doctoral thesis is to determine ethical principles for artificial intelligence (AI) in online learning processes and to propose an AI ethics framework through the lens of normative ethics. To this end, the sequential mixed-method research design and purposeful sampling were used. In the first phase of the study, a qualitative document analysis was conducted to prepare the structured interview questions asked in the first round of Delphi and to expand Delphi findings through data triangulation. Based on the inclusion and exclusion criteria, a total of nine international reports on AI in education (AIED) were selected. As a result of qualitative content analysis, 82 keywords and 12 ethical principles were identified. The findings showed that 8 ethical principles are globally recognized in these 9 international AIED reports whilst 3 principles were not addressed in all reports. In the second phase of the study, data were collected through a three round Delphi technique. Delphi process was conducted with 22 field experts in round 1, followed by 18 experts in round 2 and 17 experts in round 3. Qualitative data from the first round were analyzed through a content analysis approach, while quantitative data from the subsequent rounds were analyzed by calculating medians, interquartile ranges, and consensus percentages. At the end of these 3 rounds, the proposed AI ethics framework for online learning processes consists of 3 themes, 27 categories, and 184 statements. This AI ethics framework in which a holistic perspective is presented, is expected to shed light on the ethical issues, potential concerns, and risks, as well as on possible measures to mitigate these risks and the virtues that stakeholders should possess.
Benzer Tezler
- Analyzing perceptions of artificial intelligence use among pre-service and in-service EFL teachers
Hizmet öncesi ve hizmet içi İngilizce öğretmenlerinin yapay zekâ kullanımı hakkındaki algılarının analizi
SEVDE AYYILDIZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERDANE DENKCİ AKKAŞ
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜMEYRA GENÇ
- Çağdaş eğitim teknolojileri ve eğitim: Öğretmenlerin kullanım biçimleri ve eğitim süreçlerindeki rolü
Contemporary educational technologies and education: Teachers' usage patterns and their role in educational processes
TUĞBA ÖZKAYNAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ERSOY
- Öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlık düzeylerinin bit özyeterliği, teknostres, bireysel yenilikçilik ve zihniyet yapısı bağlamında incelenmesi
Investigation of prospective teachers' artificial intelligence literacy levels in the context of ict self-efficacy, technostress, individual innovativeness and mindset structure
OKTAY DÖNMEZ
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN SADİ SEFEROĞLU
- Eğitimde yapay zekâ kullanımı değerlendirme ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Matematik öğretmen adayları perspektifi
Turkish adaptation of artificial intelligence use in education evaluation scale: The perspective of pre-service mathematics teachers
ÜMMÜHAN BETÜL YEŞİLDAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE YAVUZ
- Matematik eğitiminde yapay zekâ destekli ölçme ve değerlendirme: Doküman analizi ve ilkokul öğretmenlerinin görüşleri
Artificial intelligence-supported measurement and assessment in mathematics education: Document analysis and primary school teachers' views
ÖMER SAĞLAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN ULUM