Yeni dini hareketlerin iddialarının kelâmî açıdan değerlendirilmesi -Osho örneği -
A theological evaluation of the claims of new religious movements -The case of Osho-
- Tez No: 992406
- Danışmanlar: PROF. DR. METİN YURDAGÜR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osho'nun düşünce sisteminde modern bireyin Tanrı ile kurduğu ilişki, geleneksel teolojik kodların ötesine taşınarak aşkın olan içkin bir bilinç durumuna, vahiy bireysel sezgiye, nübüvvet tarihsel anlatıya, âhiret ise bu âlemde yaşanan bir bilinç hâline indirgenmiştir. Tanrı'yı tanrısallıkla ikâme eden, kutsalı aşk, meditasyon ve bireysel farkındalık zemininde kurgulayan spiritüalist bir yaklaşım sunulmaktadır. Bu çalışma, Osho'nun söz konusu iddialarını İslâm kelâmı çerçevesinde analitik bir değerlendirmeye tâbi tutmakta, İslâm'ın temel ilkeleri karşısında bu türden günümüz dinî söylemlerinin geçerliliğini sorgulamaktadır. Osho'nun“Zorba-Buda”modeli, modern insanın bedenî yönü ile ruhsal yönü arasında bir sentez kurma çabasının ifadesidir. Bu modelin sunduğu insan tasavvuru, bireyin aşkınlığı kendi iç deneyimine indirgemesi riskini taşımaktadır. Buna karşılık İslâm kelâmı, insanı psikolojik ve fiziksel bir varlık olmanın ötesinde akıl, irâde ve vahiy ile şekillenen bir bütünlük içinde tanımlamaktadır. Osho'nun bütünleştirici gibi görünen bu yaklaşımı ilâhî yönelişi bireysel deneyimin dar sınırlarına hapsetmektedir. Kelâm ilmi, tarih boyunca inanç esaslarını konu edinmekle kalmamış, Tanrı'nın ulûhiyetini koruyan tenzîh anlayışını, peygamberlik kurumunun epistemolojik temellerini ve âhiret inancının birey ve toplum üzerindeki dönüştürücü etkisini de savunagelmiştir. Osho'nun, İslâm'ın ilâhiyyât, nübüvvât ve sem`iyyât gibi temel esaslarını, bireysel sezgi ve farkındalık temelinde içkinliğe dayanan bir yaklaşımla ele alması, İslâm'ın temel inanç esasları ile doğrudan çelişki barındırmaktadır. Bu tez, Osho'nun söylemini sistematik biçimde inceleyerek, modern mânevî yönelimlerin İslâm'ın temel ilkeleriyle bağdaşmayan yönlerini ortaya koymaktadır. Osho örneği üzerinden yapılan bu değerlendirme, kelâm ilminin çağdaş meydan okumalar karşısında yeniden konumlandırılması gerektiğine işaret eden teorik bir çerçeve ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
In Osho's system of thought, the modern individual's relationship with God is reconstructed beyond traditional theological frameworks by reducing transcendence to an immanent state of consciousness, revelation to individual intuition, prophethood to a historical narrative, and the afterlife to a mode of awareness experienced within this world. In this perspective, God is effectively replaced by the notion of“divinity,”and the sacred is reconfigured through love, meditation, and individual awareness within a spiritualist paradigm. This study subjects Osho's claims to an analytical evaluation within the framework of Islamic theology (kalām), questioning the validity of such contemporary religious discourses in light of Islam's foundational principles. Osho's 'Zorba-Buddha' model is an expression of the effort to synthesise the physical and spiritual aspects of modern man. The conception of humanity presented by this model carries the risk of reducing transcendence to one's own inner experience. Islamic theology defines the human being not merely as a psychological or physical entity, but as an integrated whole shaped by reason, will, and revelation. Although Osho's approach appears integrative, it ultimately encloses the individual within the confines of inner subjectivity, thereby restricting divine orientation to the narrow limits of personal experience. Throughout its history, kalām has not only articulated doctrinal principles, but has also upheld the doctrine of divine transcendence (tanzīh), the epistemological foundations of prophethood, and the transformative impact of belief in the afterlife on both the individual and society. Osho's treatment of the core theological domains of Islam - ilāhiyyāt, nubuwwāt and samʿiyyāt- through an immanentist framework grounded in individual intuition and awareness stands in direct contradiction to Islam's foundational belief system. By systematically examining Osho's discourse from a kalām perspective, this study reveals the incompatibility between modern spiritual orientations and the fundamental principles of Islamic belief. This assessment through Osho reveals that Islamic theology needs to be repositioned in the face of contemporary challenges.
Benzer Tezler
- Mühtedî Abdullah Henry Quilliam'ın“Dîn-i İslâm”adlı eserinin ve makalelerinin kelâmî açıdan değerlendirilmesi
Theologic analyse of the Muslim convert Abdullah Henry Quilliam's“The Faith of Islam”and lectures
MUHAMMED RECAİ ÇİFTÇİ
- Transhümanizm ve yapay zekâ çağında insanın dönüşümü ve dinin geleceği: Kelâmî bir inceleme
Transhumanism and the transformation of humanity in theage of artificial intelligence: A theological analysis
ARZU BAYRAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RECEP ERKMEN
- دور الفكر الاسلامي بتركيا في إحياء المشترك الإنساني 'مصطفى صبري نموذجا
Türkiye'de İslam Düşüncesi Ve Ortak İnsanlığı Canlandırmadaki Rolü 'Model Olarak Mustafa Sabri'
MUSA UZGUR
- Cumhuriyet Döneninde dini düşüncenin modernleşme süreci
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM ETHEM AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
DinCelal Bayar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ GALİP ALÇITEPE
- Bahaîlik; teşkilat yapısı ve Türkiye Milli Mahfili
Baháʼí faith; Organizational structure and the National Mahfil of Turkey
ERTAN KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinAkdeniz ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER FARUK TEBER
