Finans ve bankacılık sektöründe yapay zekânın stratejik karar verme süreçlerindeki rolü ve etkisi: Türkiye örneği
The role and impact of artificial intelligence in strategic decision-making processes in the finance and banking sector: The case of Türkiye
- Tez No: 992505
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BERNA TEKTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bankacılık, İşletme, Banking, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde finans ve bankacılık sektöründe dijitalleşmenin hızlanması, müşteri sayısının artması, dijital dönüşüm, rekabet baskısı, veri yoğunluğu ve müşteri davranışlarının öngörülemezliği nedeniyle stratejik karar verme süreçlerinde yeni teknolojik araçlara ihtiyaç duymaktadır. Bununla birlikte, finansal risklerin öngörülemezliği ve piyasa dinamiklerindeki dalgalanmalar, yapay zekâ tabanlı veri analitiği ve öngörü sistemlerinin stratejik yönetimdeki önemini giderek artırmıştır. Ayrıca teknolojinin hızlı gelişimi, şüphesiz bankacılık sektörünün geleneksel iş modelini değiştirmekte ve klasik karar verme yapılarının dönüşmesine yol açmaktadır. Bu çerçevede bankacılık sektöründeki işletmeler, rekabet avantajı elde edebilmek için bilgi teknolojilerini operasyonel işleyişe ek olarak risk analizi, müşteri deneyimi yönetimi, kredi puanlama ve stratejik karar planlaması süreçlerine dâhil etmelidir. Çalışmanın uygulama ve araştırma kısmında öncelikle üst düzey yönetici, stratejik planlama uzmanı, risk yönetimi sorumlusu ve dijital dönüşüm yöneticileriyle görüşmeler yapılarak yapay zekânın karar süreçlerindeki etkisine ilişkin stratejik gereksinimler belirlenmiş ve bu gereksinimlerin önem seviyelerinin değerlendirilmesi sağlanmıştır. Ardından yapay zekâ teknolojisinin fonksiyonellik açısından teknik yeterlilikleri belirlenerek yapay zekâ tabanlı finansal çözümler üreten teknoloji şirketleri ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın metodoloji bölümünde uygun araştırma yöntemleri belirlenmiş; bu kapsamda nitel veri temelli analizler NVivo yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Yapılan analizlerde, yapay zekânın bankacılık sektöründe özellikle risk yönetimi, müşteri segmentasyonu, erken uyarı mekanizmaları, kredi değerlendirme sistemleri ve dolandırıcılık tespiti gibi stratejik alanlarda önemli karar destek avantajları sunduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, veri güvenliği, etik denetim, regülasyon uyumu ve insan faktörünün rolü gibi alanlarda sosyoteknik zorluklar tespit edilmiştir. Bulgular, yapay zekâ entegrasyonunun yalnızca teknolojik bir dönüşüm değil, aynı zamanda stratejik yönetişim, organizasyonel kültür ve karar verme modellerinde bütünsel bir dönüşüm gerektirdiğini ortaya koymuştur. Bu doğrultuda çalışma, bankacılık sektöründe yapay zekâ tabanlı karar destek sistemlerinin stratejik entegrasyonu için kurumsal hazırlık, veri yönetimi, etik kontrol mekanizmaları ve yönetici uyumunu içeren sektörel bir yol haritası önermekte; hem akademik literatüre hem de sektörel uygulamalara yönelik özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Today, the accelerating digitalization in the finance and banking sector, increasing number of customers, data intensity, competitive pressure, and the unpredictability of customer behaviors have created a growing need for new technological tools in strategic decision-making processes. Likewise, the unpredictability of financial risks and fluctuations in market dynamics have further increased the importance of artificial intelligence-based data analytics and forecasting systems in strategic management. In addition, the rapid advancement of technology is undoubtedly transforming the traditional business model of the banking sector and reshaping classical decision-making structures. In this context, banking institutions must integrate information technologies not only into operational processes but also into areas such as risk analysis, customer experience management, credit scoring, and strategic planning to gain competitive advantage. In the empirical part of the study, interviews were conducted with senior executives, strategic planning specialists, risk management officers, and digital transformation managers to identify strategic requirements related to the impact of artificial intelligence on decision-making processes and to assess the significance levels of these requirements. Subsequently, semi-structured interviews were conducted with technology companies developing artificial intelligence-based financial solutions in order to examine the functional and technical capabilities of artificial intelligence technologies. In the methodology section, appropriate research methods were identified, and qualitative data-driven analyses were conducted using the thematic analysis method with the NVivo software. The findings revealed that artificial intelligence provides significant decision support advantages particularly in strategic areas such as risk management, customer segmentation, early warning mechanisms, credit evaluation systems, and fraud detection in the banking sector. However, sociotechnical challenges were identified in areas such as data security, ethical oversight, regulatory compliance, and the role of human judgment. The results further indicated that the integration of artificial intelligence represents not only a technological transformation but also a comprehensive shift in strategic governance, organizational culture, and decision-making models. Accordingly, this study proposes a sectoral roadmap for the strategic integration of artificial intelligence-based decision support systems in the banking industry, incorporating institutional readiness, data governance, ethical control mechanisms, and managerial alignment, providing an original contribution to both academic literature and sectoral practices.
Benzer Tezler
- Yapay zekanın sektörel uygulama alanları ve etkileri üzerine bir inceleme
A study on sectoral application areas and effects of artificial intelligence
GİZEM ALTINDERE YAZICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN VEYSEL ERTEMEL
- Impact of Covid-19 on Islamic and conventional stock indexes
Covıd-19'un İslami ve geleneksel hisse senedi endeksleri üzerindeki etkisi
ALMABROK F AHMİD
- Overcoming payment behavior challenges: Classifying buy now pay later users with machine learning
Ödeme alışkanlığı zorluklarını aşmak: Makine öğrenimi ile şimdi al sonra öde kullanıcılarını sınıflandırma
ÖMÜR ÖZDOĞAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Bankacılıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBüyük Veri ve Veri Analitiği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ALİ ERGÜN
- Yapay zekâ ve dijitalleşmenin finans sektörü üzerindeki etkisi: Avrupa Birliği ve Türkiye karşılaştırması
The impact of artificial intelligence and digitalization on the financial sector: Comparison between European Union and Türkiye
MELİKE SARAYLIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Ekonomiİstanbul ÜniversitesiAvrupa Birliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇİĞDEM BÖRKE TUNALI ÇAKIR