Managing discrimination risks in artificial intelligence under EU law: A legal assessment of the effectiveness of the AI Act
AB hukuku kapsamında yapay zekâda ayrımcılık risklerinin yönetimi: Yapay Zekâ Tüzüğü'nün etkinliğinin hukuki bir değerlendirmesi
- Tez No: 992555
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ IŞIL ARAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Koç Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ (YZ) alanındaki hızlı gelişmeler, algoritmik sistemlerin yol açabileceği ayrımcı sonuçlara yönelik ilgiyi artırmış ve bu durum, hukuki çerçevelerin bu tür riskleri nasıl ele aldığına dair bir yeniden değerlendirmeyi gerekli kılmıştır. Avrupa Birliği (AB)'nin yerleşik ayrımcılık yasağı çerçevesi ile yapay zekâ alanındaki düzenleyici yaklaşımı, bu analiz için uygun bir bağlam sunmaktadır. İlk yatay ve risk temelli yapay zekâ düzenlemesi olan Yapay Zekâ Tüzüğü'nün (YZ Tüzüğü) kabulüyle birlikte AB, bu yeni düzenleyici çerçevenin mevcut ayrımcılık yasağı ilkeleriyle ne ölçüde uyumlu olduğunu ve yapay zekâya özgü ayrımcılık risklerini ele alıp alamadığını incelemek için bir temel sağlamaktadır. Bu doğrultuda tez, şu araştırma sorusuna odaklanmaktadır: Yapay Zekâ Tüzüğü, yapay zekâ sistemlerinden kaynaklanan ayrımcılık risklerinin yönetilmesi açısından etkili bir hukuki çerçeve sunmakta mıdır? Araştırma, öncelikle uluslararası kamu hukuku ile AB hukukunda ayrımcılık yasağı ilkesinin hukuki temellerini, kapsamını ve normatif içeriğini açıklamaktadır. Ardından yapay zekâ sistemlerinin nasıl çalıştığını ve algoritmik ayrımcılığın hangi mekanizmalar yoluyla ortaya çıkabileceğini analiz etmektedir. Bu temelin üzerine inşa edilerek, mevcut AB ayrımcılık yasağı direktifleri ile Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın (ABAD) ilgili içtihadı incelenmektedir. Tezin merkezinde, Yapay Zekâ Tüzüğü'nün hukuki niteliği, amacı, kapsamı ve risk temelli yaklaşımına ilişkin hükümleri sistematik olarak analiz edilmektedir. Tez, bu hükümleri AB ayrımcılık yasağı hukukunda geliştirilen standartlar temelinde analiz etmekte, yapay zekâ bağlamında ayrımcılığın yorumlanmasında ABAD içtihadının rolünü değerlendirmekte ve Yapay Zekâ Tüzüğü'nün teknik ve önleyici tedbirlerinin tutarlı ve yeterli bir koruma sağlayıp sağlamadığını irdelemektedir. Bu analiz yoluyla tez, Yapay Zekâ Tüzüğü'nün güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymayı ve AB'nin yapay zekâ çağında ayrımcılık yasağı ilkesini daha etkili biçimde nasıl koruyabileceğine ilişkin süregelen tartışmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır. Tez, Yapay Zekâ Tüzüğü'nün önemli güvenceler getirmiş olmasına rağmen, kapsamındaki boşluklar ve ağırlıklı olarak teknik ve risk temelli bir yaklaşıma dayanması nedeniyle ayrımcılığı önleme kapasitesinin sınırlı kaldığını ileri sürmektedir. Bununla birlikte, Yapay Zekâ Tüzüğü'nün etkinliği, gelecekte ABAD içtihadı ve AB düzeyindeki uygulama süreçleri aracılığıyla gelişme potansiyeline sahiptir.
Özet (Çeviri)
Rapid advances in artificial intelligence (AI) have intensified attention about the discriminatory outcomes that algorithmic systems may produce, which necessitates a reassessment of how legal frameworks address such risks. The European Union (EU)'s established non-discrimination framework and its regulatory ambition in AI provide an appropriate context for this analysis. With the adoption of the AI Act, the first horizontal, risk-based regulation on AI, the EU offers a basis to examine how this new framework aligns with existing non-discrimination principles and whether it can address AI-specific discrimination risks. Accordingly, the thesis focuses on the following research question: Does the AI Act provide an effective legal framework for managing the risk of discrimination arising from AI systems? The research first clarifies the legal foundations, scope, and normative content of the principle of non-discrimination in public international law and EU law. It then analyses how AI systems work, and the mechanisms through which algorithmic discrimination may arise. Building on this foundation, the thesis examines current EU non-discrimination directives and the relevant case law of the Court of Justice of the European Union (CJEU). At the core of the thesis, the provisions concerning the legal status, purpose, scope, and risk-based approach of the AI Act are systematically analyzed. The thesis analyzes these provisions on the basis of the standards developed in EU non-discrimination law, assesses the relevance of CJEU case law for interpreting discrimination in the context of AI, and evaluates whether the AI Act's technical and preventive measures offer coherent and sufficient protection. Through this analysis, the thesis aims to clarify the strengths and limitations of the AI Act and to contribute to ongoing discussions on how the EU can more effectively safeguard the principle of non-discrimination in the era of AI. The thesis argues that although the AI Act introduces important safeguards, its capacity to prevent discrimination remains limited due to gaps in scope and its predominantly technical and risk-based focus. However, the effectiveness of the AI Act may evolve through future CJEU jurisprudence and implementation efforts within the EU.
Benzer Tezler
- Derin öğrenme modelleri kullanarak yazma alanında özgül öğrenme güçlüklerinin erken teşhisi
Early diagnosis of specific learning difficulties in writing using deep learning models
NEŞE ÖZKUM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolSakarya ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEJAT YUMUŞAK
- Bankalarda Kobi kredilerini değerlendirmeye ilişkin bir yaklaşım : Yapay sinir ağları
An approach on Sme credit evaluations at banks : Artificial neural networks
MEHMET YAZICI
Doktora
Türkçe
2007
BankacılıkKadir Has ÜniversitesiFinans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
PROF.DR. EROL ÜÇDAL
- Envanter tahsisinde arz ve talebin dengelenmesindeki farklı stratejilere yönelik stokastik model yaklaşımı
Stochastic model approach to different strategies for balancing supply and demand in iventory allocation
FURKAN KEMAL DİNÇER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mühendislik BilimleriSakarya ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAFİYE SENCER
- Gümrük Birliği sürecinin Türk sermaye piyasasına etkileri
The Effects of Customer Union course on Turkish capital market
ÖNDER HALİSDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
EkonomiMarmara ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN ULUDAĞ
- Eşcinsel kadınlarda azınlık stresi ve yakın ilişki şiddeti deneyimleri
Minority stress and intimate partner violence experiences among homosexual women
CEMİLE HÜRREM AYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Psikiyatriİstanbul ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA BİLGİN