Kolektif belleğin iyileştirilmesinde harabe potansiyeli: Çanakkale ili askeri hastane örneği
The potential of ruins in the recovery of collective memory: The case of the military hospital in Canakkale province
- Tez No: 992810
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SENEM KAYMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Zamanın yıpratıcı etkisi altında dönüşen yapılar, yalnızca fiziksel varlıklarıyla değil, taşıdıkları izler, kayıplar ve sessizliklerle de geçmişin tanıkları hâline gelir. Bu bağlamda harabeler, zamanın geçişinin mekân üzerinden okunabildiği, belleğin katmanlaştığı ve kültürel sürekliliğin sınandığı alanlardır. Harabeler, yalnızca yıkıntı olarak değil, tarihsel bir hafızanın mekânsal taşıyıcıları olarak ele alındığında; yıkımın, kaybın ve iyileşmenin iç içe geçtiği çok katmanlı bir deneyimi temsil eder. Alois Riegl, Modern Anıt Kültü (1903) adlı eserinde anıtları yalnızca anımsatma amacıyla inşa edilmiş yapılar olarak değil, zamanla kazandıkları değerler üzerinden tanımlamış; bu yapıların da kendiliğinden birer anıtsal nesneye dönüşebileceğini ileri sürmüştür. Bu yaklaşım, günümüzde harabeleri sadece korunması gereken kalıntılar olarak değil, kolektif belleğin aktif taşıyıcıları olarak yeniden düşünmeyi mümkün kılar. Ancak modern kentleşme, savaşlar, doğal afetler ve ekonomik dönüşümler sonucunda pek çok yapı, harabeleşme sürecini tamamlayamadan geçmişin izlerini hızla kaybeder. Bu durum, toplumun belleğinin mekân aracılığıyla aktarımını tehlikeye atmakta ve kültürel sürekliliğin kırılmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla harabeler, yalnızca estetik ya da tarihsel nesneler değil, kolektif belleğin iyileşme ve yeniden inşa süreçlerinin de anahtarı hâline gelir. Bu tez çalışması, harabeler ile kolektif bellek arasındaki ilişkiyi, Riegl'ın anıt değerleri sistemi üzerinden irdelemektedir. Harabeler bağlamında ileride geliştirilecek bellek odaklı mimari çalışmalar için yönlendirici nitelikte bir kavramsal çerçeve oluşturmak amaçlanmıştır. Çalışmanın hipotezi, harabelerin anıt değerlerinin ortaya çıkarılması ve dengelenmesinin harabe yapıların toplumsal yıkım yaşamış belleği iyileştirmedeki potansiyellerini açığa çıkaracağıdır. Birinci bölüm giriş bölümü olup, içerisinde literatür özeti, amaç, yöntem, sınırlılık ve hipotez açıklanmıştır. İkinci bölümde, harabeler, oluşum süreçleri, anıt değerleri ile kolektif belleğin geçmiş ile gelecek arasındaki rolü araştırılmıştır. Üçüncü bölümde kolektif belleğin iyileşme evreleri olarak geliştirilen kayıp, boşluk, adaptasyon ve iyileşme evrelerinin Riegl'ın anıt değerleri ile kesişimiyle kavramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. Bu iki disiplinin kesişim noktalarında oluşan kavramlar araştırılmış, yeni potansiyeller açığa çıkarılmıştır. Böylece harabelerin yalnızca geçmişe tanıklık eden pasif nesneler değil, aynı zamanda belleğin yeniden anlamlanmasına aracılık eden dinamik mekânlar olduğu ortaya koyulmuştur. Çalışmanın dördüncü bölümünde Çanakkale Askeri Hastanesi, üçüncü bölümde ortaya koyulan kavramsal çerçeve içerisinde değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda, hastanenin hem eskilik hem tarihi değeriyle kolektif bellekte kalıcılık kazanamasa da iletişimsel bellekteki yeri ortaya koyulmuş, hem de anıt değerlerinin dengelenmesi ile iyileştirmeye yönelik bir mekânsal potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bu çalışmada, harabelerin yalnızca geçmişin sessiz tanıkları değil, aynı zamanda kolektif belleğin iyileşmesine aracılık eden dönüştürücü yapılar olduğu ortaya koyulmuştur.
Özet (Çeviri)
Structures transformed by the corrosive effects of time become witnesses to the past not only through their physical presence but also through the traces, losses, and silences they carry. In this context, ruins are special spaces where the passage of time can be read through space, memory is layered, and cultural continuity is tested. When ruins are considered not merely as 'debris' but as spatial carriers of historical memory, they represent a multi-layered experience where destruction, loss, and healing are intertwined. In his work The Cult of the Monument (1903), Alois Riegl defined monuments not merely as structures built for the purpose of remembrance, but through the values they acquired over time; he argued that these structures could themselves become monumental objects. This approach allows us to rethink ruins today not only as remains that need to be preserved, but as active carriers of collective memory. However, as a result of modern urbanization, wars, natural disasters, and economic transformations, many structures are rapidly losing the traces of time before they can complete the process of becoming ruins. This situation jeopardizes the transmission of memory through space and leads to a break in cultural continuity. Therefore, ruins become not only aesthetic or historical objects but also the key to the processes of healing and rebuilding collective memory. The aim is to establish a conceptual framework that will serve as a guide for future memory-focused architectural studies in the context of ruins. The hypothesis of the study is that revealing and balancing the monumental value of ruins will uncover their potential to heal the memory of social destruction experienced by ruined structures. The first chapter is the introduction, which includes a literature review, objectives, methods, limitations, and hypothesis. The second chapter explores ruins, their formation processes, monumental values, and the role of collective memory between the past and the future. The third chapter establishes a conceptual framework by intersecting the stages of collective memory developed as stages of healing such as loss, void, adaptation, and healing with Riegl's monumental values. The concepts emerging at the intersection of these two disciplines are examined, revealing new potentials. Thus, it is demonstrated that ruins are not merely passive objects bearing witness to the past, but also dynamic spaces that facilitate the reinterpretation of memory. In the fourth chapter of the study, the Canakkale Military Hospital is evaluated within the conceptual framework presented in the third section. As a result of these assessments, it has been determined that although the hospital has not gained permanence in collective memory due to its age and historical value, its place in communicative memory has been revealed, and it possesses spatial potential for improvement through the balancing of its monument values. Consequently, this study has demonstrated that ruins are not merely silent witnesses to the past, but also transformative structures that facilitate the healing of collective memory.
Benzer Tezler
- Approaching a squatter settlement as a“Place”: a study on Mollafenari and İvazpaşa neighborhoods in Bursa
Bir gecekondu yerleşimine“Yer”olarak yaklaşma: Bursa Mollafenari ve İvazpaşa mahalleleri üzerine bir çalışma
İKBAL BERK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA CÂNÂ BİLSEL
- Kolektif belleğin dönüşümü bağlamında miras alanı Süleymaniye Bölgesinin değerlendirilmesi
Evaluation of the heritagearea Suleymaniye Region in the contextof transformation of collective memory
ESMA GÜRCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MimarlıkFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LANA KUDUMOVIC
- Kolektif siyasi belleğin televizyon dizilerinde inşası (“Hatırla sevgili”dizisi üzerine bir örnek olay incelemesi)
Коомдук саясий эс тутумдун телесериалдарда калыптануусу (“хатырла, севгили”сериалынын мисалында анализ жүргүзүү)
LEVENT DOYURAN
Doktora
Türkçe
2015
İletişim BilimleriKırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENK DEMİRKIRAN
- Çağdaş sanat'ta kişisel ve kolektif belleğin izleri
Traces of personal and collective memory in contemporary art
MEHMET ÇİMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarMardin Artuklu ÜniversitesiResim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAŞAK ŞİRAY
- Türkçe edebiyatta kolektif belleğin yansımaları
Reflections of collective memory in Turkish literature
EZGİ ULUSOY ARANYOSİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. MEHMET KALPAKLI