Kilisli Ruhî'nin İnşâ adlı eseri (80-120 sayfalar inceleme-metin )
İnşâ from Kilisli Rûhî (Pages 80-120 review-text)
- Tez No: 993104
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN ŞENER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, XVIII. yüzyıl Osmanlı taşrasında yaşamış şair ve münşî Kilisli Rûhî'nin İnşâ adlı yazma eserinin 80–120. sayfaları arasındaki mektuplar transkripsiyon yöntemiyle Latin harflerine aktarılmış; dil, üslup ve yapı bakımından incelenmiştir. Osmanlı klasik nesir anlayışının temel türlerinden biri olan inşâ, özellikle resmî ve özel yazışmalarda estetik anlatımı ön plana çıkaran bir geleneği yansıtır. XV. yüzyıldan itibaren edebî ve bürokratik bir alan hāline gelen bu türde, münşîlerin dil işçiliğiyle oluşturduğu metinler önemli kaynaklardır. Kilisli Rûhî'nin İnşâ'sında toplam 363 mektup yer almakta olup bu çalışma, belirtilen sayfa aralığında yer alan 94 mektubu tematik ve retorik yönleriyle analiz etmektedir. Mektuplar türlerine göre (nâme-i hümâyûn, arzuhâl, duânâme, iştiyâknâme vb.) sınıflandırılmış; kullanılan edebî sanatlar (teşbih, istiare, tevriye, seci), ayet ve hadis atıfları, hitap kalıpları gibi öğeler bağlamında değerlendirilmiştir. Bazı mektuplarda görülen mizahi ve latif üslup, dönemin toplumsal yapısına dair dolaylı bir eleştiri işlevi üstlenmektedir. Çalışmada önce inşâ geleneğinin tarihsel arka planı sunulmuş, ardından Rûhî'nin edebî kimliği tanıtılmıştır. İnceleme bölümünün sonunda, mektupların transkripsiyonlu metnine yer verilerek hem içerik hem biçim açısından özgün bir kaynak sunulması amaçlanmıştır. Bu yönüyle tez, klasik Türk nesrini tanıtıcı ve Osmanlı taşra bürokrasisine dair belgeleri edebî bakışla birleştiren bir katkı ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis focuses on the letters found between pages 80 and 120 of İnşâ, a manuscript work by Kilisli Rûhî, an 18th-century Ottoman poet and münşî (prose stylist) who lived in the Ottoman provinces. These letters have been transcribed into Latin script and analyzed in terms of language, style, and structure. İnşâ, one of the principal genres of classical Ottoman prose, reflects a tradition that emphasizes aesthetic expression particularly in formal and private correspondence. From the 15th century onwards, this genre evolved into a literary and bureaucratic domain, with texts shaped by the linguistic craftsmanship of münşîs serving as valuable sources. Kilisli Rûhî's İnşâ comprises a total of 363 letters, of which 94 letters within the specified page range are examined in this study with a thematic and rhetorical approach. The letters are categorized by type (e.g., nâme-i hümâyûn, arzuhâl, duânâme, iştiyâknâme) and evaluated with regard to literary devices such as simile (teşbih), metaphor (istiare), double entendre (tevriye), and rhyme (seci), as well as the use of Quranic verses, hadith references, and formal address patterns. Some letters display a humorous and graceful tone that implicitly critiques the social structure of the period. The study begins with a historical overview of the inşā tradition, followed by an introduction to Rûhî's literary identity. The final section includes the transcribed text of the letters, offering an original source both in content and form. Thus, this thesis contributes to the understanding of classical Turkish prose and offers a literary perspective on documents related to Ottoman provincial bureaucracy.
Benzer Tezler
- Kilisli Ruhî'nin inşâ adlı eseri (41-80. sayfalar inceleme-metin)
İnşâ from Kilisli Rûhî (Pages 41-80. review-text)
CANSU DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN ŞENER
- Kilisli Ruhî'nin İnşa adlı eseri (1-40. sayfalar inceleme-metin)
İnşâ from Kilisli Rûhî (Pages 1-40 review-text)
İNCİ ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiEski Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN ŞENER
- Kilisli Mustafa Rûhi Efendi'nin Rûhu'ş-Şurûh'u
Rûhu'ş-Şurûh of Kilisli Mustafa Rûhi Efendi
CUMHUR ÜN
Doktora
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜREYYA A. BEYZADEOĞLU
- Mustafa Refî'a-Berg-i Dervîşân (Karşılaştırmalı İnceleme-metin)
Mustafâ Refî'a Berg-i Dervishan (Comparative Review-text)
GÜLÇİÇEK AKÇAY
Doktora
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ İHSAN ÖBEK
- 2017-2022 yılları arasında Kocaeli Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Acil Servisine başvuran adli nitelikte olduğu bildirilen olguların adli tıp açısından retrospektif olarak değerlendirilmesi
A retrospective forensic evaluation of forensic cases admitted to the Emergency Department of Kocaeli Universitesi Research and Application Hospital between 2017 and 2022
MUSTAFA CİVİL